Ritningarlestrar eru birtir neðanmáls:

Síraksbók 14.20-27
Markús 16.1-6

Hljóðskráin er í tveimur hlutum. Smellið á þríhyrninginn fremst og svo aftur á annan þríhyrning í miðri ræðunni.

Minningarorð
Jón Hnefill Aðalsteinsson
prestur, prófessor, dr. phil.
1927-2010

Hann er horfinn undir hinsta feld, lagður þar sem lífið hófst. 

Af jörðu ertu kominn. 

Að jörðu skaltu aftur verða. 

Í Connemara á Írlandi er kirkjugarður í sendnum jarðvegi við sjó. Þar tíðkast að rista svörð þannig ofan af gröf að skorið er á þrjá vegu og síðan flett ofan af. Þá er grafið og kistan látin síga. Loks er mokað yfir og torfinu velt til baka svo að jörð lokast aftur og grær sem óhreyfð væri. Einhver kallaði þetta aftur tekinn keisaraskurð (John O’Donohue, Anam Cara, location 3063). Það sem áður kom af jörðu og reis upp þaðan og varð lifandi leir, maður á jörðu, hverfur aftur í skaut jarðar, aftur til upprunans, til móður jarðar sem gefur og tekur. 

Hringrás. 

Afturhvarf. 

Frá fold til foldar.

Á Vaðbrekku stendur mannlíf föstum fótum á jörðu á fyrri hluta síðustu aldra. Dalurinn er fagur, fullur af sögu og minnum. Lífið snýst um það sem moldin gefur, um hringrás lífsins, um grös og skepnur, veður og vinda. Á bænum býr fólk með báða fætur á jörðinni, en það gefur sér samt tíma til að líta upp úr sverðinum. Fólkið á sér drauma um betri framtíð, heilbrigð og menntuð börn, bætta búskaparhætti, betri afkomu. Hjónin á bænum eiga sér jafnvel þann draum að eignast tvo stóla í stofuna, já, stóla með stoppi til að hvíla lúin bein og hlusta á menninguna sem núorðið kemur svífandi yfir vötnin, yfir jökla og eyðisanda, kemur eins og fuglinn fljúgandi, eins og andlegur innblástur sem hægt er að stjórna með snerli á kassa sem við það opnar munninn og mælir eða syngur. Útvarpið er undur sem tengir fólkið í landinu, bindur það saman, myndar með því keðju, menningarlegt einingarband á öldum ljósvakans. Einhvers staðar á landinu heyrðist sagt í árdaga útvarpsins þegar fólkið hafði hlýtt á dagskrárliðinn „dánarfregnir og jarðarfarir“: „Mikil ósköp deyr af fólkinu síðan útvarpið kom.“ Já, útvarpið færir allan heiminn heim í stofu með fregnum af sigrum og ósigrum, góðu og illu. Bókin gerir það líka, þessi miðill sem er undanfari útvarpsins og gerir heldur meiri kröfur til þess er neytir. Menning er í hávegum höfð á Vaðbrekku og allt sem lyftir manninum upp fyrir grafarbarm, ofar moldu, ofar skepnum og upp á það svið sem gerir menn að mönnum. Allt slíkt er í hávegum haft í dalnum sem kenndur er við Hrafnkel Freysgoða.

Jón Hnefill heillaðist af bókmenntum, af fornsögum og atburðum í sögu þjóðarinnar. Frásögnin af kristnitökunni, einkum af Þorgeiri á þingi forðum og atferli hans varð honum uppspretta mikilla heilabrota í meir en hálfa öld. Hann fýsti að leiða fram það sem gerðist á fundi goðans við handanveruna, komast að því hvað átti sér stað í huga hans, með hvaða hætti hinn norræni átrúnaður skipti sköpum varðandi niðurstöðuna og hina afgerandi ákvörðun sem breytti Íslandi á róttækan hátt til allrar framtíðar. 

Jón Hnefill fæddist á Vaðbrekku í Hrafnkelsdal sem liggur í 397 metra hæð yfir sjávarmáli, fjórfalt hærra en Breiðholtið í Reykjavík, í hæð sem nær upp undir miðjar hlíðar Esjunnar. Samt er þar ekki eins harðbýlt og hæðin gefur til kynna vegna þess að dalurinn er svo langt inni í landi að loftslagið verður annað en við sjó, sólfar meira og sumardagar oft heitir.  Foreldrar hans voru tólftu ábúendur á Vaðbrekku frá því þar hófst búskapur árið 1770. Aðalsteinn Jónsson var frá Fossvöllum í Hlíð og Ingibjörg Jónsdóttir frá Tunghaga á Völlum. Vaðbrekka stendur í dal Hrafnkels Freysgoða og þar var gott að vera og gróska á mörgum sviðum. 
Ástin þeirra Vaðbrekkuhjóna blómstraði og bar ávöxt. Þau eignuðust tíu börn og komust þau öll á legg utan eitt sem lést á sjötta ári. Að auki ólu þau upp tvo fóstursyni. 

Vaðbrekkuhjónin  lögðu sitt af mörkum til þess að börnin kæmust til manns og mennta og yrðu til gagns fyrir land og þjóð. Þau „tóku upp það fyrirkomulag að gefa hverju barna sinna sex fullorðnar ær loðnar og lembdar og eina veturgamla kind í fermingargjöf. Hugmyndin að baki þessum vísi að bústofni var að gefa þeim færi á að ávaxta gjöfina og verja tekjunum af henni til þess að kosta skólagöngu sína þegar þar að kæmi.“ (s. 109) Þau urðu rík um ævina af afkomendum sem nú telja tugi eins og fram kemur í bókinni Fimmtíu sumur í Hrafnkelsdal, en bókin ber vitni um gjörvileika afkomenda þeirra hjóna og tilfinningu fyrir rótum sínum og sögu ættarinnar. 

Fyrr var minnst á bækur og útvarp en svo áttu þau hjón einnig orgel eða harmóníum sem þau keyptu af Jóni Jónssyni, tónskáldi frá Hvanná, sem var hálfbróðursonur Aðalsteins. „Orgelið var dregið á sleða upp í Vaðbrekku síðla vetrar 1938.“ Oft var leikið og sungið við undirleik og stundum stiginn dans í stofunni. Sum barnanna lærðu að spila en ekki gerði orgelið þó söngmann úr Hnefli því hann ræddi við biskup Íslands fyrir vígslu sína um það að hann hyggðist ekki tóna í prestsskap. Biskup kvað það ótækt, hann yrði að tóna eins og aðrir prestar, annað kæmi ekki til greina. Jón bauð biskupi þá upp á tóndæmi og hóf að syngja. Við það skipti biskup óðara um skoðun eins og síðari tíma persóna sem við þekkjum úr Sjónvarpinu, og sagði: „Þetta er allt í lagi, Jón minn, þú þarft ekkert að tóna.“ Önnur saga hermir að þegar Jón bjó á Garði sem stúdent hafi hann einhverju sinni komið góðglaður heim. Garðprófastur kom þá æðandi inn á herbergi Jóns því hann hélt að þar væri teiti því honum fannst hann heyra margradda söng. Þegar hann mætti á staðinn var þar enginn kórinn en Jón einn að raula lög. 

