Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana
með því að smella á
þríhyrninginn
sem birtist rétt bráðum.

Ína var Eyjakona en vissi það samt svo mæta vel að enginn manneskja er eyland, enginn er einn og óháður öðrum. Hún var sér þess vel meðvitandi alla tíð að hún væri tengd öðru fólki og ræktaði því tengslin við samferðafólk sitt. Þar með sýndi hún með skýrum hætti að hún var sköpuð í mynd Guðs en samkvæmt vitnisburði bæði Gamla- og Nýja testamentisins er það grunnþáttur í eðli Guðs að hann þráir tengsl og samskipti, vináttu og elsku. Þess vegna skapaði hann manninn í sinni mynd til þess að geta gefið elsku og þegið hana af fúsum mönnum.

Kærleikurinn er ekki til nema sem gjöf, sem kærleiksverk. Kærleikurinn verður aldrei þvingaður fram. Hann er og verður ætíð gjöf gefin af fúsum og frjálsum vilja. Kjarni kristinnar trúar er gjarnan settur fram með hinu tvíþætta kærleiksboðorði Krists um að elska Guð og náungann eins og sjálfan sig. Það boð er rakið til 3. Mósebókar sem upphaflega var rituðu á hebresku:

„Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig.“

Fræðimaður úr röðum Gyðinga hefur haldið því fram nú í seinni tíð að réttara væri að þýða hebreska textann á þennan hátt: 

„Þú skalt elska náungann af því að hann er eins og þú.“ 

Okkur Íslendingum er þörf á að rifja þetta upp nú þegar við glímum við upplausn og erfiðleika í þjóðfélaginu. Við erum öll sama eðlis. En svo skiptir auðvitað líka máli með hvaða hætti við vinnum úr lífi okkar og eiginleikum. Í því sambandi gagnast okkur vel hin gullna regla Jesú:

„Allt sem þér viljið að aðrir menn geri yður, það skuluð þér og þeim gera.“

Sumarið 2007 fékk ég óvænt bréf í pósti, ritað fagurri hendi. Með bréfinu fylgdi mynd sem hafði verið tekin á Vestfjörðum á 7. áratugi liðinnar aldar og var frá henni Ínu og Markús heitinn hafði tekið og vorum við Ína á meðal þeirra sem horfðu í linsuna ásamt ættingjum mínum. Ína hafði verið að fara í gegnum allar slides-myndirnar sem Markús tók á sínum tíma og vildi gleðja mig með þessum hætti. Lýsir þetta vel hugulsemi Ínu sem var einkennandi þáttur í lífi hennar.

Hún fæddist á Látrum í Vestmannaeyjum 22. desember 1922. Foreldrar hennar voru Friðrik Jónsson og Sigurína Katrín Brynjólfsdóttir. Hún er yngst 7 systkina sem öll eru látin en móðir Ínu lést 4 dögum eftir fæðingu hennar. Hún var skírð yfir kistu móður sinnar aðeins nokkra daga gömul og gefið nafn beggja foreldar sinna, Sigurína Friðrikka. Á þeim tíma var lífið ótryggara en nú er, konur dóu fleiri af barnsförum en nú og ungbarnadauði var algengari. Fjölskyldur stóðu því þétt saman og hjálpuðust að. Ínu var komið í fóstur hjá föðurbróður sínum Árna Jónssyni í Görðum og konu hans Kristínu Ögmundsdóttur. Þar naut hún einstakrar elsku og umhyggju frá fyrstu stundu og kallaði bæði Friðrik og Árna, pabba og Kristínu, mömmu. Hún gekk í Barnaskóla Vestmannaeyja og síðar í Gagnfræðaskóla Vestmannaeyja.

Það var ævintýri líkast að alast upp í Eyjum, við fegurð og fuglalíf, fagnandi fólk og fisk. Hún átti góðar vinkonur í bernsku og héldu þær vináttu alla tíð.

Ína byrjaði snemma að vinna við að breiða út saltfisk hjá Gunnari Ólafssyni og Co. Síðar fór hún að vinna á skrifstofunni á Tanganum sem var í eigu sama aðila. Þar voru tvær skrifstofur og verslun sem seldi matvörur í bátana. Einnig var þar vefnaðarvöruverslun þar sem Ína vann um tíma.

Árið 1941 fór hún ásamt þremur vinkonum sínum í Húsmæðraskólann Ósk á Ísafirði. Siglt var frá Vestmannaeyjum til Reykjavíkur með Laxfossi og þaðan með Dettifossi vestur á firði með viðkomu á Patreksfirði. Sjóveiki hrjáði þær mjög á leiðinni svo að ein þeirra óskaði sér þess helst að verða fleygt í sjóinn. Þær meira að segja reyrðu sig um magann með handklæði til að hamla gegn sjóveikinni en allt kom fyrir ekki. En þær komust þó heilar til Ísafjarðar og dvöldu þar um veturinn fram í febrúar 1942. Á húsmæðraskólanum lærðu þær margt og þótti þetta mjög góð undirstöðu menntun fyrir konur á þessum tíma. Margar ungar konur sem numu við húsmæðraskólann á Ísafirði giftust ísfirskum eða vestfirskum mönnum, settust að fyrir vestan eða fluttu mennina með sér burt. Ungu mennirnir biðu jafnan spenntir á hverju hausti á Ísafirði þegar ungu stúlkurnar komu til skólavistar. Stelpurnar á húsmæðraskólanum örvuðu hjartslátt ungra manna en skólinn var ýmist stundum kallaður af ungum gárungum, Vetrarhjálpin.
Þegar skólavistinni lauk fór Ína aftur til Eyja og fór að vinna á skrifstofu hjá Einari ríka (Sigurðssyni) sem svo var nefndur. Hann rak matvörubúðir, íshús og útgerð. Hún vann þar fram á vor og þá fór hún ásamt vinkonu sinni í Sælingsdal að vinna á barnaheimili á vegum Rauða krossins. Þær fóru með Laxfossi til Reykjavíkur og síðan með rútu með 25 10–11 ára stráka á leið í Dalina. Þær dvöldu á Sælingsdal allt sumarið. Þegar hún kom í bæinn aftur um haustið fór hún að vinna hjá Jóni Sigmundssyni í skartgripaverslun. Ína leigði þá á Bergstaðastræti 60 hjá vinkonu sinni. Þegar ég sat með ástvinum hennar og þetta kom í ljós varð ég svolítið hissa því það vill svo að faðir minn leigði í sama húsi hjá sama fólki 3 eða 4 árum á undan Ínu og sjálfur leigði ég í sama húsi, hjá sama góða fólki þrjátíu árum síðar þegar ég fór í Verzlunarskólann eins og pabbi. Svona er nú lífið undarleg oft og einhvern vegin lágu leiðir okkar saman aftur og aftur. Hún þekkti móðurbróðir minn og konu hans og svo kynntist ég henni hér í Grensáskirkju þegar ég var djákni hér fyrir margt löngu.

Ína og Markús Hörður Guðjónsson kynntust á balli í Iðnó vorið 1943. Þau hittust aftur síðar sama ár og ástin blómstraði. Árni pabbi hennar sagði þá: „ja, hann hlítur að leiða rétt þessi”, því honum þótti Ína vera með afbrigðum vandlát á kærasta. Í augum Ínu stóðst enginn samanburð við Markús, hann var í hennar augun glæsilegur sem Hollywood-leikari, gat allt og var bestur í öllu. Þið sjáið þau á myndinni í sálmaskránni, bæði glæsileg og falleg og myndin gæti þess vegna verið úr glanstímariti vestan úr Hollywood!

Þau giftu sig 27. júlí 1944 í Vestmannaeyjum og frumburðurinn Árni Friðrik fæddist í desember sama ár. Þá bjuggu þau á Laugavegi 99 (nú Snorrabraut 24) hjá foreldrum Markúsar sem var í Iðnskólanum að læra plötu-og ketilsmíði.

Ásta Hulda fæddist 1949 en þá bjuggu þau á Mánagötunni.

Guðrún Kristín fæddist 1950 en þá bjuggu þau í Sörlaskjóli 8.

Tvíburarnir Bryndís og Birgir fæddust 1956, en þá voru þau búin að byggja sér hús í smáíbúðahverfinu í Heiðargerði 124. Þar bjuggu þau í 21 ár.

„Nafn smáíbúðahverfisins er þannig til komið að um 1950 voru settar strangar fjárfestingahömlur á húsbyggingar. Þurfti sérstakt leyfi til byggingar íbúðarhúsnæðis nema um væri að ræða svokallaðar smáíbúðir, sem eigandi vann að sjálfur ásamt skyldmennum. Skipulagt var því hverfi sem var kennt við smáíbúðirnar. Síðar komu þar þó til aðrar stærðir íbúðarhúsnæðis. Megingata hverfisins var [og er auðvitað] Sogavegur.“ (Upplýsingar af Vefnum)

Þarna settis að margt harðduglegt fólk sem kom sér upp húsi og byggði Ísland upp ásamt öðrum sem unnu á þessum tímum hafta og skorts á ýmsum nauðsynjum og efnum til húsbyggingar eins og við vitum mörg.

Börn Árna Friðriks eru: Birgit Helena, Katrín Rut, Jóna Valborg, Markús Hörður og Kirstín Dóra.

Börn Ástu Huldu og Hauks heitins Ásmundssonar eru: Markús Hörður og Ragnhildur.

Börn Guðrúnar Kristínar og Þórs Fannar eru: Ína Edda, Marín og Valur Fannar.

Börn Bryndísar og Sigurðar Konráðssonar eru: Birgir Konráð, Sigríður Björk og Bryndís Erla.

Þegar eldri börn Ínu og Markúsar voru farin að heiman nema Bryndís, fluttu Ína og Markús í Fellsmúla 20. Ína bjó þar í 33 ár.

Í nóvember árið 1964 lést Birgir í hörmulegu slysi aðeins 8 ára gamall. Þetta var mikill og djúpur harmur fyrir alla fjölskylduna. Ína og Markús unnu sig í gegnum sorgina með samheldni og æðruleysi en enginn verður samt samur eftir slíkan harmleik. Mér þótti merkilegt að heyra börnin tala um með hvaða hætti mamma og pabbi hjálpuðu þeim að skilja sorgina og vinna sig í gegnum hana, ekki með því að þegja og þagga hana niður heldur með því að tala um hana og tala um bróðurinn látna sem allir söknuðu svo mikið. Það er svo mikilvægt að minnast látinna, nefna þá á nafn og halda minningunni lifandi.

Markús lést 18. mars 1980 eftir mikil veikindi, aðeins tæplega 57 ára að aldri.

Ína vann við ræstingar í Vogaskóla og síðar sem klínikdama. Sumarið 1982 vann hún á róló í Hlíðargerði. Hún vann síðan í 11 ár í mötuneytinu hjá Orkustofnun og hætti að vinna þar þegar hún var orðin 69 ára. Hún starfaði sem sjálfboðaliði hjá Rauða krossinum og vann meðal annars í verslun á Grensásdeildinni og dreifði bókum til sjúklinga á Landakoti. Ína var í hópi stofnfélaga Kvenfélags Grensássóknar haustið 1963 og starfaði í félaginu allt til æviloka, auk þess að sækja samverustundir aldraðra. Hún var ritari félagsins í mörg ár. Félagssystur þakka henni samfylgdina – svo og sóknarprestur, starfsfólk og safnaðarfólk.
Hún var einnig í Kvenfélaginu Heimaey. Hún ferðaðist mikið bæði með Rauða krossinum, Orkustofnun og Heimaeyjar-konunum. Ína og Markús voru í Skosk-íslenska félaginu vegna vináttu við Fenton og Helen Davidson en Markús hafði kynnst Fenton á stríðsárunum en hann var rafmagnsverkfræðingur. Þeir störfuðu báðir uppi á Rjúpnahæð við uppsetningu fjarskiptamastra. Markús sá Fenton á gangi á Laugaveginum á aðfangadagskvöld og kallaði á móður sína og þau buðu þessum breska hermanni í mat. Uppfrá þessu varð mikill vinskapur á milli þeirra. Ekkja hans, Mrs. Helen Davidson, sem býr í Skotlandi, hringdi í Ástu og sendir hingað sínar bestu kveðjur með þökk fyrir áratuga vináttu.

Þá flyt ég ykkur kveðju frá Óla Rúnari, tengdasyni Ástu, sem þakkar fyrir allt gott og sérstaklega heimsóknir Ínu til hans í Kaupmannahöfn og svo er kveðja frá Kristjáni og Elsu Baldursdóttur, en hún þakkar alla ást og umhyggju bæði Ínu og Markúsar á bernskuárum hennar í Heiðargerðinu.
Ína hefur ferðast mikið bæði innanlands og utan, stundaði bútasaum, brúðugerð, tók námskeið þýsku og fleiru. Einnig var hún í sundleikfimi á Grensásdeildinni.

Hún var alla tíð vel á sig komin, há og grönn, glæsileg og falleg kona yst sem innst.

Ína veiktist í janúar 2010 og var á sjúkrastofnunum upp frá því. Hún lést á hjúkrunarheimilinu Eir 22. ágúst s.l. Þakkað er fyrir umhyggju sem hún naut þar til hinstu stundar og áður á Líknardeild Landakots.
Komið er að leiðarlokum. Við kveðjum mæta konu og góða manneskju og felum hana þeim Guði sem hún trúði á, Guði sem hún var viss um að fylgdi henni hvert fótmál, Guði sem huggaði hana í sorgum hennar og var um leið gjafari allra góðra hluta.

Börnin hennar, barnabörn og ástvinir allir þakka fyrir einstaka góðvild hennar og ræktarsemi, trúfesti og kærleika. Hún verður lengi í minnum höfð og einn er sá sem gleymir henni aldrei, Guð sem allt elskar og varðveitir að eilífu.

Við þökkum Guði fyrir að hafa gefið okkur Sigurínu Friðrikku Friðriksdóttur. Blessuð sé minning hennar og góður Guð blessi þig.

Að lokum þetta sem veganesti til framtíðarinnar handa okkur öllum:

„Þú skalt elska náungann af því að hann er eins og þú.“ 

Amen.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Ritningarlestrar:
Sálmur 90.1-4,12
I Kor 13.1-8a
Matt 5.1-16

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn
sem birtist rétt bráðum.

Í sálmi eftir Sigurbjörn Einarsson, biskup, orðar hann hið öruggasta í tilverunni með þessum orðum:

Guð er Guð, þótt veröld væri eigi,

verður Guð, þótt allt á jörðu deyi.

Þótt farist heimur
sem hjóm og eimur,

mun heilagt streyma

nýtt líf um geim, Guðs á degi.

Lífið er í föstum skorðum enda þótt margt breytist í henni veröld. Guð breytist aldrei. Hann er við völd og veröldin er í hans höndum.

Lífið var í föstum skorðum á Ísafirði þegar ég var drengur og þar var gott að alast upp. Allt var á sínum stað: Eyrarfjall og Ernir, Kubbur og Snæfjallaströnd. Á eyrinni voru frystihúsin og fyrirtækin, slippurinn og skipasmíðastöðin, iðnverkstæði af ýmsu tagi, matvörubúðir og bakarí, skólar og sundhöll, bryggjur og íþróttavöllur og svo skíðasvæði inni í dal, sumarparadís í Tunguskógi og loks Pollurinn. Bátar og togarar skriðu út og inn fjörðinn og hamraveggir hárra falla vörpuðu vélahljóðum sín á milli. Ekki má gleyma opinberum stofnunum í bænum, bæjarskrifstofunni, bókasafninu, lögreglunni, bönkum, sýsluskrifstofunni, ríkinu og loks Pósti og síma. Allt var á sínum stað og sumt fólk var eins og hluti af landslaginu eins og til að mynda hann Gulli á Heklunni eða Gulli Unu eða Gulli á pósthúsinu eins og mín kynslóð kallaði hann. Alltaf var Gulli eins, viðmótið þýtt og hlýlegt, stutt í bros og góðvild. Gulli setti sinn sterka svip á bæjarlífið á Ísafirði. Ef maður pantaði eitthvað í póstkröfu úr Reykjavík þá sótti maður pakkann til Gulla eða Hermanns Björns og svo fór ég sem sendill með þúsundir pakka sem sendir voru í póstkröfu um alla Vestfirði, einkum áfengi úr ríkinu sem ég ók á handvagni barnungur að Pósthúsinu og tíndi inn í hendur Gulla og Hermanns sem stimpluðu alla brjóstbirtuna í bak og fyrir og límdu hvíta og rauða miða á póstkröfur þyrstra manna í fjörðum og sveitum Vestfjarðakjálkans. Svo vorum við mörg sem söfnuðum frímerkjum og stóðum í biðröð til að kaupa fyrsta-dags-umslög til að setja í safnið. Í sama húsi og pósthúsið var auðvitað símstöðin með ungu blómarósunum handfljótu á Miðstöð sem sáu um að tengja fólk saman á handvirkan hátt með símalínum sem stóðu eins og strítt hár út úr skiptiborðinu. Flest var í föstum skorðum og jafnvel skipakomur eins og stilltar eftir klukku og flugið líka en oft setti veðrið þó strik í reikninginn. Við vissum það krakkarnir að Maggi bróðir Gulla væri flugmaður og álitum yfirleitt að hann væri í glugganum á Katalínu sem settist frussandi á Pollinn. Við veifuðum Katalínu til öryggis því Maggi kynni að vera við stjórnvölinn. Það var ævintýri líkast að alast upp á Ísafirði í faðmi góðs fólks og fjalla blárra. Yndislegur staður og ég gleymi honum aldrei. Það er eitthvað . . . . [innskot á hljóðupptöku].

Gunnlaugur Óskar, hét hann og var fæddur á Ísafirði 25. júní 1923, sonur hjónanna, Guðmundar Árnasonar, (f. 20. október 1883, dáinn 13. desember 1986) sem lést árið 1986, 103 ára að aldri, og Unu Magnúsdóttur, (f. 12. ágúst 1895, dáin 11. júní 1975), sem dó áttræð árið 1975.

[Innskot á hljóðupptöku]

Systkini Gunnlaugs eru:

Hulda f. 3. nóvember 1913, dáin 1997.
Magnús f. 8. ágúst 1916.
Margrét f. 15. apríl 1922.
Guðríður f. 6. desember 1929.

Ísafjörður var öflugur bær um það leyti sem Gulli fæddist. Allt á uppleið. Atvinnulíf blómgaðist sem aldrei fyrr. Bátar voru smíðaðir og sjómenn færðu vaxandi afla að landi. Hús voru byggð og félög stofnuð. Mannlíf allt í blóma. Svo kom kreppan sem lagði sína lamandi hönd yfir allt en í kjölfar stríðsins fóru aftur að sjást nýjar vörur að loknu skömmtunartímabili áranna á undan og jafnvel nýir amerískir bílar sáust gljáfægðir á götum bæjarins.

Gulli var löngu kominn á giftingaraldurinn þegar þau felldu hugi saman, hann og unga hjúkrunarkonan á Sjúkrahúsinu á Ísafirði, Jónína Nielsen (f. 1. febrúar 1929). Ættir hennar eru af Vesturlandi en hún ólst upp á Seyðisfirði. Þau gengu í hjónaband á nýársdag 1955. Hjónaband þeirra var farsælt og gott og hafði staðið í 55 ár og ríflega hálfu ári betur þegar Gunnlaugur lést á Landspítalanum við Hringbraut 14. ágúst s.l.

Þau eignuðust 5 börn:

1) Theódóra, gift Tryggva Ólafssyni. Börn þeirra eru: Rakel, Logi og Gunnlaugur Atli.
2) Guðmundur Þór, dætur hans eru: Véný og Una. Guðmundur er í sambúð með Sólrúnu Önnu Jónsdóttur.
3) Margrét, gift Sveinbirni Má Jóhannssyni. Börn þeirra eru: Nína Ýr, Jóhann Björn og Edda Sif.
4) Axel Emil, sem lést árið 2005. Börn hans eru: Hannes, Patrekur Andrés og Jónína Sif.
5) Sif, unnusti hennar er Stefán Pétur Pálsson.
Barnabarnabörn Gunnlaugs og Jónínu eru 9.

Þegar Axel Emil féll frá gekk ég með fjölskyldunni í gegnum þá miklu sorg og fann að dauði hans risti djúpt í hjörtu þeirra sem hann var kær. Blessuð sé minning hans.

Gunnlaugur lauk gagnfræðaprófi árið 1940 og fór upp úr því að vinna við fisktökuskip eins og það var kallað. 1. febrúar árið 1944 hóf hann að vinna á pósthúsinu á Ísafirði og vann þar uns fjölskyldan fluttist suður árið 1975. Hann var endurskoðandi hjá Ísafjarðarbæ um árabil. Gunnlaugur byrjaði ungur í félagsstörfum. Hann var ritari í Verkalýðsfélaginu Baldri, gegndi embætti í niðurjöfnunarnefnd, sat í stjórn Kaupfélags Ísfirðinga og ÍBÍ. Formaður Lionsklúbbs Ísafjarðar um eins árs skeið, einnig formaður Harðar um tíma og sat lengi í stjórn félagsins. Ísafjörður átti marga góða íþróttamenn af báðum kynjum á sínum tíma, afreksfólk í fimleikum og sundi, fótbolta, handbolta og á skíðum. Gunnlaugur var mikill áhugamaður um íþróttir og lék með Herði á sínum yngri árum og þá oftast á hægri kanti. Hann vann mikið fyrir félagið öll árin á Ísafirði. Gamlir harðverjar sem léku og störfuðu með honum um árabil og eru sumir hér viðstaddir vilja nú þakka honum fyrir drenglyndi hans og góða samfylgd.

Fyrir sunnan hélt Gunnlaugur áfram að vinna fyrir póstinn, var meðal annars fulltrúi í póststöðinni R5 á Hlemmi, stöðvarstjóri í Garðabæ um hríð og lauk starfsævinni hjá frímerkjadeildinni í Ármúla. Hann hélt uppteknum hætti í félagsmálum, var m.a. gjaldkeri Póstmannafélags Reykjavíkur, formaður Alþýðuflokksfélagsins í Kópavogi og sat lengi í stjórn þess. Hann var virkur félagi í Samfylkingunni.
Gunnlaugs er minnst af mörgum hér í dag af þakklæti og virðingu. Borist hafa sérstakar kveðjur frá fjarstöddu fólki, frá Adolfi Guðmundssyni, Theodóru Ólafsdóttur, Maríu Ólafsdóttur og Guðjóni Harðarsyni á Seyðisfirði. Ennfremur frá Tryggva Ólafssyni og Gunnlaugi Atla Tryggvasyni.

Líf Gunnlaugs var í föstum skorðum. Hann barst ekki á en vann sín störf af trúmennsku og vandvirkni. Hann var einlægur jafnaðarmaður og trúði á réttlæti og að allir hefðu tækifæri til að komast vel af og hafa til hnífs og skeiðar, eins og sagt er.

Hann var orðvar og dagfarsprúður, góður eiginmaður og faðir, húslegur í sér og það langt á undan mörgum af sömu kynslóð. Hann hjálpaði börnunum eins og hann gat meðan þau voru að koma sér upp húsnæði og var fljótur að mæta með pensilinn ef hann gat lakkað glugga eða málað vegg. Hann var geðgóður, skipti sjaldan skapi, heiðarlegur og hreinn og beinn. Hann var aldrei mikill símamaður segja börnin hans. Símafélög hefðu ekki grætt mikið á honum á gemsa-öld því hann kunni illa að masa í síma en lauk jafnana erindinu sem hann átti og kvaddi með virktum. „Við tölum betur saman seinna.“

Og nú hefur hann kvatt þetta líf sem hann lifði af trúmennsku og drengskap. Við felum hann Guði og himni hans, Guði sem aldrei bregst og aldrei haggast þótt margt í lífinu breytist.

[Innskot á hljóðupptöku]

Lífið er í höndum hans og við þurfum því aldrei að æðrast hvorki nú né á dauðastund því hann þekkir sína hjörð og heldur henni til haga.

Guð blessi minningu Gunnlaugs Óskars Guðmundssonar og Guð blessi þig. Amen.

„Effaþa! Opnist þú.“ Að opna tabú og rjúfa bannhelgi

Ræðuna getur þú lesið hér á eftir
og svo getur þú líka hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn sem birtst rétt bráðum.

Hér er fjölmenni í dag og það er oft margt um manninn í Neskirkju. Full kirkja af glöðu fólki. Væntanleg fermingarbörn eru hér ásamt foreldrum og forráðamönnum og safnaðarfólk eins og vera ber.

[Innskot - sjá hljóðupptöku].

Og við erum glöð og vongóð yfir þessu unga fólki. Þetta er frábær hópur. Sumarnámskeið fermingarbarna hefur nú verið haldið í Neskirkju í 11 sumur og ég man varla eftir meðfærilegri hópi. Um leið og ég fullyrði þetta þá gef ég í skyn að hóparnir hafi verið misjafnir í gegnum árin og sumir erfiðari en aðrir. Sumir hóparnir hafa verið fjölmennari og það segir sína sögu. Munur er á að halda utan um 80 börn eða 110. Og svo er það nú ætíð svo að misjafn sauður er í mörgu fé. Þess vegna er alltaf varhugavert að alhæfa um fólk. Við þekkjum öll alhæfingar og tökum stundum undir þær af vangá eða illa ígrunduðu máli. Hér koma nokkur dæmi:

Múslimar eru vandræðafólk og eintómir hryðjuverkamenn.
Ameríkanar eru yfirborðskenndir og barnalegir.
Svíar eru smámunasamir og húmorslausir.
Gyðingar eru gráðugir og nískir.
Kínverjar eru iðnir og varhugaverðir í viðskiptum.
Öll þrettán ára börn eru englar eða öll þrettán ára börn eru til vandræða.

Alhæfingar eru aldrei réttar. Þær byggja á fordómum og vanþekkingu.

Þessa dagana örlar til að mynda á að talað sé í alhæfingum og ýjað að því að prestar upp til hópa séu hættulegir menn.

Alhæfingar eru alltaf vondar. Í hópi presta, múslima, Ameríkana, Svía, Gyðinga, Kínverja – og jafnvel fermingarbarna – er misjafn sauður í mörgu fé. Úlfur í sauðagæru kemst inn í hvaða sauðahóp sem er og líka inn í hin helgustu vé.

Umræðan um kynferðislega misbeitingu af hálfu kirkjunnar manna er grafalvarleg og þess vegna sé ég mig knúinn til að fjalla um hanna hér á þessum vettvangi og sérstaklega með ykkur, kæru, væntanlegu fermingarbörn og foreldrar. Barninu þínu er óhætt hér í Neskirkju og í kirkjunni hvar sem er.

Hér starfar heilt og gott fólk að því ég best veit. Ég hef hvergi séð glitta í úlf en ég er á verði og fylgist með eftir því sem Guð gefur mér vit og skyn. Úlfur getur leynst hvar sem er sé hann í réttu dulargervi staðar og stundar.

Við ræddum ítarlega á námskeiðinu um hætturnar í þessu heimi, um gott og illt, rétt og rangt. Við ræddum mikilvægustu tilvistarspurningar mannsins á öllum tímum og öllum aldri. Hið góða og illa takast á í heiminum. Við teljum okkur auðvitað vera á bandi hins góða og gæskunnar megin í veröldinni. En lífið er ekki svona einfalt eða svart og hvítt. Barátta góðs og ills er ekki bara einhversstaðar úti í hinum stóra heimi, í Afghanistan, Írak eða milli dópgengja í Mexíkó. Landamæri góð og ills liggja ekki úti í hinum stóra heimi, sagði Solzhenitsyn, heldur í hjarta sérhverrar manneskju. Landamæri góð og ills liggja í gegnum mig miðjan, í gegnum þig og alla menn, karla og konur, hvar sem er í heiminum. Enginn er undanskilinn. Við erum frjálsar verur með frjálsan vilja og veljum á hverju andartaki á milli góðs og ills. Með það í huga finnst mér hreint undur að heimurinn skuli ekki vera verri en raun ber vitni. En aðgátar er þörf. Við þurfum að gæta hvers annars í heimi þar sem hættur eru á hverju horni og freistingar við hvert fótmál. Hryðjuverkamenn voru allir eitt sinni 13 ára börn með góðar vonir í brjósti. Sama má segja um flest þau sem nú fylla fangelsi veraldar. Sama má segja um morðingjann sem lögreglan leitar enn í íslensku samfélagi. Lífið er flókið og margir villast af hinum góða vegi.

Ef upp kemst um kynferðislegt ofbeldi í skóla af hálfu skólastjóra eða kennara, þá tökum við ekki börnin okkar úr skóla eða lokum skólanum; ef læknir eða annar heilbrigðisstarfsmaður verður uppvís að einhverju ósæmilegu eða níðingsverki þá hættum við ekki að fara til læknis og segjum okkur ekki úr heilbrigðiskerfinu. Sama á við um kirkjuna að breyttu breytanda. Kirkjan er samfélag manna, karla og kvenna, breyskra manna, syndugs fólks. Jesús sagði: „Ég er ekki kominn til að kalla réttláta heldur syndara.“ (Matt 9.13)

En það afsakar okkur ekki. Við megum aldrei láta illvirki viðgangast í okkar ranni og verðum að tala um slíkt og opna öll tabú, rjúfa alla bannhelgi. Við verðum að hafa einurð í okkur til að taka á erfiðum málum. Þar hefur kirkjan brugðist vegna vanþekkingar og vandræðagangs. En munum samt að við getum aldrei dæmt látinn mann.

En nú er mál að linni. Nú er komið að því að lofta út og gera bragarbót á öllum verkferlum sem tengjast kynferðislegri misbeitingu eða kúgun á hvaða sviði sem er. Slíkt má aldrei viðgangast innan kristinnar kirkju. Verkferlar hafa verið skilgreindir og kirkjan er nú betur í stakk búin að taka á málum en áður – og betur en margar aðrar stofnanir í þjóðfélaginu.

Jesús var einkar raunsær maður enda þótt sumir litu á hann sem draumóramann á sínum tíma. En hann gerði sér glögga grein fyrir því hvað með hverjum manni bjó. Hann talaði um úlfa í sauðagærum og varaði hjörð sína við falsspámönnum og illvirkjum, hann talaði um hræsni og yfirdrepsskap, hann áminnti fólk sem taldi sig öðrum betra og var gjarnt að líta niður á aðra, hann varaði við dómhörku og alhæfingum. Hann opnaði tabúin og rauf bannhelgina um margt í mannlífinu. Hann opnaði eyru og augu fólks, losaði um tunguhaft og frelsaði fólk úr fjötrum af margvíslegum toga.

Guðspjall dagsins er um mann sem Jesús læknaði, gaf bæði heyrn og mál. Effaþa! Opnist þú! Þetta orð hefur lifað vegna kraftaverksins sem Jesús vann. Í samtíðinni er fólk sem betur fer að fá heyrn og mál. Hvert málið á fætur öðru hefur verið opnað upp á liðnum misserum. Við göngum nú í gegnum tímabil þegar augun eru opnuð og gröfturinn hreinsaður út, eyrun opnuð og mergurinn molaður. Konur sem orðið hafa fyrir misbeitingu hafa stigið fram og tjáð sig. Börn sem þolað hafa órétt og verið misnotuð kynferðislega hafa líka sagt sína sögu.

Við skulum fagna því að kýlin springa og gröfturinn vellur út því þá getur lækningin hafist. Effaþa! Opnist þú!

Við skulum vera á verði hvar sem er í þjóðfélaginu og vera á útkikki gagnvart úlfum í sauðagærum. En lifum samt ekki hvern dag í ótta og spennu. Verum glöð yfir lífinu. Verum glöð yfir unga fólkinu sem nú er að hefja nám í nýjum skóla og á lífið framundan. Biðjum fyrir þeim að Guð verndi þau á lífsveginum, að þau villist ekki af vegi og að úr þeirra hópi komi aldrei úlfur í sauðagæru.

Verum óhrædd, leyfum Guði að opna augu okkar og eyru fyrir því sem lífið hefur að geyma og tökumst á við lífið af einurð í trú, von og kærleika.

En hvað dreymir þessi ungu börn um? Þau unnu verkefni á námskeiðinu þar sem þau létu sig dreyma um framtíðina. Þau skiluðu draumum sínum á ómerktu blaði og blöðin þeirra með draumunum hafa verið borin á altarið, sveipuð borða í íslensku fánalitunum.

Og við lögðumst í draumaráðningar og í þeirri rýni kom í ljós að í hópi fermingarbarna eru 12 leikarar, 8 söngvarar, 2 listamenn, 2 leikstjórar og 1 raddleikari.

Þar eru 6 læknar, 3 snyrtifræðingar og 3 tannlæknar; 15 atvinnumenn í knattspyrnu, 3 í körfu, 7 handboltamenn og 2 parkour snillingar.

Þar eru 3 kokkar, 4 rithöfundar, 2 hönnuðir, 4 ljósmyndarar, 2 tölvuleikjahönnuðir, 2 kennarar, 3 vilja vinna með dýrum, 5 vilja verða lögfræðingar, 2 verkfræðingar, 3 arkitektar.

En svo eru þessir bara í einu eintaki: bifvélavirki, bóndi efnafræðingur, nuddari, hlaupari, fallhlífastökkvari, dansari, viðskiptafræðingur, flugmaður, stærðfræðingur, sálfræðingur, trommari, teiknari, geimfari, munkur.

Og svo er einn verðandi prestur í hópnum – og einn forseti!

Þið skuluð skoða og skima hópinn í kaffinu á eftir!

Margir vilja eignast góða fjölskyldu, hjálpa fólki, vona að sér vegni vel í lífinu, verði góðar manneskjur, ferðist vítt og breytt. Eitt barn vill hitta frægan mann, einn vill verða frjáls og annar labba um Kínamúrinn.

[Innskot um verkefni fermingarbarna - sjá hljóðupptöku: Hvernig fær trúarljósið best skinið þ.e. hvernig sýnum við trúna í verki? Með því að biðja. Með því að sækja kirkju etc. Nei . . . ]

Draumar, fallegir draumar og góðir. Hér er draumórafólk á ferð – eins og Jesús var. Hann lét sig dreyma um betri heim. Hann átt fegurstu drauma sem mannkyn hefur heyrt og þess vegna viljum við fylgja honum. Látum ekki þau sem villast af leið verða til þess að heft för okkar sjálfra á vegi drauma og dýrðar. Tökum á vandamálum líðandi stundar, sýnum ábygð en hlaupumst ekki frá borði þegar gefur á bátinn.
Jesús er um borð í örkinni, í bátnum, í kirkjunni, í kirkjuskipinu.

Við erum örugg hjá honum svo fremi að þau sem ábyrgð bera hafi eyru og augu opin.

Lifum í anda þeirra gilda sem hann kenndi, lifum boðorð Guðs á jákvæðum nótum og í anda þessarar framsetningar:

1. Gerðu upp við hjáguðina og lifðu fyrir og í kærleika Guðs.
2. Ákallaðu nafn Guðs af fúsleika og biddu hann að gefa þér mátt til góðra verka.
3. Hvíldu þig reglulega og gefðu þér tíma til andlegrar uppbyggingar.
4. Auðsýndu foreldrum þínum virðingu og kærleika og láttu börnin þín njóta þess sama.
5. Verndaðu lífið og hlúðu að því í öllum myndum.
6. Vertu maka þínum trú/r.
7. Berðu virðingu fyrir eigum og réttindum annarra.
8. Vertu áreiðanleg/ur í hugsunum, orðum og verkum. Efndu loforð og baktalaðu engan.
9. Berstu gegn öfund og löngun til að eignast alla hluti.
10. Samfagnaðu fólki þegar því vegna vel í lífinu.

Til hamingju með lífið! Til hamingju með að hafa lokið þessum áfanga námskeiðsins, kæru, væntanlegu fermingarbörn og foreldrar. Framundan er vetrarstarf kirkjunnar með tilboðum handa öllum aldurshópum. Fylgjum Honum sem var og er Góði hirðirinn, eini og sanni.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Takið postullegri blessun:

„Guð vonarinnar fylli yður öllum fögnuði og friði í trúnni svo að þér séuð auðug að voninni í krafti heilags anda.“

- – -
Boðorðin 10 í framsetningu sænska biskupsins Lennarts Koskinen.

Textar dagsins og aðrar upplýsingar um 12. sd. eftir þrenningarhátíð er að finna með því að smella hér.

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn
sem birtist rétt bráðum.

Í ræðunni eru nokkur innskot og bæði upphaf og endir voru mælt af munni fram.

Inngangur:
Hugvekja mælt af munni fram og síðan koma æviágrip.

Æviágrip

Sigurður fæddist á Ísafirði 8. júní 1953.

Foreldrar hans voru Jóhann Jóhannsson f. 10.11.1910 á Ísafirði, d. 9.6.1973 og
Jóhanna Kristjánsdóttir f. 26.6.1919 á Ísafirði d. 23.10.2010.

Sigurður var yngstur fimm systkina sem öll eru fædd á Ísafirði:

Kristján f.1942 kvæntur Elísabetu Stefánsdóttur, býr á Setljarnarnesi
Anna Steingerður f. 1943 gift John Hedegaard, býr í Kaupmannahöfn
Droplaug f. 1945 býr í Reykjavík
Elín f. 1950 gift Guðjóni Guðmundssyni, býr í Mårslet á Jótlandi.

Eiginkona er Kristín G. Guðnadóttir, listfræðingur, forstöðumaður Listasafns ASÍ, f. 1956. Þau kynntust 1972 og gengu í hjónaband 4. júní 1977. Dóttir þeirra er Eín Edda, læknir. f. í Árósum 1982. Sambýlismaður hennar er Hörður Sveinsson háskólanemi f. Í Reykjavík 1975.

Sigurður ólst upp á Ísafirði en flutti árið 1968 til Reykjavíkur ásamt foreldrum sínum.

[Innskot]

Hann fór í sjóvinnudeild Lindargötuskólans og að loknu prófi þaðan var hann léttadrengur á Brúarfossi í um eitt ár og vann síðan í Kassagerð Reykjavíkur fram til ársins 1972. Hugur hans stefndi til frekara náms og haustið 1972 settist hann aftur á skólabekk, fyrst í Lindargötuskólanum þar sem hann lauk fjórða bekk gagnfræðanáms en haustið 1973 hóf hann nám í 2. bekk við Menntaskólanum við Tjörnina, en þaðan lauk hann stúdentsprófi vorið 1976.

Að loknu stúdentsprófi hóf hann störf við Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins og þar starfaði hann fram á haustið 1978.

Haustið 1978 flutti hann ásamt eiginkonu sinni til Gautaborgar og hóf nám við háskólann í Gautaborg í sænsku og listasögu. Þar bjuggu þau einn vetur en haustið 1979 fluttust þau til Árósa þar sem Sigurður hóf nám í arkitektúr við Arkitektaskólann í Árósum en þaðan lauk hann meistaraprófi vorið 1986.

Að námi loknu flutti Sigurður ásamt eiginkonu og dóttur til Noregs og hóf störf hjá arkitektastofunni Torsvik og Thesen í Sandnesi 1986-87. Starfaði síðan í Árósum þar til fjölskyldan flutti til Íslands sumarið 1988.

Frá árinu 1990 starfaði Sigurður á Teiknistofu Gylfa Guðjónssonar fyrst sem starfsmaður en síðar sem meðeigandi. Hann fékkst við fjölbreytileg verkefni á sviði skipulags og húsateikninga, t.d. skipulag nýrrar Súðavíkur 1996, skipulag fyrir Mosfellsbæ og Hvolsvöll svo eitthvað sé nefnt. Hann lagði mikla alúð í verk sín og var annálaður fyrir vönduð vinnubrögð í öllum þeim verkefnum sem hann tók sér fyrir hendur. Var meðal frumkvöðla í arkitektastétt við að tileinka sér tölvuteikningu og bjó yfir yfirgripsmikili þekkingu á þessu sviði.

Áhugamál

Arkitektúr
Skilin milli stafs og áhugamála voru stundum óljós, en hann hafði brennandi áhuga á byggingarlist jafnt gamalli og því sem efst var á baugi í samtímanum. Þessi áhugi átti sér margar birtingarmyndir. Gönguferðir í eldri hverfum borgarinnar með augun opin fyrir fjölbreytileika umhverfisins og myndavélina á lofti eða bíltúrar um nýrri hverfin til að skoða og kynnast þróun borgarinnar. Á ferðalögum erlendis var það sama uppi á teningnum, brennandi áhugi á húsagerðalist og skipulagi, en einnig vönduðum smáatriðum einstaka bygginga eða rýminu á milli húsanna og ekki síst hvernig borgir eru vöggur mannlífs og hvernig arkitektúr mótar mannlífið á hverjum stað.

Tónlist
Strax þegar Sigurður var í barnaskóla heillaðist hann af tónlist sjöunda áratugarins (sjá fyrrI). Hann eignaðist sinn fyrsta gítar og náði smám saman undraverðum árangri sem gítarleikari. Á þessum árum var erfitt að nálgast þessa tónlist nema að kaupa plötur sem krakkarnir höfðu ekki mikil efni á eða hlusta á erlendar útvarpsstöðvar. Þar heyrðu þeir lögin og lærðu þau af mikilli þrautseigju. Hann spilaði með félögum sínum á Ísafirði og tónlistin átti hug hans allan. Það var mikil breyting fyrir hann þegar foreldrar hans fluttu til Reykjavíkur og hann var rifinn upp með rótum frá félögunum tónlistinni og því spennandi umhverfi sem hann lifði og hrærðist í. Hann hélt þó alltaf áfram að spila á gítar og tónlistariðkun var rótgróinn þáttur í lífi hans. Hafði yfirgripsmikla þekkingu á tónlist og fylgdist mjög vel með því sem efst var á baugi hverju sinni. Hann var einnig unnandi bluestónlistar sem hann spilaði af ótrúlegri tilfinningu og næmi. Klassísk tónlist, sérstaklega frá barokktímanum var honum hugleikin og mikið spiluð á hans heimili. Það var löngu orðin hefð að spila baroktónlist á sunnudagsmorgnum og var jafnan kölluð sunnudagsmúsík.

Ferðir um Ísland
Sumarleyfin voru mikið notuð til ferðalaga innanlands. Vestfirðirnir voru sá hluti Íslands sem hann hafði sterkastar taugar til og hin síðari ár fór hann hvert sumar vestur, dvaldi á Ísafirði eða þar um kring og hafð mikla ánægju af því að keyra um firðina, ekki síst í lognblíðu sumarsins. Ein dýrmætasta endurminning hans frá Ísafirði var lognið á Pollinum.

Sigurður og Kristín áttu sér athvarf í sveitinni en það var á Skáldstöðum í Reykhólasveit. Þar var unnið að því að gera upp gamlan bóndabæ ásamt Helga Jenssyni, svila hans og Helgu Guðnadóttur, mágkonu hans. Í þessu verkefni nutu hæfileikar Sigurðar sín til fullnustu en hann endurhannaði húsið og notaði allan sinn frítíma ásamt Helga í hönnun, smíðar og endurbætur.

Veikindin
Sigurður greindist með ólæknandi krabbamein þann 8. janúar sl. og var það strax ljóst að hann ætti ekki langt eftir ólifað. Við tók erfið krabbameinsmeðferð og barátta við sjúkdóminn. Í öllum þessum þrengingum sýndi hann einstakan styrk og æðruleysi. Góðu dagarnir voru gjöf sem hann tók fagnandi. Sigurði var annt um systkini sín og fjölskyldur þeirra og var afar þakklátur fyrir þann stuðning sem hann fékk frá þeim.

Kveðja frá systurdóttur Sigurðar, Malín Guðjónsdóttur og fjölskyldu hennar.

Niðurlag:
Hugvekja – mælt af munni fram.

Minningarorðin samanstanda af hugvekju sem prestur flutti, minningu sonar hennar, Stefáns, ljóðalestri Victors sonar hans og minningu John’s sonar hennar. Þá var sungið lagið Sofðu unga ástin mín, sem Edda söng oft fyrir syni sína og loks lauk prestur hugvekjunni.

Minningaroðin öll voru tekin upp og hægt er að hlusta á þau með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn
sem birtist rétt bráðum.

Segja má að saga íslensku þjóðarinnar sé saga fólks sem komist hefur af við erfiðar aðstæður í aldanna rás. Arfur okkar geymir frásagnir af fólki í samskiptum við hvert annað, fólki andspænis óblíðum náttúruöflum og síðast en ekki síst fólki í glímu við hið æðra og stóra í tilverunni. Saga fólks um allan heim er áþekk enda þótt náttúrufar sé ólíkt frá einum stað til annars. Í Gamla testamentinu er lítið rit, örfáar blaðsíður, sem kennt er við aðalhetju sögunnar, Rut. Hún var tengdadóttir Elímeleks og Naomí. Elímelek lést og synir hans einnig síðar, þeir Mahlón og Kiljón. Voru þær þá þrjár ekkjur, Naomí, Orpa og Rut. Þær lögðu að stað frá Móabsléttu til Júda því þær höfðu frétt að „Drottinn hefði komið þjóð sinni til hjálpar og séð henni fyrir fæðu.“ (Rut 1.6b) Þegar þangað var komið vildi Naomí senda tengdadætur sínar til móðurfólks þeirra að þær gætu gifst aftur en sjálf sagðist hún vera orðin of gömul til þess. Orpa fór en Rut varð um kyrrt hjá tengdamóður sinni. Rut valdi trúfesti og tryggð og uppskar eins og hún sáði til. Saga hennar endaði vel. Sonur hennar og Bóasar, seinni manns hennar, var Óbeð, faðir Ísaí, föður Davíðs konungs.

Rutarbók er stutt en hún er saga um trúfesti, um úthald og æðruleysi, um traust til Guðs og forsjónar hans.