Jón Hnefill vígðist prestsvígslu í desember 1960 og þjónaði á Eskifirði til 1966 en hafði þá þegar verið 2 seinustu árin ytra í námsleyfi. Hann var alla tíð fróðleiksfús. Áður en hann lauk cand. theol. prófi hafði hann lesið læknisfræði í 5 ár og gluggað í lögfræði en það var þjóðfræðin sem greip hann og hélt huga hans föngnum til hinstu stundar. Hann segir frá því sjálfur í síðustu bók sinni, að Magnús Már Lárusson, prófessor í kirkjusögu, hafi sagt í fyrirlestri í Guðfræðideild Háskóla Íslands á útmánuðum 1954: „Það er mistýskt X yfir kristnitökunni.“ Og þar með var teningum Jóns Hnefils kastað. Hann sökkti sér niður í þjóðfræði og lagði svo fram ritgerð til doktorsprófs við HÍ en henni var hafnað af deildarpólitískum ástæðum af fulltrúa guðfræðideildar, eftir því sem sagan hermir. Jón var sagður hafa tekið þessu létt og ekki látið það á sig fá. Magnús Már á þá að hafa sagt við hann: „Drífðu þig með hana til Uppsala.“ Og það gerði Jón og lagði þar fram ritgerðina með sinni nýju sýn og hugsun. Hann lauk þar licentiats prófi með frábærum vitnisburði árið 1966 og doktorsprófi 1979. Hann var metinn hæfur til prófessorsembættis við guðfræðideild HÍ 1969 og til lektorsembættis í mannfræði við sama skóla 1982. Hann kenndi í 19 ár við Menntaskólann í Hamrahlíð og varð dósent í þjóðfræði við félagsvísindadeild HÍ frá 1988 og prófessor frá 1992-1997. Hann tók því af æðruleysi að komast ekki að við HÍ fyrr en um sextugt og naut þess að kenna ungu fólki á menntaskólastigi hugmyndasögu og þjóðfræði.

Hann kom víða við í fræðum sínum. Hann leit á það sem mikið lán að hafa farið til framhaldsnáms í Uppsölum og numið hjá, Dag Strömbäck. Jón Hnefill mat lærimeistara sinn ávallt mikils og minntist hans með þökk og virðingu í síðustu bók sinni. Jón Hnefill kom þjóðfræðinni á legg hér á landi og kenndi hana við Háskóla Íslands um árabil. Hann fékkst við margt um ævina, var blaðamaður og prestur af gamla skólanum þegar prestar voru allt í öllu í sinni sókn og létu til sín taka í pólitík og framfaramálum sveitar og samfélags; hann var kennari á flestum stigum í skólakerfinu og gegndi kennarastöðum af margvíslegu tagi og undir ýmsum starfsheitum. Eftir hann liggur aragrúi greina og fjöldi bóka sem hann ritaði einn eða með öðrum. Jón Hnefill var íhugull og nákvæmur fræðimaður. Hann naut virðingar í alþjóðlegu starfi fyrir rannsóknir sínar og niðurstöður. Guðfræðin opnaði fyrir honum skilning á eðli og rytma ritúals og sú þekking gaf honum aukið innsæi í þjóðfræði, einkum við að rýna í forna texta. Áhrifavaldar í lífi Jóns Hnefils voru margir og á sviði mennta og menningar má telja guðfræði, Hrafnkelssögu og svo Uppsalaskólann í þjóðfræði.  

Nú held ég að vel fari á því að ég geri hlé á máli mínu. Við vendum okkar kvæði í kross og heyrum kveðið úr Númarímum.

Hlé!

Jón Hnefill var gæddur góðri kímnigáfu, var hægur og rólyndur og „gat þagað á ótrúlega áhrifaríkan hátt“, segir bróðir hans. Glettni hans einkenndist oftar en ekki af kaldhæðni, húmorinn stundum þurr og jafnvel í dekkra lagi, en Hnefill var kurteis að eðlisfari og einn viðmælenda minna talaði um hann sem einkar dagfarsprúðan mann sem fór hvorki með háreysti né fyrirgangi um stræti eða torg.

Jón Hnefill var hávaxinn, grannleitur, fremur alvarlegur á svip, þó undir byggi glettni og sterk írónía, ennið hátt og hárið þétt, augun eilítið dulúðug, svipurinn meitlaður og bar þess vott að þar væri íhugull maður á vegi lífsins. Hann var kurteis og fágaður að eðlisfari. Þegar hann sat þar sem fólk átti í samræðum sagði hann oft fátt en hlustaði þeim mun betur uns hann laumaði út úr sér einhverri athugasemd sem var beinskeytt og oft brosleg. Þannig kom hann inn í umræðuna með eitthvað óvænt sem breytti andrúmsloftinu og setti tal manna í nýtt samhengi. Einhverju sinni hitti hann tengdadóttur sína í doktorsteiti og hún „vældi og skældi“ yfir annríki sínu, eins og hún orðaði það sjálf. Þá leit Jón Hnefill kíminn ofan í vínglasið og sagði: „Það er gott að þú skulir gefa þér tíma til að skemmta þér aðeins.“

Jón Hnefill var kvennaljómi. Ungur að árum eignaðist hann tvo syni: Kristján Jóhann með Sigurbjörgu Jóhannsdóttur og Örlyg Hnefil með Emelíu Sigurjónsdóttur. Sigurbjörg kom Kristjáni Jóhanni til fósturs hjá afa hans og ömmu á Vaðbrekku. Á jólum sendi hún ávallt stafla af nýjum bókum sem heimilisfólkið mat mikils enda bókhneigð fjölskylda.

Eiginkona Jóns Hnefils var Svava Jakobsdóttir, rithöfundur og þingmaður. Foreldrar hennar voru hjónin, séra Jakob Jónsson, dr. theol. og Þóra Einarsdóttir, húsfreyja. Svava var fædd 1930 og lést 2004. Sonur þeirra er Hans Jakob. Í veikindum Svövu sýndi Jón hvað í honum bjó og reyndist henni ákaflega vel til hinstu stundar.