Þegar Orpa hafði kvatt sagði Naomí við Rut:

„Mágkona þín er farin aftur til fólks síns og guðs síns. Snúðu við með henni.“
En Rut svaraði: „Reyndu ekki að telja mig á að yfirgefa þig og hverfa frá þér því að hvert sem þú ferð þangað fer ég, og hvar sem þú náttar þar nátta ég. Þitt fólk er mitt fólk og þinn guð er minn guð. Þar sem þú deyrð þar dey ég og þar vil ég verða grafin. Drottinn gjaldi mér nú og framvegis ef annað en dauðinn aðskilur okkur.“

Þessi fögru orð Rutar eru enn lesin og til þeirra oft vitnað við hjónavígslur í kirkjum heimsins og við hjónavígslur innan gyðingdóms – orðin ódauðlegu um trúfesti og tryggð.

Mér kom þessi saga af Rut í hug þegar ég hóf að rita þessi minningarorð um Auði Jónasdóttur. Hún kemur mér fyrir sjónir sem trúföst kona sem gafst ekki upp andspænis þeim örlögum sem lífið skóp henni en lifði æðrulaus og trú þeim gildum sem henni voru í blóð borin.

Minningargreinar sem ég hef lesið um Auði ásamt afmælisávarpi sonar hennar sem flutt var fyrir nokkrum árum hafa sannfært mig um að samlíkingin við Rut sé alls ekki út í bláinn.

Auður var sterkur persónuleiki. Líf hennar stóð á traustum grunni góðra gilda og lífsspeki sem hún nam í foreldrahúsum. Þær voru tvær systurnar, Auður og Gerður, elskar hvor að annarri, ólíkar að skapgerð, en samrýmdar og samstiga á margan hátt í lífinu. Þær höfðu samband daglega alla ævi. Dótturdóttir Auðar segir frá samskiptum þeirra með þessum orðum:

Þær systur voru mjög nánar, næstum eins og tvíburar. Vinátta þeirra var byggð á sönnum kærleika, virðingu og gagnkvæmu trausti. Ég bjó hjá ömmu Auði í eitt og hálft ár. Stuttu eftir að ég flutti til ömmu sagði Gerður frænka að hún hringdi ekki jafn oft og áður vegna þess að ég var þar. Samt hringdu þær í hvor aðra fjórum sinnum á dag!

Sem dæmi um kærleika þeirra systra var rifjað upp í mín eyru að Auður svaraði í símann þegar Gerður hringdi og sagði: Halló, ástin mín! Þannig var samband þeirra fram eftir öllum aldri.

Bernska Auðar og þeirra systra var á margan hátt sérstök. Þær ólust upp í Samvinnuskólanum við Sölvhólsgötu þar sem jafnan var ys og þys, gestagangur og glaðar umræður um landsins gagn og nauðsynjar í anda samvinnustefnunnar.

Auður fæddist í Reykjavík 1. apríl 1913. Hún lést í Reykjavík 6. ágúst 2010, 97 ára að aldri. Foreldrar hennar voru Guðrún Stefánsdóttir frá Granastöðum í Köldukinn í Suður-Þingeyjarsýslu, (f. 5. október 1885, d. 15. janúar 1963), og Jónas Jónsson frá Hriflu í Bárðardal í Suður-Þingeyjarsýslu, skólastjóri, alþingismaður og ráðherra, (f. 1. maí 1885, d. 19. júlí 1968). Systir Auðar var Gerður, (f. 1916, d. 2007), sem lést fyrir þremur árum. Hennar maður var Eggert Steinþórsson, læknir, (f. 1911, d. 1999).
Hinn 12. júlí 1935 giftist Auður fyrri manni sínum Ragnari Ólafssyni, lögfræðingi, (f. 1906, d. 1982). Hann var sonur Ólafs Ólafssonar, hreppstjóra í Lindarbæ í Holtum og konu hans Margrétar Þórðardóttur. Þau skildu.

Hinn 10. september 1938 giftist Auður seinni manni sínum, Steinþóri Sigurðssyni, náttúrufræðingi, f. 11. janúar 1904 en dó af slysförum langt um aldur fram 2. nóvember 1947. Foreldrar hans voru Sigurður Jónsson, skólastjóri Barnaskóla Reykjavíkur og Anna Magnúsdóttir, kennari.

Börn Auðar og Steinþórs eru: 1) Sigurður, prófessor í jarðfræði við Háskóla Íslands, (f. 29. september 1940), maki Helga Þórarinsdóttir, sagnfræðingur, sem er látin (f. 1943, d.2008). Börn þeirra eru Steinþór og Ragnheiður. Börn Steinþórs eru Ásgerður og Sólveig. Börn Ragnheiðar eru Sigursteinn og Sigurður. 2) Gerður, íslenskufræðingur, (f. 17.apríl 1944), maki Gunnar Stefánsson, (f. 1946). Börn þeirra eru Atli, Svava og Auðun. Börn Atla eru María Mínerva og Emilía.

Auður var óreglulegur nemandi við Samvinnuskólann 1930-32 og stundaði nám í sumarskóla í Oxford 1928, í Bernival í Frakklandi 1929 og Lyngeby í Danmörku 1931. Hún fór í húsmæðraskóla í Stokkhólmi, Statens skolköksseminarium och hushållsskola 1933-1934. Hún ritaði heimilisþætti í Samvinnuna 1935 – 1939. Stundaði nám við Húsmæðrakennaraskólann 1950-1952. Hún fór í kynnisferðir til Svíþjóðar og Danmerkur árið 1957 til að kynna sér skólaeldhús. Var hússtjórnarkennari við Austurbæjarskólann í Reykjavík 1958-1977 og við Fellaskóla 1977- 1979. Hún sótti fjölda námskeiða innanlands. Auður ólst upp á Skólavörðustíg 35 og í Sambandshúsinu en á fullorðinsaldri lengst af á Ljósvallagötu 8, nema í fimm ár sem hún sá um heimili föður síns í Hamragörðum, Hávallagötu 24. Síðustu sjö árin dvaldist hún á hjúkrunarheimilinu Grund, Hringbraut 50.

Ástvinir hennar minnast hennar með mikilli þökk og af djúpri virðingu. Á fundi sem ég átti með þeim var rifjað upp hið óvenjulega uppeldi sem þær systur fengu innan veggja heimilisins en úti í hinum harða heimi var pabbi þekkt persóna og umdeild og samferðafólk sumt bæði dómhart og óvægið í garð fjölskyldunnar. Aðstæðurnar þjöppuðu því fjölskyldunni saman.

Fyrir rétt rúmum þremur árum stóð ég hér og minntist Gerða Jónasdóttur og nú á þessum góða sumardegi þegar regnið vökvar þyrsta jörð minnist ég systur hennar. Það er þroskandi að fá það verkefni að minnast fólks við ævilok. Mér er það heiður að hafa fengið það verkefni að minnast þeirra systra. Í því sambandi leyfi ég mér að segja sögu af Bárði Jónssyni, afa mínum og útvegsbónda í Bolungavík en hann og Sigrún Katrín amma mín voru miklir sjálfstæðismenn. Amma stóð til að mynda einu sinni upp á framboðsfundi og andmælti Hannibal Valdimarssyni. Hún var lágvaxin kona, fríð og dökk yfirlitum. Í salnum var ys og þys og umræður heitar. Þá stökk amma upp á stól í fundarsalnum og sagði: Hér dugar ekki að tala, hér þarf að öskra! Af Bárði er það að segja að hann dró eitt sinn sem oftar fána að húni að Ytri-Búðum í Bolungavík en að þessu sinni daginn sem Jónas frá Hriflu kom til þangað. Heimamenn undruðust þetta athæfi sjálfstæðismannsins Bárðar afa en hann svaraði athugasemdum þeirra með því að segja að Jónas hefði gert svo margt gott fyrir bændur að hann ætti heiður skilið. Jónas átti augljóslega aðdáendur í ýmsum flokkum og stéttum!

Auður hafði mikið yndi af ferðalögum og fór víða innanlands og utan. Hún fór í hjólaferðir og blés börnum sínum og afkomendum í brjóst ást á landinu og menningu þess og svo forvitni um hinn stóra heim. Hún var sterkur persónuleiki, skapmikil en skapgerðin stillt og tamin af mikilli yfirvegun. Hún var sjálfstæð kona sem bað ógjarnan um hjálp annarra, vildi vera sjálfbjarga til hinstu stundar. Sorgina eftir að Steinþór dó bar hún með reisn en naut alla tíð mikils stuðnings foreldra sinna, systur og mágs.

Hún hélt þeim sið sem hún hafði sjálf vanist í æsku að fara í sérstaka sunnudagsbíltúra með börnin og seinna ömmubörnin. Þá ók hún vagni sínum, Volkswagen með hinu virðulega einkennisnúmeri, R-29, og auðvitað með hollan kost í farteskinu handa börnunum.

Barnabörnin minnast þess hve hrekklaus amma var en hún kom þeim þó á óvart eftir að ömmustrákar höfðu kennt henni spilið Lygi og vann þá með yfirburðum! Þeir voru nokkuð hugsi yfir þessu en áttuðu sig auðvitað á því að amma gat brugðið sér í ýmis gerfi og leikið sér.

Hún var réttsýn kona og sanngjörn í dómum sínum um menn og málefni. Hún bjó yfir ríkri réttlætiskennd. Þegar hún var við nám í húsmæðrakennaranáminu tók hún til að mynda þátt í uppreisn gegn órétti sem nemendum þótti þeir beittir.

Hún var samviskusöm manneskja.

Hún bjó ein í þrjátíu ár og leiddist aldrei. Segir það margt um skapgerð hennar og hvað hún var í raun sjálfri sér nóg. Hún undi hag sínum vel í þröngum hópi lítillar fjölskyldu.

Hún var ákveðin kona sem vissi hvað hún vildi og hafði sjálf sett á blað sínar hinstu óskir fyrir 18 árum. Í henni rann þingeyskt blóð fríþenkjarans en hún var um leið umburðarlynd gagnvart skoðunum annarra og mat mikils gagnsemi kirkju fyrir land og þjóð. Hún hafði til að mynda dálæti á kveðskap séra Matthíasar Jochumssonar en hafði þó fengið nóg af ljóðum og kveðskap í uppeldinu. Sigurður sonur hennar sagði frá því í snjöllu ávarpi á stórafmæli hennar fyrir nokkrum árum en leyfði sér þó að vitna í kvæði Arnar Arnarsonar um móðurást. Sigurður sagðist hafa sannfærst um að dómur barnanna í götunni væri réttur um að Auður móðir hans væri „bezta mamman í hverfinu“.

Hún var þeim systkinum einstök móðir, sem barðist áfram af harðfylgi fyrir því að þau fengju að njóta alls þess besta sem kostur var.

Sigurður minnist jafnframt á að margt í fari móður hans megi rekja til Jónasar afa m.a.

„þá bjargföstu sannfæringu, að hver sé sinnar gæfu smiður. Forlagatrú var fjarri honum, og uppeldi barna að hans mati mikilvægasta starfið í þjóðfélaginu: Hinir nýju borgarar verða til á heimilum og í skólum – - þar verður til það veganesti sem kóngssynir jafnt sem börnin karls í koti hafa með sér út í lífið.“

Foreldrakærleikurinn var Auði sem helgur dómur. Hún trúði á hann og taldi að hann væri „æðsta birting guðdómsins“ eins og Gunnar Stefánsson, tengdasonur hennar, segir í minningargrein um hana. Hann segir þar jafnframt þetta um kæra tengdamóður sína:

Það eru meir en fjörutíu ár frá því kynni mín af Auði hófust er ég gerðist tengdasonur hennar. Alla tíð síðan hefur hún verið mér sem besta móðir. Hún hefur ætíð verið miðpunktur og kjölfesta fjölskyldunnar. Það var þó ekki svo að hún sæktist opinskátt eftir slíku hlutverki. Þetta kom af sjálfu sér af því að hún var slík persóna: traust, heilsteypt, fastlynd, greind og raunsæ. Hún leyfði hverjum og einum að vera sá sem hann var, með styrk sínum og veikleika, en var alltaf reiðubúin að styðja, hjálpa og leiða ef með þurfti. Samt var Auður ekki fjölskyldumóðir af því tagi sem leggur allt í að þjóna öðrum og þokar sjálfri sér til hliðar. Til þess var hún of sterkur persónuleiki. Hún naut lífsins, sinnti sínum áhugamálum og gladdist með vinum og vandamönnum hóglátri gleði, því tilfinningasemi var henni fjarri. Hún fylgdist með því sem gerðist umhverfis hana, en var ekki afskiptasöm. Hún hafði ákveðnar skoðanir á mönnum og málefnum eins og hún átti kyn til, en var ekki dómgjörn, heldur umburðarlynd og skilningsrík.

Allt ber að sama brunni. Auðar er minnst sem einstakrar konu. Hún vildi ekki sjálf að margt yrði um sig sagt að lokinni ævi en hver getur kvatt konu sem hana án þess að minnast eðliskosta hennar og elsku?
Þegar dóttir hennar kom til hennar dánardaginn hafði hún tekið saman föt og lagt á kerru. Aðspurð sagðist hún vera að fara í ferðalag. Dóttirin tók því sem hverjum öðrum misskilningi háaldraðrar konu en sú gamla hafði þó rétt fyrir sér að breyttu breytanda. Hún þurfti að vísu ekki margar flíkur til sinnar hinstu ferðar heldur aðeins einföld líkklæði eins og hún hafði sjálf óskað sér löngu fyrr. En nú var ferðin hafin, ferðin sem bíður okkar allra í fyllingu tímans.

Séra Hallgrímur orti sálminn Um dauðans óvissan tíma. Þar segir m.a.:

Svo hleypur æskan unga

óvissa dauðans leið

sem aldur og ellin þunga,

allt rennur sama skeið.

Innsigli engir fengu
upp
á lífsstunda bið,

en þann kost undir gengu

allir að skilja við.

Hvorki með hefð né ráni

hér þetta líf ég fann,

sálin er svo sem að láni

samtengd við líkamann.

Í Herrans höndum stendur

að heimta sitt af mér,

dauðinn má segjast sendur

að sækja, hvað skaparans er.
(Sb 273. 2. og 8. vers)

Hér skiljast leiðir. Auður er horfin til þeirrar tilveru sem bíður allra manna. Við kveðjum hana með þakklæti og af djúpri virðingu, konuna sem var trú í stóru sem smáu, heilsteypt og hugrökk til hinstu stundar. Minningin um hana mun lifa með ykkur um ókomin ár.

Mér þykir fara vel á því að endurtaka orð Rutar við lok þessara minningarorða:

„Reyndu ekki að telja mig á að yfirgefa þig og hverfa frá þér því að hvert sem þú ferð þangað fer ég, og hvar sem þú náttar þar nátta ég. Þitt fólk er mitt fólk og þinn guð er minn guð. Þar sem þú deyrð þar dey ég og þar vil ég verða grafin. Drottinn gjaldi mér nú og framvegis ef annað en dauðinn aðskilur okkur.“

Við kveðjum mæta konu með bæn um að hún fái að hvíla í friði og njóta góðra launa af sínu trúfasta lífsstarfi.

Blessuð sé minning Auðar Jónasdóttur og góður Guð blessi þig. Amen.

Viðbót með kveðju, upplýsingum um erfidrykkju og postulleg kveðja:

Kveðja frá Ronel Palma, eiginmanni Svövu, en þau búa í Svíþjóð.  

Orð Auðar af Minnisblaði hennar: „Erfidrykkja. Viðstaddir, sem vilja. Glaðir á góðu hóteli.“

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist rétt bráðum.

Þegar Jesús hóf starf sitt í Galíleu fór hann í samkunduhúsið í Nasaret og las þar upp úr spádómsbók Jesaja þessi orð:

„Andi Drottins er yfir mér
af því að hann hefur smurt mig.
Hann hefur sent mig til að flytja fátækum gleðilegan boðskap,
boða bandingjum lausn
og blindum sýn,
láta þjáða lausa
og kunngjöra náðarár Drottins.“ (Lk 4.18-19)

Við þekkjum svo af starfi Jesú að hann mætti fólki í anda kærleika og miskunnar, læknaði sjúka og linaði þjáningar þeirra er áttu um sárt að binda hvort sem það var á sviði andlegra veikinda eða líkamlegra. Boðskapur hans um að elska náungann hefur mótað þær þjóðir sem fylkt hafa sér undir merki krossins eins. Hinar norrænu þjóðir með krossinn í þjóðfána sínum hafa byggt upp velferðarþjóðfélag hvert á sinn hátt en þó í sama anda. Að baki þeirri þjóðfélagsgerð eru sterk áhrif kristinnar kirkju.

Ég nefni þetta hér þegar við komum saman til þess að kveðja Pétur Björgvinsson. Hann varð að bera erfiðan kross öll sín fullorðinsár vegna veikinda sinna. Hann naut góðrar aðhlynningar öll sín ár og síðustu árin að Fellsenda voru þar engin undantekning. Honum leið líklega hvergi betur en á Fellsenda, í kyrrlátri og fagurri sveit Dalanna þar sem hann naut elskusemi góðs starfsfólks og félagsskapar við heimilisfólk. Ég veit að hans er sárt saknað að Fellsenda. Þar átti hann góða vini. Hjúkrunarfólk, starfsfólk og heimilisfólk saknar hans.

Vitur maður sagði að stórfengleiki þjóðar verði ekki mældur eftir því hvernig hinum sterkustu vegni heldur út frá því með hvaða hætti hún annast hina veikustu (Parker Palmer, SOF)

Það segir mest um okkur hvernig við önnumst þau sem eiga undir högg að sækja.

Við megum aldrei missa sjónar á því að halda hér uppi góðri heilbrigðisþjónustu handa öllum. Þjónusta við geðsjúka er mikilvæg og við megum þakka fyrir margt gott sem gert hefur verið á þeim vettvangi á liðnum árum, bætta þjónustu, átak gegn fordómum og fleira. Þar hafa bæði ríki og frjáls félagasamtök komið að.

Pétur Björgvinsson var glaðsinna maður. Skólafélagar hans minnast hans sem góðs drengs. Hann var skemmtilegur strákur, prakkari í sér og góður félagi. Hann lék fótbolta með KR og spilaði sem „fullback“ í 4. flokki. Hann fór ungur að vinna og var m.a. til sjós en svo fór að bera á veikindum hjá honum á efri unglingsárum og þau veikindi settu mark sitt á líf hans upp frá því.

Pétur fæddist í Reykjavík 16. mars 1940. Hann lést sjötugur að aldri á Hjúkrunarheimilinu Fellsenda, Dalasýslu 27. júlí 2010.

Foreldrar hans voru Sigurborg Pétursdóttir, húsfreyja, (f. 7.10. 1912, d. 8.8. 1986) og Björgvin Magnússon, bryti, (f. 10.10. 1911, d. 22.12. 1984).

Pétur var næstyngstur barna þeirra hjóna og eini sonurinn. Systur Péturs er Svala Sæborg, sem býr í Bandaríkjunum og sendir kveðju sína hingað, Anna Dís, Selma Ósk og Guðmunda Margrét, sem allar búa hér í Reykjavík.

Ég er með kveðjur hér á blaði til ykkar, frá frændum og frænku sem eru við nám erlendis: Tómas og Sandra í Danmörku, Egill og Rebekka í Bretlandi og Melkorka og Tyler í San Fransisco. Þá vill ein systirin koma því á framfæri við ykkur sem viljið minnast Péturs með sértökum hætti að láta styrk renna til Umhyggju, félags langveikra barna eða Styrktarfélags klúbbsins Geysis.

Pétur ólst upp á Ásvallagötunni og gekk í Melaskóla og Gagnfræðaskóla Vesturbæjar.

Systurnar minnast Pétur af mikilli hlýju og þökk. Hann var þeim ljós í heimi á sinn hátt. Hann var skemmtilegur og glettinn, góðhjartaður og gjafmildur. Þegar hann fékk pakka frá þeim á Fellsenda og tók upp gjafirnar deildi hann gjarnan innihaldinu með heimilisfólkinu. Pétur var barngóður og þótti einkar vænt um nánustu fjölskyldu sína og frændfólk.

Hann fylgdist alltaf vel með sínu fólki, vissi hvar hver var á hverjum tíma og svo var hann ágætlega að sér í pólitík, þekkti stjórnmálamenn með nöfnum og vissi um helstu mál líðandi stundar. Aðallega þekkti hann eldri stjórnmálamenn. Það var rifjað upp í mín eyru að Eysteinn Jónsson, ráðherra og fjölskylda hans bjuggu nálægt fjölskyldu Péturs. Oft hringdi Pétur í Eystein og spjallaði við hann. Og það var sagt um Eystein að alltaf gaf hann sér tíma til að spjalla um pólitík og heimsmálin og höfðu báðir gaman af. Hann var annálað snyrtimenni sem mætti vel klæddur og angandi af góðum rakspíra á mannamót, brosmildur og glettinn. Svo hafði hann gaman að tónlist, söng og spilaði, spilaði plötur og vinir hans tveir sögðust muna það þegar hann söng lag Dean Martin’s, Memories Are Made Of This. Minningarnar. Hvað gerir minningar. Við sköpum þær sjálf með samskiptum okkar við fólk. Mikilvægt er að búa til góðar minningar og leggja sig eftir því með börnunum, fjölskyldu og samferðafólki, búa til góðar minningar. Memories Are Made Of This, söng Dean Martin – og Pétur.

Nú er hann horfinn af þessu jarðlífi og laus undan þeim viðjum sem veikindin bundu hann í, „floginn úr búrinu“, eins og frændi hans orðaði það í mín eyru. Það er fallega sagt. Kristur sagðist vera kominn til að „láta þjáða lausa“. Hann stendur við orð sín. Þjáningar og mótlæti þessa lífs er að baki og í fyllingu tímans tekur við ný veröld lækningar og lausnar.

Við eigum þessa von í Kristi. Í heilagri skírn urðum við systkin hans og samerfingjar að öllu því himneska og góða sem hann boðaði. Við erum systkin hans og samerfingjar. Það er okkur huggun nú þegar við kveðjum látinn samferðamann sem bar sína byrði af æðruleysi og þolinmæði. Við getum margt lært af honum Pétri.

Guð blessi minningu Péturs Björgvinssonar og Guð blessi þig. Amen.

Úr ræðunni:
Íslenska þjóðin hefur sem betur fer skynjaði sinn vitjunartíma á mörgum sviðum t.d. hvað varðar mannréttindi og margt annað en hún er jafnframt á villigötum á margan hátt, ráðvillt og tryllt í dansi sínum . . .

Þú getur lesið ræðuna og hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.

Í gær fór fram fjölmennasta gleðigangan til þessa og norður í landi fagnaði fólk á Fiskideginum mikla. Fjöldi fólks fagnaði yfir áunnum réttindum samkynhneigðra og réttarbótum þeim til handa. Gott er að við erum í fararbroddi þjóða heimsins hvað varðar mannréttindi og umburðarlyndi. En svo komum við til kirkju daginn eftir og þar heyrum við textann um Jesú sem grætur yfir Jerúsalem, yfir höfuðborginni. Undanfarna sunnudaga höfum við heyrt texta um falsspámenn og rétta breytni hvað varðar fjármuni. Það er áminningar tónn í guðspjöllum sumarsins, á þessum björtu og hlýju dögum. Og nú þetta. Jesús grætur og hann fer í helgidóminn og rekur þaðan út þá er seldu og sagði:

„Ritað er:
 Hús mitt á að vera bænahús
en þér hafið gert það að ræningjabæli.“

Mörgum finnst Ísland hafa verið gert að ræningjabæli á liðnum árum. Opnuð voru hlið frelsis og haftaleysis og inn þustu gráðugir menn, karlar og konur, sem keyptu og seldu, tóku lán og eyddu eins og peningar yxu á trjánum og væru óþrjótandi. Án efa ætluðu margir þeirra er fögnuðu frelsinu að nýta það með réttlátum hætti en sagan sýnir að margir ef ekki flestir fóru þar of geyst og gengu allt of langt í sérgæsku og síngirni.

[INNSKOT um jákvæð orð í prédikun s.l. sunnudags um útrásarvíkinga á hljóðupptöku]

Og hvar er Jesús í þessu öllu? Ekki sást hann í sölum bankanna með hnútasvipu í hönd. Eða hvað? Honum sá ekki bregða fyrir á pöllum Alþingis með tár á hvörmum. Eða hvað? Hvar var Jesús þá og hvar er hann nú?

Var hann kannski í hópi þeirra er börðu búsáhöld í borginni og heimtuðu réttlæti og sanngirni, uppgjör og nýsköpun á sviði stjórnmála og opinberrar stjórnsýslu? Hvar var og er Jesús?

Hann er ávallt í þeim sem meðvitað eða ómeðvitað tala í nafni hans um réttlæti og sannleika. Jesús var þess vegna í gleðigöngunni í gær og hann var á Austurvelli þar sem eldarnir brunnu og búsáhöldin voru barin í rústum efnahagslífsins.

[INNSKOT um gleðigönguna, um réttlæti o.fl. á hljóðupptökunni]

En svo má líka spyrja: Hefur þessi þjóð tilfinningu fyrir sínum vitjunartíma? Hvað er vitjunartími? Hann vísar til einhvers sem kemur, einhvers atburðar sem verður. Orðið vitjun á grísku er episkope sem en orðið biskup er af sama stofni. [INNSKOT á hljóðupptöku] Biskup merkir tilsjónarmaður, sá sem vitjar, vísiterar, grípur inn í.

[INNSKOT á hljóðupptöku]

Jesús er hér. Hann vísiterar Neskirkju reglulega og boðskapur hans er lesinn hér hvern einasta helgan dag. Hér falla aldrei niður messur. Heyrum við og skiljum þegar hann talar? Þekkjum við okkar vitjunartíma, þegar hann talar til okkalr? Hver stund lífsins er vitjunarstund því innra með okkur, í samviskunni, talar rödd himinsins. Jesús er hirðir og biskup sálna okkar, segir postulinn á einum stað (1 Pét 2.25). Hann vitjar okkar daglegar í hjörtum okkar, í sölum samviskunnar. Þar heyrist röddin hans.

Íslenska þjóðin hefur sem betur fer skynjaði sinn vitjunartíma á mörgum sviðum t.d. hvað varðar mannréttindi og margt annað en hún er jafnframt á villigötum á margan hátt, ráðvillt og tryllt í dansi sínum og leit að ljósi og sannleika og heyrir ekki rödd hirðisins góða.

Hvað verður um Ísland ef við töpum tilfinningunni fyrir rödd Guðs í samfélaginu? Hvað verður um Ísland ef kirkjan verður dauf og hættir að eiga erindi við fólk? Hvað ef fólk hættir að leita til kirkjunnar og fer að finnast hún úr takti við mannlíf og menningu?

[INNSKOT á hljóðupptöku um kirkjuna, kirkjuþing, fjármál kirkjunnar og samband ríkis og kirkju]

Við höfum verk að vinna sem söfnuður. Við berum ábyrgð á samfélaginu hér í Vesturbænum, fólkinu sem hér býr og starfar, börnunum sem ganga í skóla og stunda íþróttir og félagslíf. Við eigum erindi við fólk með boðskap réttlætis og sannleika í anda Jesú Krists og best sýnum við þann boðskap með góðum verkum okkar, með umburðarlyndi og fordómaleysi, með jákvæðu viðmóti og rökfastri tjáningu um lífið og tilveruna. Við sungum einmitt um þetta í sálminum Ó, faðir gjör mig lítið ljós (Sb 507).

[INNSKOT á hljóðupptöku um leirkerasmiðinn út frá lexíunni í Jeremía]

Við megum vissulega fagna því að meirihluti barna í hverfinu er skírður, flest fjórtán ára börn fermast á hverju vori. Næst komandi sunnudag hefst fermingarnámskeið með börnum sem fermast munu vorið 2011. Námskeiðið mun standa yfir alla næstu viku. Yfirgnæfandi meirihluti árgangsins hefur þegar skráð sig á námskeiðið. Í því liggur mikið tækifæri kirkjunnar. Biðjið fyrir þessum börnum og heimilum þeirra, fyrir okkur sem kennum á námskeiðinu, komið í kirkju í haust og vetur og hittið unga fólkið og fjölskyldur þeirra. Stuðlum öll að því að öllum líði vel hér í Neskirkju og heyri hér boðskap sem nærir hjörtun og hefur á endanum áhrif á allt þjóðfélagið – og allan heiminn. Það sem við erum að gera hér skiptir heiminn máli, gleymum því ekki, við erum mikilvæg, þessi hörð sem kemur saman hér í Neskirkju.

Þetta eru spennandi tímar. Að rækta garðinn sinn er vandaverk. Að rækta mannlífsgarðinn er enn stærra verkefni, samvinnuverkefni okkar allra.

Við erum guðs fólk. Göngum á vegi hans. Jesús grét yfir Jerúsalem forðum daga. Hann grætur án efa yfir þeirri borg nú og þeirri þjóð sem þar ræður ríkjum. Það að hann grét á sínum tíma sýnir að Guð er Guð tilfinninga. Hann lætur sér ekki á sama standa, hann er ekki kærulaus Guð, kærleikslaus Guð, heldur Guð elsku og umhyggju. En orð Jesú forðum daga og afstaða hans kallaði á andstöðu. Guðspjalli dagsins lýkur á áformum yfirvalda um að ráða hann af dögum. Þau vélráð gengu eftir eins og við þekkjum en Jesús lifir og boðskapur hans sem þeir negldu á kross í Jerúsalem forðum heyrist enn um allan heim. Ekki gat þá órað fyrir því að svo mundi fara. En Guð lætur ekki að sér hæða, hann kemur því til leiðar sem hann vill. Orð hans er sem regnið af himnum sem vökvar og nærir og leiðir fram gróður og ávöxt. Regnið snýr ekki aftur fyrr en það hefur unnið sitt verk. Guð er að verki í Vesturbænum.

Við erum Guðs fólk. Fögnum og verum glöð. Göngum hvern dag í gleðigöngu réttlætis og sannleika.

„Sæl er sú þjóð sem á Drottin að Guði, þjóðin sem hann valdi sér til eignar.“ (Slm 33.12)

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

- – -

Textaröð:  A
Lexía:  Jer 18.1-10

Orðið sem kom til Jeremía frá Drottni: Farðu nú niður í hús leirkerasmiðsins. Þar mun ég láta þig heyra orð mín.
Ég gekk því niður til húss leirkerasmiðsins einmitt þegar hann var að vinna við hjólið. Mistækist kerið, sem hann var að móta úr leirnum, bjó hann til nýtt ker eftir því sem honum sýndist best.
Þá kom orð Drottins til mín: Get ég ekki farið með yður, Ísraelsmenn, eins og þessi leirkerasmiður gerir? segir Drottinn. Þér eruð í hendi minni, Ísraelsmenn, eins og leirinn í hendi leirkerasmiðsins.
Stundum hóta ég einhverri þjóð eða konungsríki að uppræta það, brjóta það niður eða eyða því. En hverfi þessi þjóð, sem ég hef hótað, frá illri breytni sinni iðrast ég þeirrar ógæfu sem ég hafði ákveðið að senda yfir hana.
Stundum heiti ég einhverri þjóð eða konungsríki að endurreisa það eða gróðursetja en geri hún það sem illt er í augum mínum án þess að hlýða boðum mínum iðrast ég hins góða sem ég hafði heitið að gera henni.

Pistill:  Róm 9.1-5

Ég tala sannleika í Kristi, ég lýg ekki, samviska mín, upplýst af heilögum anda, vitnar það með mér að ég hef mikla hryggð og sífellda kvöl í hjarta mínu og gæti óskað að mér væri sjálfum útskúfað frá Kristi ef það yrði til heilla fyrir bræður mína og ættmenn, Ísraelsmenn. Þeir eiga frumburðarréttinn, dýrðina, sáttmálana,
löggjöfina, helgihaldið og fyrirheitin. Þeirra eru ættfeðurnir og af þeim er Kristur kominn sem maður, hann sem er yfir öllu, Guð, blessaður að eilífu. Amen.

Guðspjall:  Lúk 19.41-48

Og er Jesús kom nær og sá borgina grét hann yfir henni og sagði: „Ef þú hefðir aðeins vitað á þessum degi hvað til friðar heyrir! En nú er það hulið sjónum þínum. Því að þeir dagar munu koma yfir þig að óvinir þínir munu gera virki um þig, setjast um þig og þröngva þér á alla vegu. Þeir munu leggja þig að velli og börn þín sem í þér eru og ekki láta standa stein yfir steini í þér vegna þess að þú þekktir ekki þinn vitjunartíma.“
Þá gekk hann inn í helgidóminn og tók að reka út þá er voru að selja og mælti við þá: „Ritað er:
Hús mitt á að vera bænahús
en þér hafið gert það að ræningjabæli.“
Daglega var hann að kenna í helgidóminum en æðstu prestarnir og fræðimennirnir, svo og fyrirmenn þjóðarinnar, leituðust við að ráða hann af dögum en fundu eigi hvað gera skyldi því að allt fólkið vildi ákaft hlýða á hann.

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist rétt bráðum.

Lífshjól Sigurbjargar snerist oft hratt, hún var kvik kona og sporlétt, vinnusöm og vingjarnleg, góð eiginkona og móðir. Þessa eiginleika og marga fleiri skynjaði ég í samtali við börnin hennar.
Lífshjól hennar snýst ekki lengur, en minningarnar um hana hrærast í hjörtum ykka hverra líf var tengt hennar lífi með kærleiksböndum.

Lífið hefst og því lýkur með einhverjum hætti og á einhverjum tíma. Ævidagar eru ákveðnir fyrirfram og allir skráði í bók skaparans (Sl 139), segir í Davíðssálmum. Lífshjólið snýst og snýst þar til það stöðvast.

„Allt, sem af jörðu er, hverfur aftur til jarðar og það sem er af vatni hverfur aftur til hafsins.“ (Sír 40.11)

Svo segir í Síraksbók sem nú er aftur innan spjalda íslensku Biblíunnar eftir tveggja alda fjarveru. Síraksbók er spekirit sem kennt er við Jesú Síraksson. Á latínu heitir ritið Ecclesiasticus, bók kirkjunnar. Talið er að það hafi verið ritað um 130 f. Kr. á hebresku en sonarsonur höfundar þýddi það á grísku. Ritið líkist Orðskviðum Salómons á margan hátt en það geymir orðskviði og spakmæli. „Síraksbók fjallar um fjölþætt efni, speki Guðs, mildi hans og réttláta stjórn, um spekina almennt, upphaf hennar og eðli, skilyrði til að eignast hana og umbun þeirra sem hljóta hana. Þá fjallar bókin um dagfar heima og heiman, uppeldi barna og heimilislíf, gætni í orðum og allri breytni og hegðun almennt.“

Þegar þið heyrði þessa lýsingu þá áttið þið ykkur því að þetta er kjörin lesning og gott að hafa Síraksbók á náttborðinu.

Lífið er viss hringrás en þó ekki eingöngu. Ég kem betur að því síðar.

Líf flestra Íslendinga var í föstum skorðum á liðinni öld. Að einhverju leyti breyttu stríðsárin lífstaktinum hér á landi, og þá kannski helst í henni Reykjavík. Svo kom sjónvarpið og loks Netið og nú kemst varla nokkur maður af án farsíma og nettengingar.

Kynslóð Sigurbjargar þekkti tímana tvenna. Hún var alin upp á sama hátt og kynslóðir fyrri alda, alin upp í guðsótta og góðum siðum, eins og sagt var og er. Orðið guðsótti merkir að bera virðingu fyrir Guði, hafa helg gildi í heiðri og stuðla að því að þjóðfélagið mótist af óskráðum reglum og siðum. Sigurbjörg var því klassísk kona hvað þetta varðar.

Hún fæddist 20. október 1924 í Miklaholtsseli, Miklaholtshreppi á Snæfellsnesi.  Hún lést á krabbameinsdeild Landsspítalans við Hringbraut föstudaginn 30. júlí 2010.  Foreldrar hennar voru hjónin Bjarni Ívarsson, (f. 24. júní 1873, d.1.jan. 1950) og Magndís Benediktsdóttir, (f. 5. mars 1882, d. 26.jan. 1964).

Hún var yngst sjö systkina, sem öll eru látin.  (Þau voru Guðni, f. 20. júní 1907, Kristjana, f. 10. nóvember 1908, Benedikta Magndís, f. 21. ágúst 1911, Auðbjörg, f. 27. júlí 1915, Íva, f. 28. september 1916 og Aðalsteinn, f. 1. mars 1920). 

Sigurbjörg giftist 29. maí 1943, Haraldi S. Guðmundssyni, (f. 9. jan.1918, d. 20. sept. 1979).  Börn þeirra eru: 

Harald G., (fæddur 1. september 1943);

Sólveig, (fædd 14. febrúar 1946), maki hennar er Neil Hart, (fæddur 11. desember 1947);

Sigríður, (fædd 24. október 1947), maki hennar er Sigurjón Sigurðsson, (fæddur 7. júní 1947). 

Barnabörnin eru 9, langömmubörnin eru 14 og langalangömmubarn er 1.

Sigurbjörg, eða Silla eins og hún var jafnan kölluð, ólst upp á Snæfellsnesi til 5 ára aldurs, en fluttist þá með foreldrum sínum til Keflavíkur. Þegar hún var unglingur fluttist fjölskyldan til Reykjavíkur og hefur Sigurbjörg búið þar alla tíð síðan. Eftir að hún giftist Haraldi vann hún lengst af í fyrirtæki þeirra hjóna, Reiðhjólaversluninni Örninn í Reykjavík, jafnframt því sem hún sinnti húsmóðurstörfum á heimili þeirra hjóna, en þar var stöðugur erill og gestagangur, enda bjuggu þau hjónin í sama húsi og fyrirtækið var. Silla var á þönum daginn inn og daginn út, afgreiddi viðskiptavini í versluninni, lagaði kaffi og reiddi fram meðlæti, heimabakað eða úr Bernhöftsbakaríi, sem var og er steinsnar frá heimilinu hennar á Spítalastígnum. Spítalastígurinn var miðja alheimsins, í það minnsta í augum barnanna. Í mjólkurbúðinni neðar í götunni var hægt að fá alvöru skyr, þykkt og þétt, pakkað eftir vigt að ósk viðskiptavinarins inn í smjörpappír. Torfi kaupmaður verslaði svo á Grundarstígnum og stutt var í alla þjónustu í miðbænum.

Silla var hlý manneskja sem laðaði fólk að sér. Hún var þjónustufús og setti sjálfa sig ógjarnan í forgangsröð. Hún var vakin og sofin yfir velferð fjölskyldunnar og ætíð á vaktinni, eins og sagt er, lét sig varða hag barnanna til hinstu stundar. Á banalegunni voru börnin hjá henni og hún hafði helst áhyggjur af því að dóttir hennar, sem svaf hjá heima hjá henni síðustu næturnar, svæfi ekki nógu vel. Hún var stöðugt að hugsa um aðra. Móðurást hennar var skilyrðislaus og umhyggjan mikil. Hún kenndi börnunum bænir og vers og allt sem var gott og fagurt. Vinir barnanna voru velkomnir heim og unga fólkinu þótti gott að leita til hennar því hún var svo skilningsrík og vitur. Hún geislaði alla tíð af hlýju og velvild og hafði einstakt lag á að færa allt til betri vegar. Hún sá ætíð ljós í öllum aðstæðum. Mér varð á orði er ég sá myndina af henni sem birtist með andlátstilkynningunni að hún hafi verið glæsileg kona með sterka útgeislun. Undir það var tekið. Þið sem þekktuð hana vitið það. Þau hjónin voru alltaf til staðar fyrir börnin enda heimili og vinnustaður í einu og sama húsinu. Þau hófu búskap á Lindargötunni en fluttu á Spítalastíginn 1951. Þar bjó hún í yfir fjörutíu ár eða þar til hún flutti aftur á Lindargötuna árið 1993.

Hún hafði yndi af að ferðast og fór margar ferðir til útlanda – og þau hjónin – heimsótti systir Haraldar sem bjó í áratugi í Bretlandi og svo Sólveigu dóttur sína og Neil Hart sem hafa búið víða vegna starfa sinna en þau búa nú í Birmingham í Englandi. Neil og dótturdóttir Sigurbjargar og nafna, senda kærar kveðjur frá Englandi.

Þá flyt ég ykkur bestu kveðjur Daníels Ágústar Haraldssonar, sonarsonar Sigurbjargar, sem er í útlöndum og frá Tómasi Benjamín systursyni Haraldar og konu hans Beverley sem búa í Kanada.

Ennfremur senda kveðjur sínar, Guðni, Auður og fjölskylda, sem eru í Kaupmannahöfn, Júlíana og Guðni, sem eru úti á landi og loks Sveinn Benónýsson á Hvammstanga, en hann er systursonur Haraldar heitins. Öll minnast þau hennar af mikilli þökk.

Það var Sigurbjörgu mikið áfall þegar Haraldur féll frá á besta aldri og mjög óvænt en hann lést úr hjartaáfalli. En hún tókst á við missinn af æðruleysi og yfirvegun. Hún rak fyrirtækið áfram um tíma með aðstoð sonar síns en seldi það um tíu árum síðar. Haraldur var henni ávallt hjarta nærri. Hún geymdi minninguna um góðan mann í hjarta sér og hafði jafnan mynd af honum barnungum á náttborðinu með annarri af honum fullorðnum í rammahorninu.

Hún var alla tíð félagslynd og sótti margskonar félagsstarf á efri árum. Hún var listræn í sér og sýndi þá gáfu glöggt með handverki ýmiskonar sem hún vann með öldruðum, bæði gler- og leirmunum sem hún gaf fjölskyldu og vinum. Þá saumaði hún út af listfengi kort og kveðjur sem hún sendi á jólum og á afmælisdögum barna og barnabarna. Þau voru henni afar kær og hún þeim eins og fram kemur í minningargreinum í Morgunblaðinu í dag. Oft gætti hún þeirra í styttri og lengri tíma t.d. þegar foreldrarnir þurftu að bregða sér til útlanda. Þau muna elskusemi hennar og líka hvað amma gat oft talað mikið! – og sérstaklega höfðu þau gaman af því hvað hún lifði sig inn í sjónvarpsþætti og tók jafnvel þátt í samtölum fólksins í Leiðarljósi!

Hún var sjálfstæð kona sem vildi aldrei vera birði á öðrum. Hún hafði haft það gott efnalega lengst af en sagði oft eins margra er háttur af hennar kynslóð að hún vildi eiga fyrir útförinni. Hún var af þessari ábyrgðarfullu kynslóð sem hafði gömlu gildin í heiðri. Ef okkur, Íslendingum, hefði auðnast að gæta betur þess arfs, sem fyrri kynslóðir geymdu sem fjársjóð í hjarta sér, hefðum við líklega ekki upplifað Hrunið í sömu stærð og raun varð á. Hún las alla tíð bókmenntir og blöð, fylgdist vel með mannlífi og menningu.

Nú er komið að lokum. Sigurbjörg er kvödd hér í dag af þakklátu fólki. Hún hafði sínar skoðanir á tónlist við útfarir og leitast var við að spegla hennar óskir í þessari athöfn. Börnin voru hjá henni þegar hún skildi við og það var þeim mikil lífsreynsla að upplifa það að hún sem ætíð var þeim styrk hönd á lífsins vegi hvarf hægt og hljótt á vit þess sem bíður okkar allra. Handtakið dofnaði og hvarf.

Hún veiktist alvarlega fyrir einum fimm árum, fékk svæsna lungnabólgu en komst á fætur á ný eftir marga daga í öndunarvél. Hún var alla tíð gamansöm og gerði að því grín eftir veikindin að Lykla-Pétur hefði víst ekki viljað sig að sinni en hins vegar hefði hún án efa komist í karlakór hjá honum með bassaröddina sem fylgdi lungnabólgunni!

Ég hóf þessa ræðu á því að vísa til lífshjólsins sem snýst og snýst. Hjól voru viðfangsefni fjölskyldunnar í áratugi og lífshjólinu tengjumst við öll. En því er nú þannig farið í kristinni trú að hún sér lífið ekki sem hjól í þeim skilningi að þar sé allt sífelldum endurtekningum háð. Lífið er ekki bara hringur og alls ekki vítahringur. Kristur opnaði okkur leið út úr hringnum. „Af jörðu ertu kominn. Að jörðu skaltu aftur verða.“ Þessi spekiorð úr Gamla testamentinu eru höfð yfir látnum. En ekki bara þessar tvær setningar sem vísa til hringrásarinnar, heldur bætir kristin trú við alveg nýrri vídd í tilveruna sem rífur hringrásina og beinir lífinu fram á við. Sú lausn er orðuð með þessari setningu: „Af jörðu skaltu aftur upp rísa.“ Dauðinn er ekki endalok. Hann er aðeins skil á langri ferð. Í heilagri skírn erum við vígð eilífðinni. Þar eignuðumst við eilíft líf. Líf okkar á sér upphaf en engan endi í himni Guðs.

Lífshjólið snýst og snýst, „dagarnir líða, allt er að breytast, en aldrei þú“, segir í sálmi nokkrun (Sb 6.1). Guð breytist ekki þótt lífið og lífskjörin breytist. Lögmál Guðs stendur óhaggað með sínum góðu gildum og lífsspeki sem varðveist hefur öld eftir öld, kynslóð fram af kynslóð, lífsspeki „um dagfar heima og heiman, uppeldi barna og heimilislíf, gætni í orðum og allri breytni og hegðun almennt.“

Sigurbjörg er horfin af þessu jarðlífi. Við sitjum eftir með þá köllun, meðan dagur er, að leggja okkar lóð á vogarskálar trúar, vonar og kærleika eins og hún leitaðist við að gera um sína daga.

Blessuð sé minning Sigurbjargar Bjarnadóttur og Guð blessi þig. Amen.

Þú getur lesið ræðuna og hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.
Upptakan er í tvennu lagi og því þarf að ræsa síðari hlutann aftarlega í ræðunni.