Þegar Jón Hnefill stóð frammi fyrir því að taka 5. árið aftur í læknisfræðinni og bar það undir verðandi tengdaföður sinn, þá sagði séra Jakob: „Drífðu þig bara í guðfræðina.“ Sögumaður sagði mér að séra Jakob hefði líklega áttað sig á því að Jón myndi væntanlega skaða færri sem prestur en læknir! Eins og alkunna er skorti tengdaföðurinn ekki húmor enda doktor í kímni og skopi í Nýja testamentinu!

Þau Svava voru bæði stórar persónur og hæfileikaríkar. Báðum voru textar hugleiknir, mál og menning. Þau voru ekki alltaf sammála í pólitík. Jón var hægri sinnaður á sínum yngri árum en færðist líklega eitthvað nær miðju með aldrinum. Í MH var Hnefill „gamli Moggablaðamaðurinn“ í hópi kommanna, en Jón sigldi í gegnum það allt með hægð og hæversku, en lét auðvitað af og til falla írónísk orð í umræðu dagsins eins og honum einum var lagið. 

„Jón bróðir skipaði merkilegan sess á Vaðbrekku“, sagði yngsti bróðir hans við okkur sem sátum og undirbjuggum athöfnina. „Hann var svo hlýr og umhyggjusamur“, bætti hann við. Þá var einnig rifjað upp að Stefán heitinn bróðir hans minntist þess þegar þeir Jón sátu yfir fé með nesti og sagði: „Ef annar bitinn var stærri þá lét Nonni mig ávallt fá hann.“ Hnefill vissi að Stefán þurfti gott atlæti enda pastursminni en hann á sínum uppvaxtarárum. Ragnar Ingi minnist þess hve gott var að fá að sitja í fangi hans og bætti við: „þar hefur mér e.t.v. liðið best.“ Ragnar Ingi kom að heimsækja bróður sinn um daginn. Þeir spjölluðu en Jón mælti þó fremur fátt en sagðist hafa ætlað að hringja í Ragnar. „Var það eitthvað sérstakt“ spurði Ragnar. „Nei, mig langaði bara að sjá þig“ svaraði Jón. Ragnar stóð síðan upp til að kveðja, lagði hönd á handarbak bróður síns og þá sagði Jón: „Mér hefur alltaf þótt vænt um þig.“ Tveimur dögum síðar var hann allur. 

Barnabörnin áttu í honum vin og þau fundu það ekki síst ef þau áttu í glímu við sig sjálf eða foreldra sína. Þá var afi bestur. Hjá honum var skjól, öðruvísi skjól en alls staðar annars staðar. Afi gat mildað slag sem yfir stóð og talað fyrir sáttargjörð. Hann sýndi börnum ætíð vinsemd og hlýju. Hann var vitur maður. 

Jón var vinsæll kennari og vakti marga nemendur til vitundar um að gaumgæfa sögu og forna texta. Fyrir ekki löngu síðan var hann sérstaklega heiðraður af Ásatrúarfélaginu fyrir framlag sitt til fræða og sérstaklega fyrir að draga fram hin heiðnu minni og áhrif þeirra á sögu og menningu. Jón var víðsýnn maður gagnvart fræðum og fólki og hafði næman skilning á því að fólk hugsar á marga vegu. Hann mætti auðvitað á samkomu Ásatrúarmanna en hann fann um leið sérstaklega fyrir því og minnti sjálfan sig á þá staðreynd að hann var vígður maður og helgaður Kristi. Þetta orðaði hann við Kristján Jóhann og kímdi þar sem hann var að velja á sig klæðnað og sagði að sér liði eins og hann væri að fara til Útgarða-Loka og bætti svo við spurningu um leið og hann leit á Kristján með pókersvip: „Heldurðu að Ásatrúarmenn séu með bindi?“ Svo hnýtti hann hálstauið.

Prestsvígslan var honum alvörumál. Hann hafði valið á sínum tíma og hann stóð við orð sín. Hann þekkti það af Hrafnkelssögu að mönnum ber að vera orðheldnir eins og sannaðist á Einari Þorbjarnarsyni, sem reið Freyfaxa þvert á gefin heit og galt fyrir með lífi sínu.

Jón Hnefill kunni ógrynni af kveðskap og Jakob sonur hans minnist þess að stundum þuldi pabbi upp úr svefni heilu bálkana. Ljóð og þjóðlegur fróðleikur var honum í blóð borinn. Þegar þau Svava, Jón og Jakob fóru að sjá Dómínó eftir Jökul varð Jón mjög hugsi eftir að „plastfabríkantinn“ í verkinu, sem alltaf ver með Einar Ben á vörunum, fór með ljóð eftir skáldið. Að sýningu lokinni þögðu þau öll í bílnum á leiðinni heim og þegar þangað kom fór Jón rakleiðis að bókahillu og dró fram ljóðasafn skáldsins, velti vöngum hissa, fletti mikið og hristi svo höfuðið. Seinna hittust þeir Jökull í fjölskylduboði og Jón nefndi að hann hefði ekki kannast við ljóð Einars Ben í Dómínó. „Já“, svaraði Jökull, „ég hafði ekki ljóð Einars Ben við höndina þegar ég skrifaði leikritið svo ég skrifaði bara eitthvað sem mér fannst geta verið eftir hann.“ Jóni Hnefli hafði ekki brugðist minnið. Hann hafði alist upp við ljóðalestur og ef pabbi hans vitnaði í ljóð þá var það helst Einar Ben en mamma vitnað frekar í Stefán G. en þau hjónin kunnu margt úr bókmenntaarfinum utan bókar. 

Margmenni kveður Jón Hnefil hér í dag og margir fleiri hefðu án efa viljað vera hér. Ég flyt ykkur kveðjur sonardóttur Jóns, Svövu Jakobsdóttur og móður hennar sem áttu ekki heimangengt til að vera hér í dag en senda kveðju sína til ættingja og vina og þakka afa og tengdaföður samfylgdina. Þá bað Rósa Jónsdóttir, systurdóttir Jóns fyrir kæra kveðju sína og Bjarna, Sigurðar Ýmis og Jóns Hákons.

Í dag, 10. mars, er fæðingardagur Ingibjargar, móður Jóns Hnefils. Fjölskyldan hefur löngum haldið upp á þennan dag og hist hjá Ragnari Inga hin síðari ár. Nú er Jón kvaddur á þessum degi móður sinna, hennar sem bar hann undir belti, í myrkum móðurkviði, undir feldi. Fyrstu hljóðin sem fóstrið nemur er taktfastur trumbusláttur móðurhjartans. Fæðing er ferð frá myrkri til ljóss. Maðurinn stígur úr djúpi móðurkviðar, grípur andann á lofti undir vökulu auga ljósmóður og er svo lagður á brjóst móður – og jarðar. 

Af jörðu ertu kominn. 

Að jörðu skaltu aftur verða. 

Þessi sannindi eru líklega kjarni allra trúarbragða sem túlka hringrás lífsins. Trúarbrögðin eiga sér einnig flest von um eilífð, um annað líf í heimi handanverunnar. Kristin trú boðar að hringrásin hafi verið rofin, dróminn rakinn upp, örlagafjötrarnir slitnir, hringurinn rofinn og teygður í beina línu, línu sem á sér mark og mið. Við erum ekki fangar eilífrar hringrásar heldur fólk á ferð frá vöggu til grafar, frá móðurkviði til moldar, frá dvöl undir feldi til nýrrar framtíðar. Þegar Þorgeir settist upp undir feldinum þá benti hann til þessarar framtíðar. Honum varð ljóst að hringrásin hafði veri rofin.

Svörður er ristur og lagður aftur yfir gröf. Hringrás jarðlífs blasir við öllum mönnum á öllum menningarsvæðum og innan allra trúarbragða. En svo gerist undrið sem tjáð er með þessum máttugu orðum: 

Af jörðu skaltu aftur upp rísa! 

Hringrásin er rofin. Leiðin er greið. Hinn hvíti Kristur fer fyrir öllum mönnum, sem „frumgróði þeirra sem sofnuð eru“, hann sem ríkir um eilífð í þeirri tilveru þar sem tíminn er horfinn, bæði sem hringur og bein lína. Tíminn er horfinn. Þar sameinast allt, öll trú, öll hugsun. Þar gengur gátan upp – undir feldi eilífðar.

Guð blessi minningu Jóns Hnefils Aðalsteinssonar og Guð geymi þig. 

Amen.

- – -

Síraksbók 14.20-27
Hamingjan sem spekin veitir

20Sæll er sá sem iðkar speki
og skerpir skilning sinn í umræðum,
21 íhugar vegu spekinnar í hjarta sínu
og grundar leyndardóma hennar.
22 Fylg þú henni líkt og veiðimaður bráð,
sit fyrir spekinni þar sem hún fer inn.
23 Sá sem gægist á glugga hennar,
leggur við hlustir hjá dyrum hennar,
24 sest að við hús hennar
og rekur tjaldhæla sína í vegg þess,
25 slær tjaldi sínu upp í nánd spekinnar,
þar á hann gott athvarf.
26 Börn sín fær hann henni til verndar,
hvílist undir greinum hennar.
27 Hjá henni finnur hann skjól fyrir sólarbreyskju
og er umvafinn dýrð hennar.

Markús 16.1-6
Hann er upp risinn

1Þá er hvíldardagurinn var liðinn keyptu þær María Magdalena, María móðir Jakobs og Salóme ilmsmyrsl til að fara og smyrja hann. 2Og mjög árla hinn fyrsta dag vikunnar, um sólarupprás, koma þær að gröfinni. 3Þær sögðu sín á milli: „Hver mun velta fyrir okkur steininum frá grafarmunnanum?“ 4En þegar þær líta upp sjá þær að steininum hafði verið velt frá en hann var mjög stór. 5Þær stíga inn í gröfina og sjá ungan mann sitja hægra megin, klæddan hvítri skikkju, og þær skelfdust.
6En hann sagði við þær: „Skelfist eigi. Þér leitið að Jesú frá Nasaret, hinum krossfesta. Hann er upp risinn, hann er ekki hér. Sjáið þarna staðinn þar sem þeir lögðu hann.


Ræðuna geturðu lesið hér fyrir neðan
og einnig hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn.

Minningarorð
Gústaf Helgason
1928-2010

Í textunum þremur úr Biblíunni sem lesnir voru við messur í kirkjum landsins s.l. sunnudag (28. feb. 2010, 2. sd. í föstu A) er leiðarstef sem orða mætti svo: Ekki gefast upp. Trúðu á Guð. Hann bregst ekki.

Fyrsti textinn, lexían, er um Jakob og glímu þá sem hann háði við engil Guðs. Jakob gafst ekki upp fyrr en í fulla hnefana og fékk að líta Guð augliti til auglitis og hélt þó lífi (1Mós 32.24-30). Pistillinn er um það að treysta á bænina og vona á Guð, gefast ekki upp (Jak 5.13-20) og loks er það textinn úr Matteusarguðspjalli (15.21-28) þar sem segir frá kanversku konunni sem hitti Jesú og bað hann að hjálpa dóttur sinni sem var haldin illum anda. Jesús ávarpaði hana, sem var í raun undarlegt, því hún var kanversk og Gyðingar höfðu ekki samneyti við Kanverja, hvað þá konur af þeim þjóðflokki. En Jesús var öðruvísi en samtíðarfólk hans. Hann mætti neyð allra og talaði við alla. Hann lagði próf fyrir konuna til að reyna trú hennar og staðfestu og hún sýndi að hún ætlaði ekki að gefast upp. Og svo fór að lokum að henni varð að ósk sinni. Dóttirin læknaðist vegna þess að móðirin trúði og gafst ekki upp.

Lífið er barátta. Við glímum við það alla ævi að þroskast, glímum við okkur sjálf, samferðafólk okkar og svo er hin daglega lífsbarátta sem tekur sinn tíma og toll. Og svo berjumst við og glímum líka við Guð. Við verðum fyrir veikindum og sum okkar slasast á lífsleiðinni. Lífið er barátta og á vegi okkar eru jafnan margar hættur til að forðast og reyna að sneiða hjá.

Kanverska konan hitti Krist á vegi sínum og hann heyrði bæn hennar og svaraði bæninni. Hinn sami er á veginum með okkur og enn hlustar hann á bænir manna og svarar þeim. Hann kanna að reyna trú okkar eins og hann gerði í samtali sínu við konuna forðum. Hver er trú þín? Hver er trú okkar? Á hvern ætlum við að treysta þegar öll sund lokast og að dauðastundinni kemur?

Andlát ástvinar knýr okkur til að hugsa um hin dýpri stef tilverunnar. Við verðum að skoða okkar eigið líf og vegferð og spyrja okkur um afstöðuna til Guðs áður en yfir lýkur, meðan dagur er, meðan við höfum tíma.