Kolkrabbinn er kominn til Íslands. Þannig hefði mátt orða frétt af komu snekkjunnar Octopus, Kolkrabbans, sem hinn ofurríki Paul Allen á og notar til að leika sér á. Misjafnt hafast mennirnir að, segir einhvers staðar. Allen hefur hagnast gífurlega á tölvum og hugbúnaði eins og viðskiptafélagi hans Bill Gates, sem talinn er ríkasti maður veraldar. Þau sem keypt hafa Microsoft vörur á liðnum árum eru styrktaraðilar þessara manna. Þeim hefur samt báðum auðnast, þrátt fyrir auðinn og líklega vegna hans, að láta af hendi rakna gríðarlegar upphæðir til góðgerðarmála – og er það vel. Vandi fylgir vegsemd hverri og vandi hinna ríku er stór og miklu stærri og verri en hinna sem minna hafa milli handanna.

Þetta vissi sá sem orðaði þennan orðskvið í Gamla testamentinu:

„Lát fals og lygi vera fjarri mér, gef mér hvorki fátækt né auðæfi en veit mér minn deildan verð.“ (Okv 30.8)

Eða m.ö.o.: Guð, láttu mig hvorki verða ríkan ná fátækan en veittu mér það sem ég þarfnast.
Merkileg bæn – og vitur.

Lífið hefur löngum snúist um peninga. Umræður í fjölmiðlum hér á landi snúast um peninga. Nú síðustu dagana um skatta og laun fólks af ýmsum stéttum. Við erum forvitin um hag náungans. Í kjölfar hrunsins hafa orðið til samtök lánþega eða skuldara og við þekkjum öll umræðuna um bílalánin í erlendri mynt. Dómstólar liggja yfir málum skuldara og kveða upp úrskurði um niðurfellingu lána. Sumir fagna en aðrir kveina. Erfitt reynist jafnan að gera öllum til hæfis.

Lífið snýst um peninga, um mammón. Mammón er hebreska eins og orðin hallelúja og amen en merkir óþarfa peningaeign, guð peninga og auðsældar. Mammón vísar til þess sem er umfram þarfir. Og hversu mörg okkar hafa ekki langt umfram þarfir? Svo eru aðrir sem hafa minna og allt of lítið.

Niðurfelling skulda.

Þegar Jesús hóf starf sitt kom hann í Nasaret og sem fulltíða maður og Gyðingur mátti hann fara í samkunduhúsið, sýnagóguna, og lesa þar upp úr Ritningunni. Honum var fengin bókrollan og hann sneri henni að stað í Jesaja spámanni og las:

„Andi Drottins er yfir mér
af því að hann hefur smurt mig.
Hann hefur sent mig til að flytja fátækum gleðilegan boðskap,
boða bandingjum lausn
og blindum sýn,
láta þjáða lausa
og kunngjöra náðarár Drottins.“ (Lúk 4.18-19)

Hvað er náðarár?

Náðarár var fimmtugasta árið, þegar liðin voru sjö sinnum sjö ár eða fjörutíu og níu ár. Þá tók við fimmtugasta árið þegar allar fjárskuldbindingar voru gefnar upp, allt jafnað út og núllstillt, og allir stórsamningar voru látnir ganga til baka (5. Mós 15. kafli og 3. Mós 25. kafli). Menn gátu skv. þessum lögum ekki átt land lengur en í fimmtíu ár. Þá varð að skila því. Þannig var komið í veg fyrir óeðlilega auðsöfnun fárra einstaklinga og um leið ánauð fjöldans.

Það var leið til þess að hefta kolkrabbann.

Eigum við ekki að kalla inn kvótann, kalla inn auðæfin sem gefin voru endurgjaldslaust? Ég held það. Við eigum að gera það með einum eða öðrum hætti og jafna út.

Og svo má spyrja: Var Hrunið einskonar náðarár? Átti það sér stað til þess að jafna allt út, taka af þeim ríku og jafna því út til hinna fátæku? Nei, því miður virðist sú ekki hafa verið raunin því það var, er og verður almenningur sem ber skaðann.

En auðvitað náum við að vinna okkur út úr þessu. Þess merki sjást nú þegar og það ber að þakka.

Og svo kemur þetta undarlega guðspjall dagsins þar sem manni er hrósað fyrir að sóa eigum húsbónda síns og nota það sér í hag. Ef einhver hefi komið hingað í Neskirkju sem aldrei hefði heyrt um Krist eða kirkju hans og sest hér niður og hlustað á guðspjallið hefði sá hinn sami getað haldið að þetta væri úr skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis sem birt var fyrr á árinu en ekki tvöþúsund ára gamall texti. Orð Jesú úreldast aldrei, síðasti söludagur rennur aldrei upp, hann er ekki til, þau eru ávallt ný og fersk eins og sólargeislarnir eða regndroparnir af himnum ofan.

Aðalpersónan í sögu Jesú þekktist lengi undir nafninu „rangláti ráðsmaðurinn“ en er nú kallaður „svikuli ráðsmaðurinn“ í nýjustu þýðingu Biblíunnar. Hvernig gat nokkur hrósað þessum svikahrappi? Og hver er það sem hrósar honum í guðspjallinu? Það er nú kannski stærsta spurningin. Það er húsbóndinn. En er húsbóndinn þá fulltrúi Guðs eða er Jesús aðeins að segja sögu úr daglegu lífi sem draga má lærdóm af? Vildi Jesús hrósa honum fyrir að svíkja húsbónda sinn og gef öðrum eigur hans til að bjarga eigin skinni? Varla. En hann er í það minnsta að vísa til þess að við eigum að nota hinn rangláta mammón – þ.e.a.s. peningana sem við eigum umfram – til þess að gera gott, nota það sem við eigum umfram af peningum og eignum til þess að gera öðrum gott.

Nú er hamast á útrásarvíkingunum svonefndu og þeir hundeltir af yfirvöldum og lánadrottnum, bæði hér heima og erlendis. Þeir mega þó eiga það flestir – eða í það minnsta sumir -að þeir reyndu eftir megni að leggja góðum málum lið. Ég veit að það er ekki vinsælt að hæla þessum mönnum nú en ég ætla samt að gera það. Þeir mega eiga það sem þeir gerðu vel og gleðjast yfir velgjörðum sínum hvort sem þeir voru meðvitað eða ómeðvitað í sporum „rangláta ráðsmannsins“. Við erum svo fljót að snúa baki við fólki, erum flest tækifærissinnuð í hug og hjarta. Þannig eru jarðarbörnin flest. Við erum í skuld. Í raun hefði ég ekkert þurft að prédika hér í dag, við hefðum bara getað íhugað sálminn hans séra Matthíasar í 10 mínútur og lesið hann yfir aftur og aftur og sungið hann. „Ó, skapari hvað skulda ég.“ Ég skulda allt sem ég á.

Við erum kölluð til að sýna miskunn, að fyrirgefa og elska náungann hvort sem hann er ríkur eða fátækur, fyrrverandi og nú eignalaus útrásarvíkingur eða vellríkur sem slapp að mestu við hrunið. Jesús sagði: Elska skaltu náungann. Hann lét ekki fylgja með því boði eintak af tekjublaði Frjálsrar verslunar til þess að við gætum flokkað þau sem við getum elskað frá hinum sem við viljum ekki elska.

Og hver er svo lærdómurinn sem við getum dregið af sögunni um „svikula ráðsmanninn“?

Hann er sá að við eigum að vera útsjónarsöm og kæn í velgjörðum okkar, nota eigur okkar og peninga til þess að gera örðum gott, styrkja góð málefni, styðja við kirkju og kristni, það er mikilvægt, kristniboð og hjálparstarf, líknarfélög og síðast en ekki síst að styðja þau sem við sjáum að eiga bágt og þarfnast hjálpar í okkar nánasta umhverfi. Við megum ekki vera svo upptekin af himninum að við verðum einskis nýt á jörðu. Lífið snýst ekki um himininn, heldur himinn og jörð. Þessi litla samtenging skiptir öllu, orðið OG. Himinn og jörð. Krossinn er bæði lóðréttur og láréttur. Hann bendir upp og til beggja hliða, til Guðs og manna.
Ef Steingrímur fjármálaráðherra hefði farið eftir orðum mínum um náðarárið þá hefði hann einmitt getað farið í spor ráðsmannsins og afskrifað skuldir fólks og uppskorið hrós frá mörgum og kannski Guði sjálfum? Og kannski án þess að hljóta viðurnefnið hinn rangláti eða svikuli. Ég veit það ekki.

Hver á auð þessa heims? Hvaðan er þetta allt komið? Hvaðan kemur fiskurinn í sjónum? Sólskinið og regnið af himnum sem gefur jarðargróður? Allt er þegið af hendi Drottins, líka vit okkar og sköpunargáfa. Við þurfum að rækta með okkur greind til að skilja samhengi hlutanna svo að við getum byggt upp nýtt þjóðfélag réttlætis og sannleika, þar sem jafnvægi ríkir og jöfnuður, góð menntun verður í boði, heilbrigðisþjónusta handa öllum, menningar- og félagslíf að því ógleymdu að við umgöngumst auðlindir okkar af skynsemi og virðingu sem þurfamenn Guðs.

Hvers vegna er miskunnarbæn sungin í hverri messu? „Drottinn miskunna þú oss. Kristur miskunna þú oss. Drottinn miskunna þú oss.“ Af hverju er þessi bæn Bartímeusar blinda sungin í hverri klassískri messu um allan heim hvern einasta helgan dag? Vegna þess að við erum sek við umhverfið, við hvert annað og við Guð, sem dæmir okkur öll daglega – við finnum það í hjarta okkar hvað á vantar hjá okkur – og svo fellir hann lokadóminn í fyllingu tímans. En hugsið ykkur undrið sem birtist okkur í pistli dagsins þegar Páll postuli talar og segir: Ég lastmælti Kristi og var óvinur fagnaðarerindisins. En Guð sneri mér og notaði mig, segir Páll. Já, Guð notar okkur þetta breyska, svikula fólk.

Sagan af svikula ráðsmanninum og sagan um týnda soninn eru skyldar enda kemur sagan í guðspjalli dagsins í beinu framhaldi af hinni sögunni. Hvað eiga þessir tveir menn sameiginlegt:

1. Báðir sóuðu eigum annars manns.
2. Báðir brutu heilann um það hvernig þeir gætu komist út úr vanda sínum.
3. Báðir þráðu þeir viðurkenningu.

(Hér gafst rafhlaðan upp í upptökutækinu og því er önnur upptaka sem ég las inn síðar birt hér á eftir. Þú þarft að smella aftur á næsta þríhyrning)

4. Báðir hlutu þeir óvænta gjöf frá þeim sem öllu réð í lífi þeirra, föðurnum annars vegar og húsbóndanum hins vegar.

Kolkrabbinn er kominn til Íslands. Snekkjan Octopus siglir um heimsins höf. Gangi eiganda Kolkrabbans vel að þjóna Guði og sleppa undan örmum og sogskálum kolkrabbans eins vel og unnt er.

Látum kolkrabba aldrei ná yfirráðum yfir Íslandi né nokkuð annað auðvald.

Við ráðum ekki yfir stórum fúlgum eins og eigandi snekkjunnar en við höfum samt eitthvað milli handa. Hver króna sem þú eyðir fer í eitthvað og til einhvers. Í hvert sinn sem þú keyptir eða kaupir vörur í búð ertu að styrkja eigandann.

Við erum öll að þjóna lífinu með því sem við eigum. Verjum því á eins réttlátan hátt og unnt er og verum góðir ráðsmenn en verum kæn eins og hinn rangláti, svikuli og breyski maður sem Jesús vill að við lærum af. Jafnvel þótt við treystum Guði fyrir framvindu heimsins þá skulum við muna að við erum samverkamenn hans.

Við getum breytt heiminum með einni krónu sem veltur og veltur þar til hún er orðin að afli sem umskapar eða eins og segir í gyðinglegri dulfræði: Ef þú bjargar einni sál, bjargar þú heiminum.

Við getum lagt okkar að mörkum. Við biðjum ekki bara með því að spenna greipar og fara með bænir í kirkju eða undir sægn að kvöldi, heldur biðjum við ekki hvað síst með vinnandi höndum okkar og fótsporum, með brosi okkar og viðmóti, með peningum okkar og greiðslukortum, með framkomu okkar allri og lífi. Látum það allt verða að fagurri bæn og kænum gjörðum mönnum til blessunar og Guði til dýrðar.

„Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna að þeir sjái góð verk yðar og vegsami föður yðar sem er á himnum.“ (Mt 5.16)

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

9. sunnudagur eftir þrenningarhátíð

Litur: Grænn.

Vers vikunnar: 

„Hver sem mikið er gefið verður mikils krafinn og af þeim verður meira heimtað sem meira er léð.“ (Lúk 12.48b)

Kollekta (þemabæn dagsins): 

Almáttugi Guð: Heyr í mildi bænir vorar, sem leitum ásjár þinnar og gef, að vér óskum þess eins, sem þér er þóknanlegt, svo að þú fáir veitt oss það, sem vér beiðumst. Fyrir son þinn Jesú Krist, Drottin vorn, sem með þér lifir og ríkir í einingu heilags anda, einn sannur Guð um aldir alda.

Textaröð:  A
Lexía:  Okv 2.1-6

Sonur minn, ef þú hlýðir orðum mínum
og geymir boðorð mín hjá þér, veitir spekinni athygli þína
og hneigir hjarta þitt að hyggindum,
já, ef þú kallar á skynsemina og hrópar á hyggindin,
ef þú leitar að þeim eins og silfri
og grefur eftir þeim eins og fólgnum fjársjóðum,
þá mun þér lærast að óttast Drottin
og veitast þekking á Guði.
Drottinn veitir speki,
af munni hans kemur þekking og hyggindi.

Pistill:  1Tím 1.12-17

Ég þakka honum sem mig styrkan gerði, Kristi Jesú, Drottni vorum, fyrir það að hann sýndi mér það traust að fela mér þjónustu, mér sem fyrrum lastmælti honum, ofsótti hann og smánaði. En mér var miskunnað, sökum þess að ég trúði ekki og vissi ekki hvað ég gerði, og náðin Drottins vors varð stórlega rík með trúnni og kærleikanum sem veitist í Kristi Jesú.
Það orð er satt, og í alla staði þess vert að við því sé tekið, að Kristur Jesús kom í heiminn til að frelsa synduga menn og er ég þar fremstur í flokki. En Guð miskunnaði mér til þess að ég yrði fyrstur þeirra sem Kristur Jesús sýnir allt sitt mikla langlyndi og þar með yrði ég dæmi handa þeim sem á hann munu trúa til eilífs lífs.
Konungi eilífðar, ódauðlegum, ósýnilegum, einum Guði sé heiður og dýrð um aldir alda. Amen.

Guðspjall:  Lúk 16.1-9

Enn sagði Jesús við lærisveina sína: „Maður nokkur ríkur hafði ráðsmann og var honum sagt að ráðsmaðurinn sóaði eigum hans. Ríki maðurinn lét kalla ráðsmanninn fyrir sig og sagði við hann: Hvað er þetta er ég heyri um þig? Gerðu grein fyrir störfum þínum því að þú getur ekki verið ráðsmaður lengur. Ráðsmaðurinn sagði þá við sjálfan sig: Hvað á ég að gera fyrst húsbóndi minn sviptir mig ráðsmennskunni? Ekki orka ég að grafa og skömm þykir mér að betla. Nú sé ég hvað ég geri til þess að menn taki við mér í hús sín þegar ég verð sviptur ráðsmennskunni.
Hann kallaði nú á skuldunauta húsbónda síns, hvern og einn. Við þann fyrsta sagði hann: Hve mikið skuldar þú húsbónda mínum? Hann svaraði: Hundrað kvartil viðsmjörs. Hann mælti þá við hann: Tak skuldabréf þitt, set þig niður og skrifa sem skjótast fimmtíu. Síðan sagði hann við annan: En hvað skuldar þú? Hann svaraði: Hundrað tunnur hveitis. Og hann sagði honum: Tak þú skuldabréf þitt og skrifa áttatíu.
Og húsbóndinn hrósaði svikula ráðsmanninum fyrir að hafa breytt kænlega. Því að börn þessa heims eru kænni í skiptum við sína kynslóð en börn ljóssins.
Og ég segi ykkur: Notið hinn rangláta mammón til þess að eignast vini sem taki við ykkur í eilífar tjaldbúðir þegar hann er uppurinn.

Guðspjallssálmur nr. 187

Ó, skapari, hvað skulda ég?
Ég skulda fyrir vit og mál.
Mín skuld er stór og skelfileg,
ég skulda fyrir líf og sál.

Ég skulda fyrir öll mín ár
og allar gjafir, fjör og dáð,
í skuld er lán, í skuld er tár,
í skuld er, Drottinn, öll þín náð.

Ó, skapari, hvað skulda ég?
Í skuld er, Guð, þín eigin mynd.
Ó, mikla skuld, svo skelfileg,
því skemmd er hún af minni synd.

Haf meðaumkun, ó, Herra hár,
ég hef ei neitt að gjalda með,
en álít þú mín angurstár
og andvörp mín og þakklátt geð.

Og þegar loks mitt lausnargjald
ég lúka skal, en ekkert hef,
við Krists, míns Herra, klæðafald
ég krýp og á þitt vald mig gef.

Matthías Jochumsson

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist rétt bráðum.

Imagine.

Hugsaðu þér.

Mannshugurinn er magnað fyrirbrigði. Hugurinn er stór og víður og spyrja má: Hvar liggja endimörk hugans? Mannsheilinn sem geymir hann er flóknasta og fullkomnasta fyrirbrigði á jörðu. Ef hornhimna augans markar mæri hins ytra og innra í lífi mannsins þá er hugurinn jafnstór öllu því sem fyrir utan er. Hugurinn getur rúmað margt og ég freistast til að álykta að hann sé hugsanlega jafnstór alheiminum.

Hugsanlega.

Hugurinn er mikill víðgelmir. Og þar er margt á huldu, þar eru skærar sólir og svarthol, heiðblámi og holtaþokur. Og í þessum huga er jafnframt vitund um eitthvað æðra, um hið stóra samhengi alls sem er, um einn uppruna, eina veru – Guð.

Imagine.

Hugsaðu þér.

Söngvaskáldið John Lennon átti sér draum um nýjan heim og draumur hans er ekki fjarri því sem menn á borð við Martin Luther King jr. áttu, sem lét sig dreyma í anda meistarans frá Nasaret um veröld nýja og góða, heim réttlætis og jöfnuðar, nýjan himinn og nýja jörð eins og Jóhannes lærisveinn hans setti á blað á fyrstu öld (Op Jóh 21.1-5a). Lennon sá fyrir sér veröld án himins og heljar, án trúarbragða, deilna og styrjalda, heim friðar og hamingju. Hver á sér ekki von um eitthvað í líkingu við það? Ég trúi því ekki að trúarbrögðin hverfi úr mannlífinu meðan þessi veröld stendur því maðurinn er trúarvera í eðli sinu og leitast jafnan við að setja líf sitt í einhverskonar kerfi, sið og ritúal. Ef draumur bítilsins á að rætast verður líklega að vísa til hinnar komandi veraldar eins og postulinn gerði.

En hvað varðar þann sið sem við tilheyrum flest vil ég leyfa mér að segja að kristin trú er líklega sterkasti boðberi nýrrar framtíðar sem til er, ekki hringrásar heldur útgönguleiðar úr vítahring eilífrar endurtekningar. Í henni er gríðarlegur sköpunarkraftur og framtíðarþrá, útrás í besta skilningi þess orðs. Stef trúar, vonar og kærleika eru miðlæg í okkar sið og það eitt að skilgreina Guð sem kærleika og ekkert annað en kærleika, setur allt lífið, allan heiminn í algjörlega nýtt samhengi. Ætli það sé ekki stærsta breytan sem komið hefur inn í hugarheim mannsins frá upphafi vega? Guð er kærleikur (1 Jóh 4.8)

Önnur breyta sem er sameiginleg í öllum hinum þremur, stóru, eingyðistrúarbrögðum og fyrirfinnst líklega í flestum öðrum trúarbrögðum líka, er hugmyndin um breyskleika mannsins, um fall hans, um syndina í lífi hans, sundrungina, geigunina, brotalömina. Nú kann það að vera að Lennon hafi gleymt henni í sínu reikningsdæmi því hann gerði ráð fyrir að maðurinn gæti sjálfur leitt fram hið fullkomna líf. Ófullkomleiki mannsins og brestir gera þann draum að engu. En draumur söngvaskáldsins getur orðið að veruleika með Honum sem hefur til þess valdið að skapa nýjan himinn og jörð, Honum sem í öndverðu setti allt af stað og gaf manninum frelsi til að hugsa, frelsi sem leiddi hann að vísu í vissar ógöngur. Guð tók þá áhættu. Hinn kosturinn var að gera manninn að viljalausu verkfæri, strengjabrúðu með takmarkaðan, lítinn huga, ólíkan þeim víðgelmi sem hugur mannsins er og við þekkjum á eigin skinni. Eða á ég að segja: Eigin sál? Og þá vaknar spurningin sem ögrar mér og líklega okkur öllum og ekki síst sálfræðingunum sem hér eru viðstaddir: Hvar er sálin og hvar er hugurinn? Kannski afhjúpa ég hér með þessum orðum bara fáfræði mína á sviði sálfræði. Kannski eruð þið búin að skilgreina og kortleggja allt sem varðar sálina og mörk hennar. Og svo er það ein spurning í viðbót: Hvar er líkaminn? Síðasta spurningin virkar kannski fjarstæðukennd en írski hugsuðurinn, fv. kaþólski presturinn og heimspekingurinn, John O´donohue, hélt fram hinni keltnesku hugsun og hugmynd, um að sálin sé bústaður líkamans en ekki öfugt. Líkaminn býr í sálinni. Þar er staður hans.

Imagine.

Hugsaðu þér.

Við stöndum frammi fyrir leyndardómi, atburði sem er okkur óskiljanlegur. Hvað býr í huga mannsins? Hvað gerðist í huga Jakobs Smára þessa greinda og klára manns sem nú hefur kvatt þetta jarðlíf og skilið okkur eftir í spurn, í djúpum harmi og söknuði? Við skiljum þetta ekki og mörg ykkar hugsið e.t.v.: Hvað ef ég hefði gert eða sagt þetta eða hitt? Slíkar spurningar leita á hug ykkar margra. Það veit ég. Hvað ef? En við slíkum spurningum eru engin svör. Við verðum að lúta þessari erfiðu staðreynd. Horfast í augu við hana, vinna okkur í gegnum hana.

Jakob var einstakur maður, glæsimenni og góð sál.

Nemendur hans hafa tjáð sig um hann og ég leyfi mér að lesa þeirra orð:

Hann var sannkallaður mannvinur og ljúfmenni og reyndist nemendum sínum afskaplega vel.
Hann kom fram við nemendur sem jafningja og sýndi þeim virðingu, hlýju og umhyggju. Hann hafði óbilandi trú á þeim og hvatti þá til dáða.

Umsagnir frá samstarfsmönnum:

Mikið ljúfmenni. Nærgætinn og næmur maður. Góður og traustur vinur. Úrræðagóður og hjálpsamur og alltaf hægt að leita til hans.
[. . . ]
Honum var tamt að gera hlut samstarfsmanna sinna meiri þótt hann ætti frumkvæði að verkefnum og bæri sjálfur hitann og þungan af þeim.