Gústaf Helgason fæddist í Vestmannaeyjum 21. ágúst 1928 og lést á Landsspítalanum í Fossvogi sunnudaginn 21. febrúar s.l. Foreldrar hans voru Helgi Hjálmarsson, f. á Efti-Rotum í Holtssókn, Rangárvallasýslu (1880-1976) og Sigríður Sigurðardóttir f. í Beigalda í Borgarhreppi, Mýrarsýslu (1893-1985). Fyrri kona Helga var Guðbjörg Vigdís Guðmundsdóttir sem lést 1924, sama ár og yngsta barn þeirra fæddist – mér skilst að hún hafi látist af barnsförum. Hálfsyskini Gústafs, samfeðra eru: Hermann (1916-2006), Magnús (1917-1992), Hjálmar Kristinn (1920-1993), Gunnar Ágúst (1923-2000) og Guðbjörg (1924-) sem ein lifir þeirra syskina og kveðjur bróður sinn hér í dag.

Alsystkini Gústafs sem eru látin eru: Sigurður Helgi (1926-1991), Hlöðver (1928-2007) og Sigrún (1937-1987) en eftir lifa: Hugo (1930-), Laufey (1932-) og Unnur (1933-). Gústaf var þriðji elstur í röð alsyskina sinna.
Gústaf ólst upp í Vestmannaeyjum og fór ungur að vinna eins og þá var hefð. Ungir menn fóru á sjó og það gerði hann. Margir fengu eitthvað að gera í landi hjá útgerðinni, í byggingarvinnu eða öðru snatti hjá iðnaðarmönnum.

Gústaf vann í áratugi sem málari og tók til hendi við ýmislegt sem þurfti lagfæringar við, gerði við hús, annaðist glerísetningar og fleira. Í tvo áratugi eða lengur unnu þeir saman, Hörður Björnsson og hann. Þeim varð vel til vina og hann hafði mikið samband við Hörð og konu hans Magneu Guðlaugsdóttur. Þau buðu honum oft heim í mat og mörgum sinnum í sumarbústað þeirra þar sem hann naut sín í góðra vina hópi. Magnea er á sjúkrahúsi og gengst undir aðgerð þar í dag. Hún sendir hingað kveðju sína og við biðjum henni blessunar og bata í kjölfar uppskurðar.

Gústaf var dagfarsprúður maður, vinnusamur og handlaginn.

Hann ferðaðist nokkuð innanlands með Herði og Magneu og fór í einhverjar ferðir til útlanda m.a. til Noregs með Hlöðveri og Katrínu en þau gistu þá í sumarhúsi Unnar systur þeirra. Einnig fór hann í útilegur hér innanlands með þeim og börnum þeirra.

Honum er lýst sem góðum félaga sem var fastur fyrir og ákveðinn á mörgum sviðum. Honum þótti gaman og gott að fá sér í aðra tána og stundum gott betur og þá varð hann ræðinn og ræddi allt milli himins og jarðar.
Gústaf eignaðist einn son með Rannveigu Eggertsdóttur (f. í Reykjavík 1927 d. 2004), hann heitir Róbert og er fæddur árið 1955, ókvæntur og barnlaus.

Foreldrar Rannveigar voru Eggert Bjarni Kristjánsson, fæddur í Krossadal í Tálknafjarðarhr. V-Barðastrandarsýslu (1892-1962) og Ísfold Helgadóttir fædd á Ánastöðum í Lýtingstaðahreppi í Skagafirði (1898-1971). Hálfræður Róberts sammæðra eru Sigurður Helgi og Hlöðver Hlöðverssynir og Eggert Ísfeld.

Þeir feðgar , Róbert og Gústaf, héldu alltaf sambandi og áttu saman margar góðar stundir.

Gústaf vildi ekki hafa langa ræðu yfir sér eða upptalningu á smáatriðum og þeim óskum hans verður hlýtt hér í dag.

Hér kveðjur hann einkasonur, ættingjar og vinir. Hann hafði oft samband við Einar vin sinn og son hans, Eirík og Sigurlaugu konu hans. Hér með er þakkað fyrir vináttu þeirra við Gústaf, einnig ræktarsemi Gunnars og Hafdísar Hlöðversbarna og einnig Magneu og Harðar og þeirra barna. Guð blessi ykkur öll. Ég gef mér það að hugur systra hans í Noregi og bróður í Svíþjóð sé með okkur hér í dag og bið þeim blessunar Guðs.

Komið er að kveðjustund. Gústaf er horfinn frá okkur. Hann vann lengst af við að mála en málarar eiga það sameiginlegt að þeir fegra umhverfi sitt. Það birtir yfir húsnæði sem málað er björtum litum. Hvernig birtir yfir lífi okkar mannanna? Ekki getum við látið rúlla yfir okkur með ljósri málningu, nei, en við getum leitað ljóssins og birtunnar. Jesús sagði:

„Ég er ljós heimsins. Sá sem fylgir mér mun ekki ganga í myrkri heldur hafa ljós lífsins.“ (Jh 8.12)

Hann sagði ennfremur,og hafði þessi orð um fylgjendur sínar og þar með um okkur:

„Þér eruð ljós heimsins. Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna að þeir sjái góð verk yðar og vegsami föður yðar sem er á himnum.“ (Matt 5.14,16)

Verkefni okkar er að lýsa upp, mála heiminn ljósum litum og varpa birtu himinsins yfir líf samferðafólksins. Þannig fær líf okkar tilgang og markmið.

Við felum Gústaf Helgason himni Guðs og eilífð hans. Guð tók hann sér í faðm sem ómálga barn þegar hann var skírður og vígður himni Guðs og eilífð hans. Skírnin er stærsta gjöf lífsins. Í henni eigum við vegabréf í ríki Guðs. „Því svo elskaði Guð heiminn að hann gaf einkason sinn til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki heldur hafi eilíft líf.“ (Jh 3.16).

Við lifum og deyjum í þessu samhengi. Við erum í hendi Guðs í lífi og í dauða. Í þeirri trú kveðjum við Gústaf Helgason. Guð blessi minningu hans og Guð blessi þig.

Amen.

Pistillinn var ritaður fyrir Vesturbæjarblaðið og birtist í liðinni viku.
Í honum fjalla ég um föstuna, um aðhald einstaklinga og aga annars vegar og agaleysi og hrun samfélagsins hins vegar.

Úr pistlinum:

„Húsmóðirin eða faðirinn býður þá gjarnan fólki að fá sér af veisluföngum
með því að segja einfaldlega:
„Jæja, gjörið þið svo vel.“

Og þá hefst árásin.“

Afhjúpa veislusiðir okkar hrunið?

Frá fornu fari hafa tvær föstur einkennt kirkjuárið, jólafasta og langafasta. Jólafasta er nú oftast kölluð aðventa og stendur yfir frá 4. sunnudegi fyrir aðfangadag jóla. Langafasta hefst frá og með öskudegi þegar kjötkveðjuhátíðin eða sprengidagur er að baki. Langafasta stendur yfir í 40 daga frá öskudegi til páska en sunnudagar eru þá ekki taldir með því drottinsdagurinn er jafnan haldinn hátíðlegur og haftalítill í mat og drykk. Íslendingar hafa um aldir hagnast vel á föstunni því þeir hafa séð s-evrópskum kaþólikkum fyrir góðum saltfiski en í löndum þeirra er dregið mjög úr kjötneyslu á föstunni.

Jólafastan fyrr og nú
Jólafastan hjá okkur hefur breyst mikið á s.l. 30-40 árum. Meira starf er nú í kirkjum og á vegum safnaða alla jólaföstuna en áður var og er það vel. Tónlistarfólk leikur listir sínar sem aldrei fyrr og samkomur með trúarlegu ívafi eru haldnar fyrir alla aldurshópa. Jólafastan var hér áður fyrr kyrrlátur undirbúningstími en annríkur og lítið var um óhóf í mat eða drykk. Nú er öldin önnur þegar veitingahús blása til veisluhalda alla jólaföstuna með girnilegum tilboðum. Fastan er m.ö.o. orðin að linnulitlum veislutíma og stendur þar með ekki lengur undir nafni sem fasta.

Ný uppfinning
En nú hafa Íslendingar fundið upp alveg nýja föstu. Hún kemur strax í kjölfar aðventu (átveislutímans) og jóla. Nýársfastan hefst þegar megrunarkúrarnir birtast í fjölmiðlum strax fyrstu dagana í janúar ár hvert! Svona erum við nú skrítin þjóð og fljót að hlaupa eftir tilboðum markaðsaflanna. Ístöðuleysi okkar er alþekkt orðið og við þekkt í heiminum fyrir að vera nýjungagjörn og skjótráð. Oft á tíðum kunnum við okkur lítt hóf eins og dæmin sanna frá tímabilinu sem kennt er við árið 2007. En föstur eru gagnlegar, þær gefa tækifæri til ögunar, til að koma reglu á lífið, setja á það einhver bönd eða beisli.

Óreiða eða skipulag
Prestar sitja líklega fleiri veislur en flestir aðrir. Ég fer í tugi veislna á ári hverju. Slíkt reynir mjög á taumhaldið, skal ég segja ykkur! Mig langar að segja ykkur frá niðurstöðu „rannsókna“ minna á veislum Íslendinga. Veislurnar eru yfirleitt vel undirbúnar, veitingar girnilegar og fagrar á að líta og allt skraut valið af kostgæfni. Heimili eru mörg hver smekkleg, húsgögn og munir bera þess oft vott að þeir hafa verið keyptir af fagurfræðilegu innsæi heimafólks. Öllu er tjaldað til. Gestir mæta yfirleitt prúðbúnir og flestir í góðu skapi. En svo kemur að því að fólki er boðið að gjöra svo vel. Húsmóðirin eða faðirinn býður þá gjarnan fólki að fá sér af veisluföngum með því að segja einfaldlega: „Jæja, gjörið þið svo vel.“ Og þá hefst árásin. Litlar sem engar hefðir virðast vera til og lögmál frumskógarins ríkir þar sem hin „hæfustu“ komast af.

Forgangur
En ég hef einnig verið í veislum þar sem skipulag er haft á hlutunum og elstu gestunum t.d. er boðið að byrja. Skírnarvottar, ömmur og afar, fá þá að njóta forgangs og svo koma aðrir veislugestir koll af kolli, allt skv. röð og reglu. Slíkt ber vott um skilning á því að hinir eldir eigi að njóta virðingar vegna aldurs síns og framlags til þjóðfélagsins og lífsins. Hin ungu þurfa að læra að bíða enda verða þau vonandi fullorðin síðar og fá þá að njóta forgangs. Svona var þetta áður fyrr og er væntanlega enn hjá flestum siðmenntuðum þjóðum.

Tengsl siðhruns og Stóra-Hruns
Er hugsanlegt að ástæður Stóra-Hruns séu að hluta til fólgnar í þessu agaleysi og siðhruni okkar Íslendinga, sem birtist á hátíðarstundum þegar frumskógarlögmálið er látið ríkja. Kannski er þarna komin skýring á margvíslegum vanda okkar sem þjóðar? Væri þá ekki þjóðráð að efla til taumhalds eða föstu á sjálfu frumskógarlögmálinu – föstu til frambúðar?

Prédikun í messu í Neskirkju
sunnudaginn 21. febrúar 2010 kl. 11 – 1. sd. í föstu

Textaröð A (textarnir eru birtir neðanmáls):
Lexía: 1Mós 3.1-19 Adam og Eva bregðast
Pistill: 2Kor 6.1-10 Öreigar en eigum þó allt
Guðspjall: Matt 4.1-11 Freisting Jesú

Hverjir eru ljórar lífsins? Hvar og hvaðan skín ljósið í brjóstkirkju þinni? Textar dagsins fjalla um brigsl Adams og Evu en í 1. Mósebók er saga þeirra sögð sem er um leið saga okkar allra. Páll talar um miklar andstæður í pistlinum í mögnuðum og ægifögrum texta og svo er það guðspjallið um freistingar Jesú í óbyggðum. Hvar eru óbyggðirnar, eyðimörkin í lífi okkar? Hver freistar okkar? Getur hið illa jafnvel komist inn í sjálfa brjóstkirkjuna? Um þetta og margt fleira er rætt í prédikuninn sem hægt er að lesa hér fyrir neðan og svo er líka hægt að hlusta á hana með því að smella á þríhyrninginn hér fyrir neðan.

Eitt sinn var hér fermingarstúlka í heimsókn frá öðrum söfnuði. Hún var með bók sem hún átti að skrifa í eitthvað um kirkjuheimsóknina. Þegar hún tók í hönd mér eftir messuna bað hún mig að staðfesta að hún hefði verið í kirkju sem ég gerði með gleði með því að setja bæði stimpil Neskirkju og undirskrift mína í bókina svo hún gæti sýnt það prestinum sínum. Ég las ekki það sem hún skrifaði, nema fyrirsögnina, sem ég komst ekki hjá að sjá. Þar stóð ritað:

„Neskirkja – engir gluggar . . . “

Og þið lítið upp og horfið í kringum ykkur!