Fagur vitnisburður um góðan mann.

Margs er að minnast og þakka fyrir. Missirinn er mikill og hann er mestur hjá hans nánasta fólki.

Jakob Smári var hár og myndarlegur maður, svipurinn hreinn og góðlegur. Í augum hans og munnsvip mátti gjarnan greina eilitla glettni og kímni. Hann var hlýr og velviljaður maður sem veitti af örlæti sínu. Hann hvatti og hrósaði sínu fólki óspart, var jákvæður að eðlisfari.

Jakob fæddist 11. janúar árið 1950. Hann lést 19. júlí 2010 eftir að hafa glímt við veikindi síðustu misserin sem ekki voru að fullu skilgreind.

Foreldrar hans eru Bergþór Smári og Unnur Erlendsdóttir sem er látin. Systkini Jakobs eru Erla Bergþórsdóttir Smári og hálfbróðir hans Júlíus Smári.

Jakob var mikill námsmaður og lestrarhestur alla tíð. Á ferðum sínum með fjölskyldunni til Frakklands hvarf hann oft inn í bókabúð og dvaldi þar tímunum saman. Þar varð hann eins og barn í leikfangaverslun. Svo var hann alltaf að hlusta á eitthvað, keypti hljóðbækur sem hann nýtti sér á hlaupum eða í göngutúrum, heima í sófa eða hvar sem var. Áhugamál hans voru mörg og stór og náðu yfir vítt svið. Það var brosað og hlegið þegar ég heyrði sagt frá því að hann hefði keypt 10 eða 15 diska safn um sögu Gustafs Waasa! Líklega var það eina eintakið sem seldist í þeirri búð!

Hann var alla tíð mjög fróðleiksfús, las bókmenntir alla tíð, Íslendingasögurnar og allt sem var þess virði að leggja sig eftir og var bitastætt.

Hann tók MR með glans og nam svo í Frakklandi og loks í Svíþjóð og varð doktor í sálfræði. Hann starfaði sem fræðimaður við rannsóknir og kennslu við skóla og sjúkrahús. Hann varð prófessor við HÍ 1999 og gegndi því embætti til dauðadags. Á yngri árum var Jakob eftirsóttur leiðsögumaður þar sem einstök tungumálakunnátta hans og yfirgripsmikil þekking nutu sín vel.

Hann afkastaði miklu á sviði rannsókna, skrifaði fjölda rannsóknargreina sem birst hafa á alþjóðlegum vettvangi. Hann gegndi margvíslegum trúnaðarstörfum innan sem utan Háskóla Íslands.

Eftirlifandi eiginkona hans er Guðbjörg Gústafsdóttir. Sonur hennar er Andri Valur Sigurðsson. Fyrri kona Jakobs Smára var Malín Örlygsdóttir og áttu þau þrjú börn, Örlyg Smára, Bergþór Smára og Unni Jakobsdóttur Smára. Börnin og barnabörnin voru honum afar kær. Hann gaf sér ávallt tíma til að gæta þeirra ef með þurfti, lék sér við þau og spjallaði. Svo mætti hann gjarnan með próflausnir í barnagæsluna sem hann þurfti að fara yfir eða aðrar ritsmíðar sem hann gat rýnt í meðan barnabörnin sváfu.

Missir þeirra allra er mikill. Fráfall hans var óvænt og sárt. Og þau tjá að hluta til huga sinn með lagi eftir Pink Floyd hljómsveitina sem Jakob þekkti vel og verður sungið hér á eftir: Vild’að þú værir hér – Wish You Were Here.

Þessi stóri og glaði maður sem við þekktum átti sinn stóra hug og hjarta og í þeim huga bjó margt. Þar voru margar gleðilegar minningar frá bernsku og unglingsárum, minningar um blómabyltingu og hugsjónir um breytt þjóðfélag. Hann var pólitískur í hugsun, vinstrisinnaður, en aldrei dogmatískur í þeim efnum heldur stýrði rík réttlætiskennd afstöðu hans til lífsins. Þar átti hann svo sannarlega samleið með mönnum eins og prédikaranum blakka sem fyrr var nefndur og átti sér draum og með söngvaskáldinu sem orti: Imagine.

Imagine.

Hugsaðu þér.

En í sál hans voru líka sár um erfið æskuár með innri baráttu yfir því að heimurinn var ekki eins og hann átti að vera, fólkið breyskt og brotið.

Öll erum við breysk og brotin og gerum mistök. Þess vegna hugsa menn sér leiðir til betri tíðar, betri heims og þar af leiðir að menn stunda vísindi og leggja stund á menntir af öllu tagi til þess að bæta þennan heim. Þannig hefur það verið frá fyrstu tíð, allt frá því er Adam gaf dýrunum nafn og skilgreindi veröldina. eins og sagt er frá í ljóðinu góða, fremst í Hinni helgu bók. Adam var fyrsti vísindamaðurinn og um leið fyrsti maðurinn til að bregðast í göfugu hlutverki sínu. Þess vegna tónar prestur í hverri klassískri messu sem sungin er hvar í heimi sem er í söfnuði Adams- og Evubarna: Kyrie eleison – Drottinn miskunna þú oss.

Imagine.

Hugsaðu þér.

Afi hugsaði margt og forðum daga orti hann um nafna sinn:

Litli vinur, leiktu,
já, leik þér enn um stund,
lífið á svo fjölmarga
blóðga, sára und.
Megi ætíð gæta þín
Drottins milda mund.

Varkár sértu í veraldar
vélafullum glaum.
Von og trú þér fylgi
í tímans þunga straum.
Megi ætíð glaðan þig
dreyma lífsins draum.

Þessi bæn fylgir Jakobi Smára nú þegar við komum hér saman til að kveðja hann og þakka fyrir líf hans.
Sýn afa á veröldina í ljóðinu er raunsæ. Hún er í anda þeirrar guðfræði sem mótað hefur vestræna hugsun í mörg þúsund ár, fyrst í gegnum gyðingdóm og svo kristni.

Þessi hugmynd setur manninn í samhengi, sér hann í jafnvægi, sér gríðarlegar gáfur hans og getu, en um leið breyskleika og brotalamir – „ blóðga, sára und“ – „í veraldar vélafullum glaum.“

Hugmyndin um manninn sem fullkominn og án allra takmarkana er hættuleg og hin sem sér hann einungis sem syndasel er skelfilega skökk. Þarna mitt á milli erum við öll, börn þessa heims, með hæfileikann til að elska og fegra heiminn en um leið getuna til hins neikvæða. Þess vegna þarf að halda hinu góða á lofti til að hvetja okkur til dáða í brotnum heimi. Og þar eru hugmyndirnar margar.

Imagine.

Hugsaðu þér.

Hugurinn ber þig hálfa leið, segir í máltækinu. Hugurinn ræður því að mestu með hvaða hætti við vinnum úr sorginni.

Við komum hér saman til að þakka fyrir líf Jakobs Smára, fyrir framlag hans og störf öll.

Við munum syngja hér á eftir sálm afa hans sem ég leyfi mér að lesa upp við lok þessara minningarorða:

Langt er flug til fjarra stranda,
fýkur löður, stormur hvín.
Eins og fugl, sem leitar landa,
leita ég, ó, Guð, til þín.

Eins og sævarbylgjan breiða
býður faðminn þreyttri lind,
þannig, faðir, lát mig leiða
löngun háa’ að þinni mynd.

Líkt og móðir blindu barni
beinir veg af kærleiksgnótt,
leið þú mig á lífsins hjarni,
leið þú mig um harmsins nótt.

Leið þú mig í myrkri nauða,
mig þú leið, er sólin skín.
Leið þú mig í lífi’ og dauða,
leið mig, Guð, æ nær til þín.

Blessuð sé minning Jakobs Smára og góður Guð blessi þig.
Amen.

- – -

Sérstakar kveðjur fluttar við upphaf athafnar:

Kveðjur:
Frá fjölskyldu Erlu, systur, í Osló en hún er hér ásamt syni sínum.

Ég var beðinn fyrir sérstaka kveðju til Guðbjargar frá Ragnheiði Ólafsdóttur sem er stödd í útöndum og þykir sárt að geta ekki verið hér í dag en hugur hennar og hjarta er með okkur á þessari sörgarstund.

Þá er hér flutt kveðja frá Styrmi Sævarssyni sem er í Bandaríkjunum. Hann var nemandi Jakobs og mat hann mikils sem læriföður og stendur í þakkarskuld við hann fyrir stuðning og góð ráð í framhaldsnámi. Hann minnist brosmildi hans og vingjarnleika, innsæis og visku. Hann saknar Jakobs og biður fyrir samúðarkveðjur til ættingja hans og samferðamanna.

Frá Heiðdísi Valdimarsdóttur sem er í útlöndum.

- – -
Ritningarlestrar við athöfnina:

Sl 126.5

Þeir sem sá með tárum munu uppskera með gleðisöng.

Op Jóh 21.1-5a

1Og ég sá nýjan himin og nýja jörð því að hinn fyrri himinn og hin fyrri jörð voru horfin og hafið var ekki framar til. 2Og ég sá borgina helgu, nýja Jerúsalem, stíga niður af himni frá Guði, búna sem brúði er skartar fyrir manni sínum. 3Og ég heyrði raust mikla frá hásætinu er sagði: „Sjá, tjaldbúð Guðs er meðal mannanna og hann mun búa hjá þeim og þeir munu vera fólk hans og Guð sjálfur mun vera hjá þeim, Guð þeirra. 4Og hann mun þerra hvert tár af augum þeirra. Og dauðinn mun ekki framar til vera, hvorki harmur né vein né kvöl er framar til. Hið fyrra er farið.“
5Sá sem í hásætinu sat sagði: „Sjá, ég geri alla hluti nýja,“

Matteus 5

1Þegar Jesús sá mannfjöldann gekk hann upp á fjallið. Þar settist hann og lærisveinar hans komu til hans. 2Þá hóf hann að kenna þeim og sagði:
3„Sælir eru fátækir í anda
því að þeirra er himnaríki.
4Sælir eru syrgjendur
því að þeir munu huggaðir verða.
5Sælir eru hógværir
því að þeir munu jörðina erfa.
6Sælir eru þeir sem hungrar og þyrstir eftir réttlætinu
því að þeir munu saddir verða.
7Sælir eru miskunnsamir
því að þeim mun miskunnað verða.
8Sælir eru hjartahreinir
því að þeir munu Guð sjá.
9Sælir eru friðflytjendur
því að þeir munu Guðs börn kallaðir verða.
10Sælir eru þeir sem ofsóttir eru fyrir réttlætis sakir
því að þeirra er himnaríki.
11Sæl eruð þér þá er menn smána yður, ofsækja og ljúga á yður öllu illu mín vegna. 12Gleðjist og fagnið því að laun yðar eru mikil á himnum. Þannig ofsóttu þeir spámennina sem voru á undan yður.

Salt og ljós
13Þér eruð salt jarðar. Ef saltið dofnar, með hverju á að selta það? Það er þá til einskis nýtt, menn fleygja því og troða undir fótum.
14Þér eruð ljós heimsins. Borg, sem á fjalli stendur, fær ekki dulist. 15Ekki kveikja menn heldur ljós og setja undir mæliker heldur á ljósastiku og þá lýsir það öllum í húsinu. 16Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna að þeir sjái góð verk yðar og vegsami föður yðar sem er á himnum.

Imagine

Imagine there’s no Heaven
It’s easy if you try
No hell below us
Above us only sky
Imagine all the people
Living for today

Imagine there’s no countries
It isn’t hard to do
Nothing to kill or die for
And no religion too
Imagine all the people
Living life in peace

You may say that I’m a dreamer
But I’m not the only one
I hope someday you’ll join us
And the world will be as one

Imagine no possessions
I wonder if you can
No need for greed or hunger
A brotherhood of man
Imagine all the people
Sharing all the world

You may say that I’m a dreamer
But I’m not the only one
I hope someday you’ll join us
And the world will live as one

Minningarorð
Vilborg Pétursdóttir
1943-2010
Útför frá Kópavogskirkju
þriðjudaginn 27. júlí 2010 kl. 15

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan.
Einnig geturðu hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist rétt bráðum.

Í Davíðssálmum segir:

Heyr kvein mitt, Guð,
hlusta á bæn mína.
Ég hrópa til þín frá endimörkum jarðar
því að hjarta mitt örvæntir.
Hef mig upp á bjarg það sem mér er of hátt
því að þú ert mér hæli,
traust vígi gegn óvinum.
Lát mig gista í tjaldi þínu um eilífð,
eiga athvarf í skjóli vængja þinna. (Sl 61.2-5)

Svo orti Davíð konungur Ísraels er hann hrópaði á Guð í neyð sinni. Hann bað um að verða færður upp á bjarg og í öruggt skjól vængja Guðs.

Við komu hér saman á Borgarholtinu, á bjarginu, þar sem Kópavogskirkja stendur, kirkjan sem blasir við úr eldhúsglugganum að Skjólbraut 9a.

Skjól og bjarg.

Og aftur yrkir konungurinn og segir:

Guð er oss hæli og styrkur,
örugg hjálp í nauðum.
Því óttumst vér eigi þótt jörðin haggist
og fjöllin steypist í djúp hafsins,
þótt vötnin dynji og ólgi,
þótt fjöllin riði af ofsa þeirra. (46.2-4)

Gott er að festa sér orð sem þessi í hug og hjarta þegar sorgin slær og ástvinur hefur verið hrifinn burt af landi lifenda.

Vilborg Pétursdóttir, þessi hressa og duglega kona, varð að lúta í lægra haldi fyrir óvini sem tókst að ná yfirhöndinni. Hún barðist hetjulega og ætlaði ekki að gefast upp. Þrátt fyrir frábæra vísindamenn og lækna, umhyggjusamt hjúkrunarfólk og starfsfólk heilbrigðisstofnana, deyr fólk enn á besta aldri. Við höfum ekki enn náð tökum á öllum sjúkdómum, eða ellinni að ekki sé talað um dauðann sjálfan.

Á dauðanum hefur hins vegar einn náð sigri, Jesús Kristur, hinn krossfesti og upprisni Drottinn vor og frelsari. Hann lagði dauðann að velli, sigraði hann í eitt skipti fyrir öll og opnaði okkur, sem á hann trúum, leið til eilífra bústaða, á bjargi og í skjóli hins hæsta Guðs.

Vilborg var skemmtileg kona og vinsæl. Það skynjaði ég strax þegar ég átti fund með fjölskyldunni og þau voru að rifja upp ævi hennar. Ég vona að mér takist að miðla þeim andblæ sem þar ríkti. Hún var félagslynd og naut sín vel í hvers kyns mannfagnaði. Hún var harðdugleg til vinnu og dró hvergi af sér ef hún gat lagt góðum málum lið eins og hún gerði til að mynda í Lionsklúbbnum Ýr, en hún var meðal stofnenda hans.

Hér kveður hana margmenni og hennar er sárt saknað af nánustu ástvinum og samferðafólki. Hingað eru komnir vinir utan af landi og meira að segja líka alla leið frá Flórída, Noregi, Belgíu og Bretlandi til að votta henni virðingu og þökk.

Þau kynntust á rúntinum, Siggi og Vippa. Það var á dögum alvöru bíla úr þungu stáli og með miklu krómi og hestöflum í hundraðatali. Bílum sem Siggi gat leikið sér að að rífa í sundur og setja saman aftur. Ástin kviknaði hjá þeim tveim og lífið blasti við með ótal tækifærum og áskorunum. Siggi var á rúntinum með vinum sínum en enginn þeirra kunni þó að blístra á stelpurnar. En eftir að Vippa var komin í hóp strákanna þá tók hún að sér að blístra fyrir hina strákana! Þetta var á tímum rokksins og Kóngurinn Elvis upp á sitt besta með sínar fallegu ballöður og mjaðmahnykki og Bill Haily með lokkinn niður á ennið. Þið munið.

Vilborg var Reykjavíkurmær, fædd 24. júlí 1943 og vantaði aðeins 5 daga upp á að verða 67 ára. Hún lést á Líknardeild Landspítalans í Kópavogi 19. júlí 2010 eftir stutta legu en hafði þá glímt við krabbameinið í a.m.k. 2 ár. Hún er horfinn af þessu jarðlífi allt og snemma. Verkefnin sem biðu hennar eru næg, bæði austur í Fljótshlíð, í Flórída, hér heima í Kópavogi og víðar.

Foreldrar hennar voru Pétur Steinsson frá Siglufirði (f. 31. mars 1919, d. 4. október 1988) og Oddný Guðmundsdóttir frá Eskifirði (f. 15. ágúst 1923, d. 11. janúar 2009). Systkini hennar eru Guðmundur, Sigríður, Hendrik og Halldóra. Systkinin ljúka upp einum munni um að hún hafi verið yndisleg stóra systir, fyndin og skemmtileg, gleðigjafi og dugnaðarforkur.

Sigurður Kristinn Haraldsson, maður hennar, er fæddur 10. ágúst 1940 en þau Vilborg og hann gengu í hjónaband 28. desember 1968. Foreldrar hans voru Haraldur Guðjónsson frá Reykjavík (f. 9. apríl 1914, d. 7. október 1988) og Guðný Friðriksdóttir, frá Borgarfirði Eystra (f. 18. september 1911, d. 9. nóvember 1996).

Synir Vilborgar og Sigurðar eru Pétur Steinn og Haraldur Kristinn.

Kona Péturs Steins er Jóhanna Eysteinsdóttir. Dóttir þeirra er Linda Pétursdóttir. Fyrir átti Pétur, Kristinn og Vilborgu og Jóhanna átti, Margréti og Ægi Freyr.

Kona Haraldar Kristins er Jóhanna Laufdal Aðalsteinsdóttir. Börn þeirra eru Sigurður Kristinn, Sirrý og Ísak Örn.
Vilborg var góð móðir og amma, þolinmóð við börnin og þótti mjög vænt um þau öll.

Vilborg var við nám í Austurbæjarskóla og Gagnfræðaskóla Austurbæjar. Að skólagöngu lokinni vann hún hin ýmsu verslunarstörf.

Þau tóku við rekstri Biðskýlisins við Kópavogsbraut sem þau ráku um hríð uns þau stofnuðu SH bílaleiguna, sem þau ráku af mikilli elju og myndarskap um árabil. Þar var hvergi slegið slöku við. Sumrin voru auðvitað mesti annatíminn og þá komust þau aldrei í frí en tóku sér þess í stað frí á vetrum. Þau fóru víða en það var orlofsríkið, Flórída í Bandaríkjunum, sem átti eftir að verða þeirra annað heimili. Þar eignuðust þau hús og dvöldu þar löngum í sól og sumri. En þau eignuðust ekki bara hús heldur líka góða vini. Þeim reyndist auðvelt að eignast vini enda samhent, skemmtileg og jákvæð hjón. Þau töluðu um fjölskylduna sína í Flórída.

Annað áhugamál var svo trjáræktin að Heylæk í Fljótshlíð. Þau keyptu jörðina upphaflega til að geyma þar bíla yfir vetrartímann og kostaði hún öll með húsum eins og iðnaðarhúsnæði eða geymsla hér á höfuðborgarsvæðinu. Skipt var um kýr í fjósinu og blikkbeljur settar á básana. En svo tók við gróðuráhuginn og óx með hverju árinu. Þau fóru víða um lönd og söfnuðu fræjum og hafa nú gróðursett 136 þúsund trjáplöntur og um 5 þúsund bíða gróðursetningar. Þau eignuðust ekki bara vinafjölskyldu í Flórída heldur einnig í Fljótshlíðinni en fólkið sem seldi þeim jörðina hefur verið í miklu vinfengi við þau. Þau hafa sankað að sér allskyns munum sem þau hafa keypt á útimörkuðum víða og flutt í Fljótshlíðina m.a. plóg sem Sigurður keypti í Ameríku. Hann sagið mér frá því að þegar hann keypti plóginn að kona sem horfði á hann kauða plógin. Hún sneri sér að honu og spurði hver ætti að draga plóginn og Siggi sagði henni að hann væri vel giftur. Konan brást ókvæða við og varð öskuill en hafði gjörsamlega misskilið húmor kaupandans. Auðvitað ætlaði hann ekki að níðast á konunni í þessu sambandi.

Það hefur alltaf munað um þessi duglegu hjón og Vippa var þar aldrei neinn eftirbátur, þessi lágvaxna kona sem gat gert góðlátlegt grín að sjálfri sér eins og þegar hún sagðist vera „rúmlega málband“ á hæð. Hún hafði létta lund og um hana heyrði ég sagt að hún hafi verið „eins og tvítug í meir en 40 ár.“ Þau voru bara unglingar þegar þau kynntust og fluttu á Skjólbrautina þar sem foreldrar Sigga bjuggu. Þar byggði Siggi bílskúr og gerði við bíla og leigði út bíla þar til þau fluttu fyrirtækið að Nýbýlavegi 32. Líf þeirra hefur verið tengt Skjólbrautinni frá upphafi sambands þeirra.

Ég skynjaði það fljótt þegar ég hitti fjölskylduna hver andinn var í hópnum og hvaða sess Vilborg hafði haft. Sigurður sér nú á eftir yndislegum lífsförunaut sem var áræðin og klár í að bjarga sér við allar aðstæður. Hann rifjaði það upp þegar þau voru að kaupa bíla í Flórída – sem gerðist oft – og hún talaði fyrir þau eins og dúkkan Konni gerði fyrir Baldur forðum daga.

Þau lokuðu bílaleigunni árið 2001 og héldu mikla útsölu, seldu 50 bíla á 3 vikum. Hún fékk aldrei útborgað, sagði Sigurður við mig, en bætti svo við: En hún hafði alltaf ávísanaheftið! Hún réð því sem hún vildi ráða þar.
Siggi er frægur fyrir það í fjölskyldunni að vera alltaf með minnismiða í hendinni eða í vösunum. Krakkarnir sögðu að á legsteini hans ætti að standa „Sigurður miði“ en þau óttast að einhver bæti þá tveimur ellum við orðið miði! Oft skrifaði Vilborg minnismiða handa Sigga sínum og oft bætti hún við neðst: „Og rauðan sportbíl handa Vippu“. Dag einn varð henni að ósk sinni þegar Siggi fann þennan líka flotta og eldrauða Thunderbird handa henni úti í sveit í Flórída.

Margs er að minnast og margt er hér að þakka.

Hér kveður hana fjölmenni og ég flyt ykkur margar kveðjur: frá Lions-konum sem þakka störfin hennar fyrir klúbbinn. Hennar verður sárt saknað þar. Eitt barnabarnið hennar, Linda, sendir kveðjur og biður fyrir „þúsund kossa“ til ömmu. Kveðja frá tilvonandi tengdamóður Péturs, Sigríði Jónsdóttur sem er í Svíþjóð; frá Sverri Þórssyni, fjölskylduvini, sem er á sjó; frá Sölvi í Noregi; frá Lillu og Heimi, frá vinafjölskyldunni í Sarasota; frá Angelu og Keith í Bretlandi með þökk fyrir góð kynni og loks frá Helgu Láru sem var í hjartaaðgerð og komst ekki hingað.