„Engir gluggar? spurði ég undrandi. En reyndi svo að segja henni, án þess að hún tæki það nærri sér, að í kirkjunni eru 41 gluggi.

Já, það eru 41 gluggi í kirkjuskipinu, 40 litlir gluggar á hliðarveggjum kirkjuskipsins, 20 hvorum megin og svo einn stór gluggi sem reyndar er með 42 rúðum ef grannt er skoðað. Samt er hægt að upplifa þetta hús sem gluggalaust!

En hvað merkja þessir gluggar? Ég veit ekki hvað arkitektinum, Ágústi Pálssyni, gekk til, en ég gef mér að 2×20 gluggar eða 40 samtals vísi til áranna 40 sem Ísraelsmenn voru í eyðimörkinni og daganna sem Jesú var freistað.

Neskirkja er hönnuð utan um ljós eða út frá ljósi. Þegar við göngum inn og komum að kirkjuskipinu [innskot á hjóðupptöku]þá er gluggi að baki okkur sem lýsir okkur fram á veginn. Reyndar taldi ég þann glugga ekki með því hann er ekki í kirkjuskipinu sjálfu. En ef hann er talinn með þá eru gluggarnir 42, eins og rúðurnar í stóra glugganum!

„Já, sæææll“, mundi „snillingurinn“ á Næturvaktinni, segja.

Ljórarnir 40 varpa ljósi inn á veginn sem liggur til fjallsins, til borgarinnar á fjallinu, til Jerúsalem, til altarisins, þar sem stóri glugginn varpar inn birtu sinni og lýsir allt upp. [Innskot á hljóðupptöku] Ljósið fylgir okkur og leiðir. Á veginum lærum við visku hvort sem tírurnar eru litlar eða ljósið skært. „Ég er ljós heimsins. Sá sem fylgir mér mun ekki ganga í myrkri heldur hafa ljós lífsins.“ (8.12)

Hann var í óbyggðum, í eyðimörk, hann var leiddur þangað af andanum, af heilögum anda. Merkilegt hvernig guðspjallið byrjar. Andinn leiddi hann!

Hann var einn í óbyggðum og engar hjálparsveitir á leiðinn til að finna hann og bjarga honum og þaðan af síður þyrlur. Hann var einn í óbyggðum, í eyðimörk. Hvar eru eyðimerkur okkar? „Yfir kaldan eyðisand“, syngjum við í ljóði Kristjáns Jónssonar, Fjallaskálds og í ljóði Gríms Thomsen, Á Sprengisandi, erum við minnt ógnir óbyggða og hálendisins. Landið getur verið hættulegt og það kann að freista okkar til margs eins og dæmin og slysin sanna.

Í íslensku hómilíubókinn frá 12. öld (hómilía merkir hugvekja eða prédikun) er talað um „brjóstkirkjur órar“ (ég rakst á þessa tilvitnun í bókinni hans Óskars Guðmundssonar um Snorra Sturluson: brjóstkirkjur órar) í einni bæn og vísað með þeim orðum til helgidóma hjartnanna, kirknanna í brjóstum okkar. Já, í brjósti okkar er helgidómur, rými sem helgað er Guði, brjóstkirkja. Fallegt orð. Stundum er þar hátíð og söngur en svo getur líka verið þar dauðans þögn og auðn, svartir sandar og „[Í] jöklinum hljóða dauðadjúpar sprungur.“ Hvað eru margir ljórar í brjóstkirkjunni þinni? Kemst ljósið þangað inn?

Freistingar.

Fastan er gengin í garð og við íhugum freistingar. Orðið freisting í guðspjallinu merkir að reyna, prófa, leggja fyrir prófraun. Við erum stöðugt í prófum þótt skólanám sé að baki hjá okkur flestum. Lífið er skóli og þar eru tekin próf alla daga, allar stundir, á hverju andartaki. Hugsun okkar er stöðugt að glíma við afstöðuna til lögmálsins, til Boðorðanna 10, sem draga lögmálið saman í 10 greinar. Við erum alltaf í prófi. Sagan af Adam og Evu í Paradís er saga okkar. Sagt hefur verið um hana að hún er saga sem aldrei gerðist sem slík en er alltaf að gerast. Við bregðumst eins og þau og við kennum öðrum um það sem við gerðum rangt. Þannig er eðli okkar eftir syndafallið. En illskan í heiminum er ekki Guði að kenna. Heimurinn er góður í upphaf, heill og góður af hendi Guðs. „Og Guð leit allt sem hann hafði gert, og sjá, það var harla gott.“ (1. Mós 1.31).

[Innskot á hljóðupptöku].

En – og það er stórt EN – heimurinn er fallinn! Biblían lýsir fallinu m.a. með sögunni af Adam og Evu sem gerðu það sem þau máttu ekki og svo er líka vísað til þess að engill Guðs hafi gert uppreisn og viljað vera jafn Guði. Hvernig sem þetta gerðist skiptir ekki öllu en eitt er víst, hið illa er staðreynd, hið illa freistar og tælir nú sem fyrr. Í eyðimörk hjartans verðum við fyrir freistingum eins og Frelsarinn. Við bregðumst en aldrei hann.
Okkar er freistað hvern dag, hverja stund.

Íslands er líka freistað.

Staða íslensku þjóðarinnar er staða fallinnar þjóðar. Illur andi náði tökum á þjóð okkar og leiddi hana í ógöngur, í eyðimörk. Hið illa var þar að verki, hið djöfullega. Sagan af Adam og Evu er saga Íslensku þjóðarinnar. Hún er rekin út í eyðimörkina. Í guðspjallinu er hinn illi persónugerður og hann hefur nafn, diabolos á grísku, djöfull á íslensku. Hann er til og kænska hans rís hæst þegar hann fær fólk til að trúa því að hann sé ekki til. Þar rís kænska hans hæst. Hann er persónugerður. Við upplifum hið illa innra með okkur, í persónu okkar. Djöflinum er gefin sjálfstæð tilvera ekki vegna þess að hann sé til utan okkar heldur vegna þess að við upplifum hann stærri en okkur sjálf (William Sloane Coffin, Vol 2 s.363).

Freistingar eru við hvert fótmál hjá öllum mönnum, ungum sem öldnum og hvar í heimi sem er, innan allra trúarbragða og menningarsvæða, meðal karla og kvenna, í hjörtum allra manna, meira að segja innst inni í brjóstkirkjunni sjálfri.