Vilborg var vinur vina sinna. Þau hjónin héldu sambandi við fólk sem hafði átt viðskipti við þau á sínum tíma og buðu útlendingum heim löngu eftir að þau lokuðu bílaleigunni. Henni var umhugað um hag afkomenda sinna og ástvina sem stóðu með henni í veikindunum til hinstu stundar.

Dauðinn vitjar okkar allra fyrr eða síðar. Við vitum hvorki daginn né stundina en þegar hann kemur er gott að eiga trú á hann sem sigrað hefur dauðann og alla sjúkdóma. Ræktum með okkur trú og traust til Guðs sem forfeður okkar og formæður hafa gert um aldir og árþúsund. Treystum því að Guð gæti okkar í lífi og dauða.

Lát mig gista í tjaldi þínu um eilífð,
eiga athvarf í skjóli vængja þinna,

sagði Davíð konungur.

Hann hafði völd og mikil áhrif en einnig hann varð að treysta á hinn hæsta og á bjargið hans.

Kópavogskirkja – þessi fagra bygging – stendur á bjargi. Lífi okkar er borgið ef það er byggt á bjargi. Treystum undirstöður lífs okkar með því að rækta með okkur trú, von og kærleika – og munum ætíð:

Guð er oss hæli og styrkur,
örugg hjálp í nauðum.

Góður Guð blessi minningu Vilborgar Pétursdóttur og Guð blessi þig.
Amen.

Náð sé með yður og friður, frá Guði Föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Aldrei hafa eins margir sagt eins mikið um eins lítið. Þetta mætti segja um yfirstandandi tíð. Við lifum á tímum málæðis, erum að drukkna í tjáningu í máli og myndum. Fjölmiðlar skipa stærra og meira rúm í lífi fólks með hverju árinu sem líður. Upplýsingaflæði hefur margfaldast. Símreikningar eru margfalt hærri en fyrir örfáum árum. Við verjum meira og meira fé í tjáskipti og upplýsingamiðlun. Og svo er barist um réttinn til þess að fá að tjá sig, fá að eiga fjölmiðla, útvarp, sjónvarp, dagblöð.

Og er það þá ekki að bera í bakkafullan lækinn að bæta einu einast orði í orðabelg samtímans? Samt ætla ég að gera einmitt það. Til þess er ég kallaður og skipaður í embætti að prédika Guðs orð, leggja út af því og tengja það við veruleika samtímans. En það er dauðans alvara að prédika því Jesús segir:

Hvert ónytjuorð, sem menn mæla, munu þeir verða að svara fyrir á dómsdegi“ (Mt 12.36)

Hvenær veit maður hvort orð eru nytju- eða ónytjuorð?

Fyrst Jesús þurfti að vara samtíð sína við falsspámönnum, samtíð sem hafði þann fjölmiðil einan sem fólst í hinu talaða orði, hversu miklu fremur þarf hann ekki að vara okkur við í öllu málæðinu sem nú er við lýði?
Spámenn – eru það ekki bara einhverjir skrítnir fuglar sem rýna í kúlur eða spil í anda Nostradamusar? Eða kerlingar sem spá í bolla? Hverjir eru spámenn í samtímanum? Skoðum fyrst hvað það merkti á dögum Jesú og fyrir daga hans að vera spámaður.

Spámaður er sá sem mælir á vegum Guðs án þess að þurfa að vísa til Ritningarinnar eða nokkurs annar kennivalds. Áhættan á dögum Krists fólst í því að ekki lá alltaf ljóst fyrir hvort spámaður var sendur af Guði eða hvort hann var loddari eða lifði í sjálfsblekkingu. Spámaður var rödd réttlætis og sannleika sem oft kom þvert á skoðun eða framferði valdhafans eða valdhafa. Sjálfsmynd spámanns, hvort sem hann er heill eða falskur, hlýtur að varða miklu. Nú vil ég ekki gera grín að geðsjúkum en oft búa þeir yfir mikilli kímnigáfu og svo er ekki alltaf ljóst hvar mörkin liggja á milli blekkingar sjúkdómsins og kímni sjúklingsins sjálfs. En þessa heyrði ég nýlega.

Sjúklingur á geðdeild segir við annan sjúkling: 
-Ég er Napóleon!

Þá spyr hinn og segir: 
-Hvernig veistu það?

Og hann svarar: 
-Guð sagði mér það.

Þá gellur við í þeim þriðja: 
-Nehei, ég hef aldrei sagt það!

Hver er spámaður?

Jaðrar það ekki við geðveiki að halda sig geta flutt Guðs orð og talað fyrir munn Guðs? Hvar liggja mörkin á milli heilbrigðis og sjúkleika? Spurningin um trúverðugleika spámanna var brennandi í hugum fólks á tímum frumkristni og aldirnar á undan og hún var ekki léttvæg, hún snerist ekki um veikt fólk sem hafði ranghugmyndir um sjálft sig. Hún gat hins vegar snúist um fólk með skakka sjálfsmynd eða brenglaða siðferðiskennd.

Jesús varar við falsspámönnum sem komu fram og kenndu á fölskum forsendum eða seldu sig valdinu. Hlutverk spámanna var að boða orð Guðs, að taka púlsinn á samtíð sinni og tala inn í aðstæður líðandi stundar, vara við hættum ef svo bar undir og leiðrétta þjóðina ef hún stefndi á villigötur. En stundum komu fram menn sem ekki voru sannir. Hvað einkenndi slíka menn? Í fyrsta lagi kenndu þeir margir í þeim tilgangi einum að upphefja sjálfa sig. Í öðru lagi var þeim mörgum hætt við að boða einungis eigin hugmyndir.

En hvað kemur okkur við hvað falsspámenn gerðu fyrir tvö þúsund árum? Hvaða erindi á ræða Jesú við okkur hér á Íslandi í dag? Hann mælti þessi orð til lærisveina sinna, til venjulegs fólks sem hafði gengið til fundar við hann, ákveðið að hafa hann að leiðtoga lífsins eins og fermingarbörn gera árlega í kirkjum landsins. Við erum öll kölluð til þess að boða vilja Guðs á jörðu, við sem erum skírð og vígð til almenns prestsdóms, við erum kölluð til að vera spámenn sem hlusta eftir vilja Guðs og leitast við að lesa samtíðina og fylgjast þannig með að við getum lifað hinu jarðneska lífi í ljósi himinsins. Eru raddir þær sem almenningur hlustar á daglega í fjölmiðlum að tala visku himinsins? Allt of margt sem flutt er með ærnum tilkostnaði og varpað til okkar í gegnum útvarp, sjónvarp eða prentað í blöðum er einskisvert. Stöðugt er verið að reyna að teyma okkur eins og skynlausar skepnur út í hverja hégómamýrina á fætur annarri. Hersingar fólks reyna stöðugt að segja okkur hvar hamingjuna sé að finna. Prédikað er að hana sé að finna í auknum hagvexti, í meiri neyslu, fleiri hlutum, fleiri utanlandsferðum, nýrri bílum, stærra sjónvarpi, öflugri tölvu, dýrari merkjavöru of svo mætti lengi telja.


En er ekki í lagi að eignast veraldlega hluti? Jú, það er allt í lagi með eftirsókn eftir veraldlegum gæðum en ef þau gæði verða æðsta keppikefli lífsins þá erum við á villigötum. Guð hefur ekkert á móti fínum hlutum ef við aðeins gerum okkur grein fyrir því að hamingjuna er ekki þar að finna og svo skiptir máli að fínu hlutirnir hafi orðið til með réttlátum hætti, án kúgunar og misbeitingar. Jesús sagði:

En leitið fyrst ríkis hans og réttlætis, þá mun allt þetta veitast yður að auki. (Mt 6.33 – leturbr. mín)

Forgangsröðum rétt og þá uppskerum við hamingju.

Og unga fólkinu er sagt að hamingjuna sé að finna í vímu, „frjálsu“ kynlífi eins og það er kallað og hvers kyns taumleysi. Eru spámenn Guðs þar að verki eða falsspámenn? Við vitum svarið, við vitum að margir þvaðra og bulla eintóma vitleysu og komast upp með það. Og ef við snúum okkur að fjölmiðlum þá fylgir frelsinu á þeim bæjum því miður hnignun í gæðum. Það sem flutt er á mörgum svonefndum frjálsum stöðvum [ljósvaka] hefði t.d. aldrei verið leyft í Ríkisútvarpi eða Sjónvarpi. Frjálshyggjan hefur á sér tvær hliðar. Annars vegar opnar hún ný tækifæri og eykur hagvöxt en á hinn bóginn leiðir hún gjarnan af sér lágkúru. Sé henni rétt beitt getur hún borið góðan ávöxt en þegar græðgin og taumleysið nær tökum og hömlurnar falla þá ber hún vondan ávöxt. Sama má segja um haftastefnur, þær hafa verið reyndar og innan þeirra skapast spilling og ójöfnuður. Hvernig í ósköpunum á þá að lifa í þessum heimi ef hvorki duga höft né frelsi? Frelsi þarf að vera við lýði en ekki óheft frelsi. Frelsi með aðhaldi og eftirliti er lausnin. Hins vegar má spyrja hvort eftirlitið sé ekki alltaf í útkalli þegar slysin hafa þegar orðið? Frelsi undanfarinna ára hefur verið gefinn allt of laus taumur.

Í frjálsu þjóðfélagi skiptir einstaklingurinn mestu og siðvit hans. Í öllu flóðinu sem yfir okkur gengur daglega þurfa að vera til sterkir einstaklingar sem kunna að velja, einstaklingar sem byggja líf sitt á bjargi og kunna að greina ávöxt stefna og strauma. Af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá, segir Jesús.

Daglega stöndum við frammi fyrir vali. Við erum stöðugt að velja, taka afstöðu til manna og málefna. Í þeim efnum er gott að spyrja: Hvað segir rödd hjartans? Hvað segir Guð í hjarta okkar? Hlutverk spámannsins var að tala til leiðtoga þjóðar sinnar og lýðsins alls. Hlutverk okkar er að hlusta á Guð og skynja púls eigin sálar og samfélags. Við þurfum að gæta þess að verða ekki fölskum röddum að bráð, láta ekki segja okkur fyrir verkum. Við erum ábyrg fyrir orðum okkar og gjörðum og verðum að standa Guði reikningsskil fyrir líf okkar. Gerum það á eigin forsendum en ekki annarra.

Og fyrir okkur sem höfum það að köllun og lífsstarfi að túlka Guðs orð er hollt að muna að hægt er að víkja af vegi Guðs og villast í myrkviðum ruglingslegrar umræðu í samfélaginu. Kristur talar í guðspjallinu um menn sem sögðu við hann:

Herra, herra, höfum vér ekki kennt í þínu nafni, rekið út illa anda í þínu nafni og gjört í þínu nafni mörg kraftaverk? Og hann sagði við þá: „Aldrei þekkti ég yður. Farið frá mér, illgjörðamenn.“

Hvað á hann við? Hann bendir á að fólk getur villst af vegi Guðs. Saga kirkjunnar í aldanna rás sannar að hún hefur oft villst. Hún hefur gert margt rangt og mjög oft hefur hún breytt verst með því að þegja. Hvað sagði kirkjan í Þýskalandi Hitlers? Að stærstum hluta, ekkert! Aðeins lítill minnihluti sem klauf sig út úr meginstraumi þýskrar kristni varaði við stefnu stjórnvalda. Og hvað er ein fjölmennasta kirkjudeild veraldar sökuð um til skamms tíma? Að þegja um kynferðislega misnotkun vígðra manna á börnum og unglingum. Hvað sögðu prestar forðum um þrælahald? Fæstir sögðu aukatekið orð. Voru þeir bara börn síns tíma, samdauna tíðarandanum? Og í fréttum fyrir ekki löngu var sagt frá búgörðum í Brasilíu sem halda þræla. Maðurinn er samur við sig og þess vegna þarf að boða Guðs orð.

Hvað segja kirkjur heimsins um óréttinn í heiminum? Hvað segja kirkjur heimsins um misnotkun á þriðja heiminum? Hvað segjum við um barnaþrælkun í fjölmörgum löndum heims, börnin sem eru pínd til þess að sauma á okkur fötin, búa til allan ódýra varninginn sem við kaupum og kaupum svo aftur og aftur af því að hann er svo ódýr. Auðvitað er hann ódýr, hann er ódýr eins og bómullin sem framleidd var á plantekrum í Bandaríkjunum með þræla sem vinnuafl.

Þögnin er máttug. Þögnin getur talað óbærilega hátt. En stundum tökum við varla eftir henni. Hefurðu tekið eftir því þegar fjölmiðlar sniðganga fréttir, þegja um mikilvæg mál vegna þess að þau eru óþægileg þeim sem fjölmiðlar styðja; eða eru á mála hjá; eða þegar ritstjórnin þegir vegna einhliða hugmyndafræði, innisnjóaðra viðhorfa?

Ekkert mannlegt er kirkju og kristni óviðkomandi. Ef órétti er beitt, valdníðsla höfð í frami aða misnotkun, svik framin á einstaklingum eða þjóðfélagi, þá eigum við að varpa ljósi á slíka hluti. Ekki í því augnamiði að ná okkur niður á þeim er illt fremja heldur til þess eins að forða illsku og koma á réttlæti. „Eigi leið þú oss í freistni, heldur frelsa oss frá illu.“ Jafnvel gula pressan svonefnda stendur sig stundum betur en fjölmiðlar sem telja sig virðulegri og hærra setta. Hins vegar fer gula pressan oft yfir strikið og það er miður og um það ber að tala. Þeir, sem verður eitthvað mikið á og fremja glæpi, eiga líka sinn lögvarða rétt og friðhelgi. Aðgát skal höfði í nærveru sálar, kvað Einar Ben.

Aldrei hafa eins margir sagt eins mikið um eins lítið. Þess vegna er svo mikilvægt að vera á verði, að gæta sín og sálar sinnar. Um aðgætnina kvað séra Hallgrímur:

Gæt að, mín sál, og sjáðu þar,

sonur guðs undir rannsak var

krafður það kvöldið eina.

Á kvöldi hverju því koma skalt,

kvöldreikning við þig sjálfan halt

með kvöldoffurs iðrun hreina. 
(Ps. 10.10)

Hér talar hann í anda Lúthers sem lagði áherslu á daglega iðrun, að skoða breytni sína og vaða ekki áfram í blindni og trú á eigið ágæti og réttlæti. Hin spámannlega köllun og hið spámannlega orð á að tal til okkar eigin hjarta. En það á einnig að tala til annarra. Og enn yrkir séra Hallgrímur og nú um afstöðuna til drambs höfðingja:

Álitið stórt og höfðingshátt

hræðast skyldir þú ekki.

Sannleiksins gæta ætíð átt,

engin kjassmál þig blekki.

Ærugirnd ljót, hofmóðug hót,

hlýðir [hæfir] sízt yfirmönnum.

Dramblátum þar

þú gef andsvar,

þó byggt á rökum sönnum.
(Ps 18.5)

En hvaða ráð gefur Jesús eftir að hafa talað um falsspámenn og varað fylgjendur sína við því að einnig þeir geti villst af leið? Hann talar um ávöxtinn af lífi þeirra. Og síðan segir hann söguna af tveimur mönnum sem byggðu hús og endar með henni hina mögnuðu Fjallræðu. Annar var hygginn og byggði á bjargi en hinn heimskur og byggði á sandi. Sama veðrið gekk yfir bæði húsin, annað stóð en hitt féll. Hinum hyggna lýsti Jesús svo að hann heyrði orð hans og breytti eftir þeim. Hinn heimski heyrði einnig en hann breytti ekki eftir þeim. Trú og verk fara saman. Trúin kemur í ljós með breytninni. Trúin er annað og meira en huglæg og óljós vitund um eitthvað æðra. Hún er bjargföst sannfæring um að Guð hafi verið í verki í Jesú Kristi, trú sem kemur fram í verki, óttalaus og örugg því bjargið er Kristur.

Í heilagri skírn og með staðfestingu okkar í fermingunni var líf okkar grundvallað á bjargi. Látum ekki blekkjast af hvaða kenningarvindi sem er, gleypum ekki við öllu. Spyrjum í hverju máli: Hver mælir og í nafni hvers? Kristin trú er meira en bænir og sálmasöngur. Hún er heildstæð og róttæk afstaða til lífsins sem kallar okkur til þess að hafa áhrif á líf og umhverfi okkar sjálfra og samferðafólks okkar. Með okkur í því köllunarhlutverki er Kristur sjálfur í anda sínum, orði og fyrirheitum.

Við höfum gengið til fundar við hann til þess að læra. Við erum lærisveinar hans, hins sanna spámanns sem aldrei mælir falskt orð, aldrei blekkir eða dregur á tálar. Eru það ekki forréttindi að eiga aðgang að honum í heilagri kirkju hans, þar sem orðið er boðað og sakramentunum veitt þjónusta með alúð og gleði? Fagnaðarefni er það að margir koma jafnan til kirkju til þess að stilla lífskompás sinn, mun fleiri en margur heldur þegar litið er yfir árið í heild. En þeim þarf hins vegar að fjölga.

Guð á erindi við okkur. Og

„. . . . hvar sem tveir eða þrír eru saman komnir í mínu nafni, þar er ég mitt á meðal þeirra“, segir spámaðurinn mesti (Mt 18.20).

Hann er hér og við erum hér. Það er fagnaðarefni. Göngum glöð á hans fund og af hans fundi til þess að láta gott af okkur leiða. Komum aftur saman, aftur og aftur, því hvergi er betra að vera en í samfélagi við Drottin í húsi hans.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er en og verða mun um aldir alda. Amen.

* * *

Prédikun flutt í Neskirkju, sunnudaginn 1. ágúst 2004 – 8. sd. e. trinitatis. Endurflutt í Neskirkju 25. júlí 2010, sama kirkjudag, út frá sömu textum.

Textaröð A: 
Jer 23.16-18, 20-21
Róm 8.12-17
Mt 7.15-23

Kollekta: 

Drottinn Guð, vér biðjum þig: Gef oss af mildi þinni þann anda, að vér hugsum ávallt það sem er rétt og breytum eftir því, svo að vér, sem getum ekki án þín verið, megum lifa samkvæmt þínum vilja. Fyrir son þinn Jesú Krist, Drottin vorn, sem með þér lifir og ríkir í einingu heilags anda, einn sannur Guð um aldir alda.

Textaröð:  A
Lexía:  Jer 23.16-18, 20-21

Svo segir Drottinn hersveitanna:
Hlustið ekki á orð spámannanna.
Þeir flytja yður boðskap
en þeir blekkja yður,
þeir flytja uppspunnar sýnir
og ekki af vörum Drottins.
Þeir segja sífellt við þá sem fyrirlíta orð Drottins:
„Þér hljótið heill.“
Og við hvern sem fylgir þverúð eigin hugar segja þeir:
„Engin ógæfa kemur yfir yður.“
En hver hefur staðið í ráði Drottins,
séð hann og heyrt orð hans?
Hver hefur hlýtt á orð hans og boðað það?
Reiði Drottins slotar ekki
fyrr en hann hefur framkvæmt og fullkomnað
fyrirætlanir hjarta síns.
Síðar meir munuð þér skilja það.
Ég sendi ekki þessa spámenn,
samt hlaupa þeir,
ég talaði ekki til þeirra,
samt spá þeir.

Pistill:  Róm 8.12-17

Þannig erum við, systkin,
í skuld, ekki við eigin hyggju
að við skyldum lúta henni því að ef þið gerið það munuð þið deyja. En ef þið látið anda Guðs deyða gjörðir sjálfshyggjunnar
munuð þið lifa. Allir sem leiðast af anda Guðs eru Guðs börn. Þið hafið ekki fengið anda sem hneppir í þrældóm og leiðir aftur til hræðslu. Þið hafið fengið þann anda sem gerir mann að barni Guðs. Í þeim anda áköllum við: „Abba, faðir.“ Sjálfur andinn vitnar með anda okkar að við erum Guðs börn. En ef við erum börn erum við líka erfingjar og það erfingjar Guðs en samarfar Krists því að við líðum með honum til þess að við verðum einnig vegsamleg með honum.

Guðspjall:  Matt 7.15-23

Varist falsspámenn. Þeir koma til yðar í sauðaklæðum en innra eru þeir gráðugir vargar. Af ávöxtum þeirra

skuluð þér þekkja þá. Hvort lesa menn vínber af þyrnum eða fíkjur af þistlum? Þannig ber sérhvert gott tré góða ávöxtu en slæmt tré vonda. Gott tré getur ekki borið vonda ávöxtu, ekki heldur slæmt tré góða ávöxtu. Hvert það tré, sem ber ekki góðan ávöxt, verður upp höggvið og því í eld kastað. Af ávöxtum þeirra skuluð þér því þekkja þá.
Ekki mun hver sá sem segir við mig: Drottinn, Drottinn, ganga inn í himnaríki heldur sá einn er gerir vilja föður míns sem er á himnum.
Margir munu segja við mig á þeim degi: Drottinn, Drottinn, höfum vér ekki í þínu nafni flutt orð Guðs, rekið út illa anda og gert mörg kraftaverk? Þá mun ég votta þetta: Aldrei þekkti ég yður. Farið frá mér, illgjörðamenn.
Sálmur:  298
Ó, Herra, Guð, lát hjá oss mætast
þitt heilagt orð og rétta trú,
en sérhvern upp þann ávöxt rætast,
sem eigi gróðursettir þú.
Á burt hvern lygalærdóm hrek,
en líf í sannleik hjá oss vek.

Ræðuna er hægt að lesa
hér fyrir neðan
og einnig er unnt að hlusta á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.

Við upphaf athafnarinnar voru fluttar kveðjur frá fjarstöddum vinum, Gunnar Gunnarssyni, tónlistarmanni og organista, eiginkonu hans, Grétu og dóttur þeirra Katrínu Sól.

Í morgun var skýrt frá því á BBC að stjarnfræðingar hefðu fundið stærstu stjörnu sem nokkurn tímann hefur fundist. Hún mun vera 300 sinnum stærri en sólin okkar og eitthundrað milljón sinnum þyngri en jörðin – jörðin, hótelið, sem hýsir okkur þennan sorgmædda hóp, sem hittist hér í Neskirkju og sex milljarða manna til viðbótar. Allt fólk með sömu kenndir í gleði og sorgum þessa lífs. Alheimurinn þenst enn út og stjörnur bíða þess að verða uppgötvaðar.

Stjörnur í mannlífinu finnast enn og án nokkurs efa var hún Ástríður efni í stjörnu sé tekið mið af því sem ég hef um hana heyrt og lesið. Sjálfur þekkti ég hana ekki en mun lesa hér fleyg í ræðunni á eftir sem stóra systir ritaði.

Við stöndum frammi fyrir orðnum hlut, atburðarás, sem okkur þykir öllum svo ólýsanlega óréttlát.

Hvers vegna þjást réttlátir?

Hvers vegna henda vondir hlutir gott fólk?

Spurningar um þjáningu, dauða og tilgang eru meðal elstu spurninga mannsandans. Frá örófi alda hefur maðurinn glímt við þessa gátu. Svörin eru af ýmsum toga.

En af hverju kærir maðurinn sig ekki bara kollóttan um svör við slíkum spurningum eða lætur það algjörlega vera að spyrja þeirra? Ég gef mér að það sé vegna þess að í honum býr vitund um réttlæti, fegurð, um eitthvað æðra og meira en það sem við augum blasir í daglegu lífi. Hvaðan kemur manninum sú vitund? Hver blés honum því í brjóst að yfir höfuð væri til réttlæti, sannleikur, fegurð?

Þessa spurn sína og leit hefur maðurinn leitast við að tjá um aldir með aðferðum sem við kennum við trú og listir. Hann hefur beðið og vonað, ort ljóð og sungið, skrifað sögur og ævintýri, látið hugann reika og ímyndað sér eitt og annað.

Hvaðan er þetta allt komið?

Hvaðan er þessi stóra stjarna?

Miklihvellur er talinn marka upphaf alheimsins segja stjarnvísindamenn samtímans. En skáldið sem orti ljóðið sem við þekkjum sem sköpunarsögu Biblíunnar, upphafsorð mikilvægustu bókar sem mannkynið hefur eignast, sagði á sinn innblásna og einfalda hátt:

Þá sagði Guð: „Verði ljós.“
Og það varð ljós.

Miklilhvellur!

Skáldið sá það í huga sér og hjarta sem vísindamenn sáu ekki fyrr en þúsundum árum síðar með tólum sínum og tækjum, geimflaugum og ofursjónaukum.

Skáldskapur og listir hjálpa okkur að túlka veruleikann. Við leitum þangað á stundum sem þessari.

Hér hafa verið og verða lesin ljóð og sungin, bæði trúar- og veraldleg, tónlist leikin og tjáð með ýmsum hljóðfærum.

Og svo eru það þagnirnar sem gefa því öllu merkingu.

Hvar væri maðurinn án þagnarinnar?

Tómas Guðmundsson setti hljóðan er hann orti um látin vin og sagði:

Og því varð allt svo hljótt við helfregn þína
sem hefði klökkur gígjustrengur brostið.
Og enn ég veit margt hjarta, harmi lostið,
sem hugsar til þín alla daga sína.

Okkur setur hljóð þegar við heyrum harmafregnir og það er engu líkara en að tíminn stöðvist, sólin standi kyrr, sólin sem nú vermir Íslands sem aldrei fyrr. Á miðju sumri þegar veðurmetin falla hvert af öðru falla mannlífsins blóm og grös og dauðinn lætur sig hvorki varða aldur né andans gáfur.

Allt eins og blómstrið eina

upp vex á sléttri grund

fagurt með frjóvgun hreina

fyrst um dags morgunstund,

á snöggu augabragði

af skorið verður fljótt,

lit og blöð niður lagði -

líf mannlegt endar skjótt.

Svo hleypur æskan unga

óvissa dauðans leið

sem aldur og ellin þunga,

allt rennur sama skeið.

Innsigli engir fengu

upp á lífsstunda bið,

en þann kost undir gengu

allir að skilja við.

Kristín Svava ritaði um Ástríði systur sína og mér var falið að lesa þann texta. Hann hljóðar svo:

Við Ástríður systir mín höfum fylgst að síðan hún fæddist fyrir rúmlega tuttugu árum, en núna er hún dáin, og það er ömurleg tilhugsun. Hún var dásamleg manneskja og frábær systir og ekkert hrós veit ég betra en þegar fólk sér í okkur eitthvað líkt.

Það er sorglegt og óréttlátt að Ástríður hafi ekki fengið að lifa lengur, en það er huggun að vita að fáir kunnu betur að njóta þess sem þeir fengu. Þótt tuttugu ár séu ekki löng mannsævi eru þau samt dágóður tími, sérstaklega þegar maður er ungur, og Ástríður lét sér aldrei leiðast í lífinu. Hún teiknaði og málaði, saumaði og föndraði, skrifaði ljóð, flutti gjörninga, rappaði, gógódansaði, lagði stund á leiklist, spilaði og söng. Hún hafði líka gaman af því að hlusta á tónlist, fara til útlanda, reykja vatnspípu, lesa bækur, borða mat, drekka vín, fara í fótboltaspil, syngja í karókí, horfa á bíómyndir, einkum eftir Þráin Bertelsson, og spila við systur sínar. Ástríður var ekki það sem kallað er keppnismanneskja: hjá henni snerust hlutirnir um að gera þá á sem skemmtilegastan og hugmyndaríkastan hátt en ekki að vera bestur á einhvern andlausan mælikvarða. Reglurnar voru sveigðar óspart stæðu þær í vegi fyrir spennandi niðurstöðu; Ástríður var yfirhöfuð frekar afslöppuð gagnvart reglum.
Hún hafði mikinn absúrdhúmor og auga fyrir öllu því fyndna og fáránlega í tilverunni, eins og allt sem hún bjó til ber vott um. Hún vildi alls ekki að hlutirnir væru sléttir og felldir, frekar að þeir væru skrítnir og á skjön, setti bláan matarlit í pastasósur og hlustaði á plötur á vitlausum snúningi. Henni þótti fátt skemmtilegra en að lenda í óvæntum hversdagsævintýrum og hún skilur eftir sig hauga af gauðrifnum skóm sem þoldu ekki þær krókaleiðir sem henni fannst skemmtilegast að fara.

Hún var sérlega ljúf, tilgerðarlaus og lífsglöð manneskja. Hún var lítið fyrir væmni og tilfinningasemi og fór aldrei í fýlu, þótt hún yrði stundum dálítið pirruð þegar veraldlegir smámunir stóðu í vegi fyrir háleitum fyrirætlunum hennar. Óþolinmæði Ástríðar gagnvart praktískum vandamálum er sérstakt gleðiefni nú þegar við vitum hvað hún hafði lítinn tíma, og ætti að geta kennt okkur hinum eitt og annað um það sem er tímans virði. Hún gat verið svolítið kærulaus og annars hugar þegar viðfangsefnið var ekki nógu inspírerandi, en hefði hún áhuga á því sem hún var að gera sökkti hún sér ofan í það með einbeitingarsvip og heyrðist ekki frá henni múkk tímunum saman.

Ástríður gerði aldrei mannamun. Hún var opin við fólk og opin gagnvart heiminum; tortryggni var henni ekki eðlislæg. Þótt hún stækkaði og þroskaðist leyfði hún sér alltaf að vera dálítið bláeyg og hrifnæm bak við svarta heimalitaða hárstrýið og bóhemlúkkið.

Í vinnumöppunni hennar Ástríðar úr Myndlistarskólanum frá því í vetur er meðal annars að finna teikningu af máfi á flugi og undir henni stendur: „Þessi máfur dó hamingjusamur.“ Ég örvænti ekki yfir ótímabærum dauða systur minnar þótt ég trúi hvorki á Guð né framhaldslíf. Ég trúi því að þegar líkami hennar dó, þessi viðkvæmi skrokkur sem við erum öll háð, hafi manneskjan Ástríður sem við elskuðum, brosið hennar, svipirnir, hreyfingarnar og hláturinn, horfið hljóðlega út í bláinn, þaðan sem hún kom. Hún fékk tuttugu hamingjurík ár og hún þarf aldrei að kljást við sársauka, vonbrigði eða brostna drauma. Við sem fáum fleiri daga getum lært af henni og gert okkar besta til að lifa þá í gleði.

Svo mörg voru þau orð, fögur orð, stóru systur, sem ég þakka fyrir og við öll.

Kristín Svava sagði við mig í tölvupósti að ég mætti gera athugasemdir við orð hennar um trúleysi.

Og það ætla ég auðvitað að gera.

Ég væri aumastur allar presta ef ég þyrði það ekki!

Ég leyfi mér á þessum stað, í þessu bólverki trúar, sem Neskirkja er, sem rís upp úr gróðursnauðum melnum, að kallast á við efann og trúleysið í okkar öllum.

Ég glími líka við það.

Það trúa engir tveir menn í heiminum, nákvæmlega á sama hátt, hvorki karlar né konur.

Og engir trúleysingjar eru nákvæmlega sammála.


Og engir kristnir menn heldur nákvæmlega, hundrað prósent, sammála.

En ég leyfir mér að kallast á við þetta allt og spyr:

Hvað býr í handanverunni?

Trúin tekst á við handanveruna og líka bláinn og spyr: Hvað býr í blánum, í fjarstæðunni?

Páll postuli glímdi við spekingana í Grikklandi forðum daga og hann ritaði til Korintumanna og sagði:

Því að orð krossins er heimska þeim er stefna í glötun en okkur sem hólpin verðum er það kraftur Guðs. Ritað er:
Ég mun eyða speki spekinganna
og hyggindi hyggindamannanna mun ég að engu gera.
Hvar er vitringur? Hvar fræðimaður, orðkappi þessa heims? Er ekki það sem heimurinn telur speki heimska í augum Guðs?
Enda þótt speki Guðs sé í heiminum gátu mennirnir ekki þekkt Guð með sinni speki. Þess vegna ákvað Guð að boða það sem er heimska í augum manna og frelsa þá sem trúa. Gyðingar heimta tákn og Grikkir leita að speki en við prédikum Krist krossfestan, Gyðingum hneyksli og heiðingjum heimsku en okkur sem Guð hefur kallað, bæði Gyðingum og Grikkjum, Krist, kraft Guðs og speki Guðs. Því að heimska Guðs er mönnum vitrari og veikleiki Guðs mönnum sterkari.

Svo mörg voru orð postulans.

Hvað vitum við? Hvernig getum við ráðið í þá gátu sem dauði ungrar og hæfileikaríkrar konur er?
Dauði ungrar konu í blóma lífsins er að því er virðist algjörlega tilgangslaus. Við getum ekki útskýrt hann. Þjáning og dauði eru í raun óskiljanleg fyrirbrigði.

Gyðingur nokkur sagði í glímu sinni við lífið:

Eina spurningin er: „Hvers vegna þjást réttlátir?“ Og eina svarið felst í hugtakinu olam habah, hinni komandi veröld . . . Olam habah bjargar ekki aðeins von okkar andspænis dauðanum; heldur bjargar það einnig trú okkar á Guð frammi fyrir heiminum. Hið nauðsynlega og ráðandi inntak trúar okkar er fólgið í þeirri vissu að veröldin sé sköpuð af almáttugum og góðum Guði, og ef engin ný veröld er í vændum, er slík trú einfaldlega merkingarlaus. Án hinnar komandi veraldar þar sem vogarskálar réttlætisins jafna út órétt þessa heims, getum við ekki trúað á réttlátan Guð. Án hinnar komandi veraldar þar sem góðvildin hlýtur endurgjald og illskan makleg málagjöld, getum við ekki trúað á kærleiksríkan Guð.

Gyðingurinn sem þetta ritaði trúir á kærleika Guðs og þegar Jóhannes guðspjallamaður lýsir Guði þá er lýsing hans knöpp og kjarnyrt, aðeins þrjú orð:

Guð er kærleikur (1 Jóh 4.16).

Sú fullyrðing setur allt lífið í nýtt samhengi, gefur allri veröldinni nýtt viðmið. Blárinn verður ekki bara fjarstæða og firra heldur leyndardómur sem við höldum áfram að rýna í með skáldskapinn að vopni, ímyndunaraflið og listirnar, bæn og trú í bland við efa og vafa. Allt hjálpar þetta okkur á einn eða annan hátt við að túlka hið fjarstæðukennda og óræða.

En munum ætíð:

að heimska Guðs er mönnum vitrari og veikleiki Guðs mönnum sterkari.

Og aftur vitna ég í ljóð Tómasar:

En meðan árin þreyta hjörtu hinna,
sem horfðu eftir þér í sárum trega,
þá blómgast enn, og blómgast ævinlega,
þitt bjarta vor í hugum vina þinna.

Góður Guð blessi minningu Ástríðar Tómasdóttur og Guð blessi þig. Amen.

Minningarorð
Sigríður Þorbjörg Engilbertsdóttir
1914-2010

Ræðuna er hægt að lesa
hér fyrir neðan
og einnig er unnt að hlusta á hana
með því að smella á þríhyrninginn sem birtis hér á eftir.

Í lexíu næstliðins sunnudags, sem er úr Spádómsbók Jesaja, stendur skrifað:

En nú segir Drottinn svo,
sá sem skóp þig, Jakob,
og myndaði þig, Ísrael:
Óttast þú ekki því að ég frelsa þig,
ég kalla á þig með nafni,
þú ert minn.
2Gangir þú gegnum vötnin
er ég með þér,
gegnum vatnsföllin,
þá flæða þau ekki yfir þig.
Gangir þú gegnum eld
skalt þú ekki brenna þig
og loginn mun ekki granda þér.
3Því að ég, Drottinn, er Guð þinn,
ég, Hinn heilagi Ísraels, frelsari þinn. (Jes 43.1-3a)

Hér er minnt á að lífið er í hendi Guðs sama hverjar aðstæðurnar eru, kjörin eða tíminn, sem við lifum.
Þegar ég var barn voru Vestfirðir á margan hátt sem eyja við Ísland. Samgöngur frá Ísafirði á landi voru takmarkaðar. Hægt var að aka út í Hnífsdal og til Bolungavíkur, yfir Breiðadalsheiði til Önundarfjarðar og Dýrafjarðar og svo inn Djúp til Súðavíkur og Álftafjarðar. Djúpbáturinn sigldi um Djúpið og þaðan var hægt að aka suður yfir heiðar eftir krókóttum vegum. Og svo kom Catalínu-flugbátar og lentu á Pollinum og nótabátur flutti fólkið í land við Bæjarbryggjuna. Strandferðaskip komu reglulega með fólk og vörur. Á vetrum urðu samgöngur allar mun erfiðari og þegar snjóa leysti á vorin var mikið nýnæmi í að fara í bíltúr „alla leið“ inn í fjörð – svona einn og hálfan eða tvo kílómetra. Einn sími var í húsinu þar sem ég fæddist en í því voru 3-4 íbúðir. Síminn var á fyrsta palli í stigaganginum og var á stærð við tvo stóra kornflakes-pakka. Hann var með sveif til að hringja með. Frændfólk mitt í Reykjavík hafði samband og við við það nokkrum sinnum á ári með því að panta símtal í gegnum Landssímann. Þetta er ótrúlegt nú á tímum að hugsa um þegar allir eru með síma í vasanum.

Þetta hljómar kannski eins og minningar háaldraðs manns en svona var lífið á Vestfjörðum upp úr 1950. Svo breyttist allt mjög mikið þegar akvegur suður opnaðist um Dynjandisheiði og Barðaströnd. Mikið vatn hefur runnið til sjávar frá þeim tíma og margir skaflar hlaðist upp fyrir vestan sem þiðnuðu að vori, sumur komið með berjum og blómstrandi gróðri og fólki.

Ég man þegar eldra fólk, þar með talinn móðurafi minn, rifjuðu upp snjóflóðið í Hnífsdal 1910.
Ég man sjóslysin sem urðu út af Vestfjörðum eða í Djúpinu, skipin sem strönduðu eða hurfu í sjávardjúp, sorg og harm sem settist að fólki í landi.

Ég man ensku síðutogarana sem komu inn til Ísafjarðar og þýsku verksmiðjutogarana.

Ég man mannlífið á Ísafirði, sögur af fólki, sumu með skrítin viðurnefni, og svo sjómenn og landverkafólk á bryggjum og í íshúsum, karla í vélsmiðjum og við skipasmíðastöðvar, krakkaskara í skólum, fólk á skíðum á vetrum og lautarferðum inni í Skógi á sumrum.

Vestfirðir voru sem ein stór verstöð sem skilaði gríðarlegum verðmætum til þjóðfélagsins og gerir reyndar enn þótt í breyttri mynd sé.

Og svo man ég hana Sigríði Engilbertsdóttur, henni Siggu Berta, í fínni dragt með eldrauðan varalit, veski á handlegg, hanska á höndum og flottan hatt á höfði á göngu í Hafnarstræti eða á Silfurtorgi þar sem verslanir voru í röðum og eru enn eins og í erlendri stórborg, margar matvörubúðir, tveir úrsmiðir, nokkrar hannyrðabúðir, a.m.k. fjögur bakarí og tveir ef ekki þrír skósmiðir svo nokkur dæmi séu nefnd. Og svo man ég karla á hverju horni sem réðu í spil mannlífs og stjórnmála.

Sigríður Þorbjörg var fædd 28. apríl 1914 í Hnífsdal, dóttir hjónanna, Þórdísar Óladóttur frá Skálanesi í Seyðisfirði og Engilberts Sigurðssonar frá Hlíð í Álftafirði. Móðurætt Sigríðar er frá S-Þingeyjarsýslu og Borgarfirði Eystri. Ættir hennar spanna því landið frá austri til vesturs. Engilbert faðir hennar var Vestfirðingur. Ég komst að því með því að fletta upp í Íslendingabók að móðuramma mín, sem ég sá aldrei því hún lést árið 1945 á besta aldri, og Engilbert voru þremenningar. Ömmusystir mín, Friðgerður Friðriksdóttir, var mágkona Engilberts, gift Sigurði bróður hans. Friðgerður eða Fríða frænka var tíður gestur á heimili Sigríður og Brynjólfs í Tangagötunni enda stutt á milli heimila þeirra. Fríða var einstök kona og var mér sem besta amma alla tíð. Blessuð sé minning hennar og alls þess góða fólks sem ég man og er nú horfið. Tangagata 15b er nú heimili kaþólskra systra en kaþólska kirkjan er í gömlu íbúðarhúsi á horni Mjallargötu og Fjarðarstrætis.

Sigríður ólst upp í Hnífsdal. Hún átti eina systur Helgu f. 1912 d. 2005. Hún var nágranni fjölskyldu minnar, bjó við Hafnarstræti með manni sínum, Jóni B. eins og hann var kallaður, í græna húsinu, þar sem Sólgatan endar en hún nær þvert yfir Eyrina frá Prestabugt að Pollinum.

Lengstan hluta ævinnar bjó Sigríður á Ísafirði.

Hún giftist Hirti Hjartarsyni sjómanni þau skildu, kjördóttir þeirra er Hjördís Hjartardóttir (f. 1943).
Sigríður giftist síðar Brynjólfi Guðmundssyni vélstjóra frá Flateyri.

Þau byggðu sér heimili á Tangagötu á Ísafirði og eignuðust þar fjórar dætur.

Þær eru:

Guðmunda Margrét, (f. 1948).
Þórdís (f. 1949).
Elín Jónína (f. 1951).
Ingibjörg Guðrún (f. 1952).

Sigríður var góð kona og trúföst í sínum störfum og verkum. Hún var hrein og bein og sagði sínar meiningar umbúðalítið. Stelpurnar þeirra eru allar á mínu reki og ein þeirra, Þórdís, jafnaldra mín og skólasystir, og sú elsta aðeins yngri en elsti bróðir minn, allar hinar vænstu manneskjur. Börn þeirra, barnabörn Sigríðar eru nú orðin 12 og langömmubörnin fjölmörg.

Brynjólfur eða Binni eins og hann var kallaður var vélstjóri að mennt en á þeim tíma voru vélstjórar eiginlega eins og tölvufræðingar eru í dag, þeir kunnu á þessi undratæki sem knúðu skip og bíla, trillur og frystihús. Binni var á góðum skipum eins og til að mynda togaranum Surprise og Maríu Júlíu. Hann sigldi oft utan með afla og Sigríður fór a.m.k. eina ferð með honum til Englands og komst þá heldur en ekki í feitt í fata- og hattabúðum í landi drottningarinnar. Hún var alla tíð mikið fyrir hatta og dæturnar brosa þegar þær rifja upp ferð sem hún fór til Amsterdam áttræð og spígsporaði um í Nike-skóm í leit að hattaverksmiðju.

Í upprifjun minni hér framar gleymdi ég að minnast á að ekki var alltaf auðvelt að fá fatnað, sérstaklega í tímum kreppunnar og fram yfir stríð. Öll sambönd voru nýtt til að fá góðan fatnað og Bogga í Úðafossi, frænka og móðursystir Siggu Berta, var henni oft innan handar á þeim árum.

Þau bjuggu eisn og fyrr sagði að Tangagötu 15b á Ísafirði og þar var allt í röð og reglu hjá Sigríði sem lagði alla jafnan mikið upp úr að heimilið væri til fyrirmyndar og dæturnar vel klæddar og snyrtar. Á þeim tíma var algengt á heimilum að betri stofan væri harðlæst og dyrum aðeins lokið upp á sunnudögum og þegar gesti bar að garði. Svona var nú mannlífið þá. Húsmæður á Ísafirði sóttu margar námskeið í Húsmæðraskólanum Ósk og lærðu þar að verða fyrirmyndar húsmæður. Metnaður var á mörgum heimilum að gera vel við sitt fólk og hafa allt sem fínast.

Árið 1973 fluttu þau Brynjólfur í Hafnarfjörð og bjuggu á Móabarði 2. Auðvitað lá það beint við að flytja hingað í Fjörðinn í þenna fallega og myndarlega bæ með verslunarkjarna og gamalli menningu og góðu mannlífi.

Brynjólfur lést eftir stutt veikindi í ágúst 1985 og ég jarðsöng hann hér í Hafnarfjarðarkirkju, þá nýorðinn prestur.

Sigríður dvaldi síðustu ár ævi sinnar á Hjúkrunarheimilinu Sólvangi í Hafnarfirði við góða umönnun og vilja aðstandendur koma á framfæri þakklæti til starfsfólks þar.

Sigríður tókst á við það af æðruleysi að vera ein eftir að Brynjólfur lést fyrir 25 árum. Hún er nú kvödd á 97. aldursári södd lífdaga.

Dæturnar voru henni alla tíð kærar og hún var stolt af afkomendum sínum.

Ég hóf þessa ræðu á minningarbrotum um liðinn tíma. Minningar eru mikilvægar og þegar við kveðjum ástvin koma þær fram í hugann. Við aðstæður sem þessar verða hinar góðu minningar öðrum yfirsterkari. Þannig erum við af Guði gerð. Guð man allt. Guð man okkur alla tíð. Hann sem gaf okkur lífið geymir það í hendi sinni um eilífð alla. Hamingjan er fólgin í því – takið eftir þessu og einkum nú á þessum síðustu og verstu tímum – að þekkja Guð eða eins og Jesús orðaði það:

„En það er hið eilífa líf að þekkja þig, hinn eina sanna Guð, og þann sem þú sendir, Jesú Krist.“ (Jóh 17.3).

Eilífðin er fólgin í þessu, að þekkja Guð í Jesú Kristi.

Lífið er í hendi Guðs. Við felum Sigríði Þorbjörgu Engilbertsdóttur elsku Guðs, náð hans og miskunn. Guð geymi hana og varðveiti að eilífu og Guð blessi okkur sem enn lifum og njótum þess að vera til í þessum yndislega heimi Guðs – ég tala nú ekki um á svona sólbjörtum og fögrum degi.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.