En við skulum ekki örvænta. Guð þekkir eðli okkar og veit að við erum breysk og vanmáttug þegar tilboð hins illa birtast svo fagurlegar á sálarskjánum. Já, „Satan sjálfur tekur á sig ljósengilsmynd“, segir Páll á einum stað (2. Kor 11.14b). Ljósengisynd. Hann er svo slóttugur og snjalla og villir á sér heimildir. Páll vissi hvað hann söng. Hann lýsir því í pistli dagsins að hann sjálfur, þessi sterki boðberi fagnaðarerindisins, varð að þola mikið harðræði. Hann var laminn og barinn, hrakinn og húðstrýktur. Hann vissi að hann var misskilinn og stundum talinn villumaður og lygari. Hann lýsti lífi sínu með þessum orðum:

„Þótt talinn sé villumaður segi ég sannleikann, sagður óþekktur en er alþekktur, kominn í dauðann og samt lifi ég, tyftaður og þó ekki deyddur, hryggur en þó ávallt glaður, fátækur en auðga þó marga, öreigi en á þó allt.“

Þetta finnst mér algjör snilld hjá Páli. Ég er öreigi en á þó allt.

Við eigum allt í Guði. Hann er uppspretta alls hins góða og hann er miskunnsamur og fullur elsku. Við erum börnin hans. Gleymum því ekki. Okkur kanna að þykja lífið eyðilegt á vissum stundum og við yfirgefin og ein á hjara veraldar. En við erum aldrei ein því ekkert getur gert okkur viðskila við kærleika Guðs í Kristi (Rm 8).
Ekkert!

En nú kannt þú að hugsa og segja í hjarta þínu: En nú líður mér stundum þannig að mér finnst ég vera einn og yfirgefinn, ein og yfirgefin. Hvað er þá til ráða? Lúther lagði áherslu á að við látum ekki stjórnast af tilfinningum og hinu ytra. Við eigum að láta stjórnast frekar af því sem er áþreifanlegt, skjalfest. Við eigum Orðið, Biblíuna, þar sem fyrirheit Guðs eru skráð, loforð hans um nærveru og hjálp. Biblían flytur okkur fyrirheit Guðs, loforð hans á prenti.

Hann er með okkur. Treystum því. Lesum Orðið og lærum utan bókar vers sem styrkja okkur í andstreymi daganna. [Innskot á hljóðupptöku] Jesús gerði það. Hann sagði við djöfulinn: „Ritað er.“ Hann vitnaði í Biblíuna og kunni hana. En mundu að djöfullinn kann hana líka utanbókar. Hann vitnaði í það minnsta í hana þegar hann freistaði Jesú og sagt er frá í texta dagsins. Lærum okkar lexíu og látum styrkjast af Orðinu sjálfu.

Við lifum í heimi þar sem auðvelt er að hrasa og gera mistök en við eigum miskunnsaman Guð sem elskar okkur og hefur sjálfur lifað hér á jörð, lifað heilu lífi meðal syndugra og breyskra manna. Hann þekkir eðli okkar og veit að við viljum innst inni standa okkur. Leyfum ljósinu hans að skína inni í brjóstkirkjuna og leiða okkur um hinn rétta veg. Og munum að á vegferð okkar í glímunni við lífið, í prófum hversdagsins öðlumst við þroska og visku sem enginn getur öðlast sem ekkert reynir á sig eða ekkert er reynt á.

Engir gluggar?

Jú, gluggarnir eru margir í brjóstkirkjunni. Ljósið kemur víða að. Það lýsir til að mynda í orði Guðs, í bæninni, í altarisgöngunni, þegar við sækjum kirkju; ljósið lýsir líka í góðum vinum sem eiga góðan vilja, ljósið lýsir í elsku ástvina, í samferðafólkinu sem brosir og heilsar okkur. Ljórar lífsins eru margir. Tökum eftir þeim. Guð er við hvert fótmál. Hann fylgist með þér. Hann er vinur þinn og hann býr í vinum.

Finndu gluggana í lífi þínu – þeir eru að minnsta kosti 42 – og njóttu birtunnar sem þeir varpa á veg þinn og líf.
Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var upphafi, er og verður um aldir alda.

Amen.

- – -

Textaröð:  A
Lexía:  1Mós 3.1-19 (20-24)
Höggormurinn var slóttugri en öll dýr merkurinnar sem Drottinn Guð hafði gert. Hann sagði við konuna: „Er það satt að Guð hafi sagt: Þið megið ekki eta af neinu tré í aldingarðinum?“
Konan svaraði höggorminum: „Við megum eta af ávöxtum trjánna í aldingarðinum en um ávöxt trésins, sem stendur í miðjum aldingarðinum, sagði Guð: Af honum megið þið ekki eta og ekki snerta hann, ella munuð þið deyja.“ Þá sagði höggormurinn við konuna: „Sannið til, þið munuð ekki deyja. En Guð veit að um leið og þið etið af honum ljúkast augu ykkar upp og þið verðið eins og Guð og skynjið gott og illt.“
Þá sá konan að tréð var gott af að eta, fagurt á að líta og girnilegt til fróðleiks. Hún tók af ávexti þess og át og gaf einnig manni sínum, sem með henni var, og hann át. Þá lukust upp augu þeirra beggja og þeim varð ljóst að þau voru nakin. Þau saumuðu því saman fíkjuviðarblöð og gerðu sér mittisskýlur.
Þá heyrðu þau til Drottins Guðs sem gekk um í aldingarðinum í kvöldsvalanum og maðurinn og kona hans földu sig fyrir augliti Drottins milli trjánna í aldingarðinum. Drottinn Guð kallaði á manninn og sagði við hann: „Hvar ertu?“ Og hann svaraði: „Ég heyrði til þín í aldingarðinum og varð hræddur því að ég er nakinn, og ég faldi mig.“ Hann sagði: „Hver sagði þér að þú værir nakinn? Hefur þú etið af trénu sem ég bannaði þér að eta af?“ Maðurinn mælti: „Konan sem þú hefur sett mér við hlið, hún gaf mér af trénu og ég át.“ Þá sagði Drottinn Guð við konuna: „Hvað hefurðu gert?“ Konan svaraði: „Höggormurinn tældi mig og ég át.“
Þá sagði Drottinn Guð við höggorminn:
Af því að þú gerðir þetta
skaltu vera bölvaður
meðal alls fénaðarins
og meðal allra dýra merkurinnar.
Á kviði þínum skaltu skríða
og mold eta
alla þína ævidaga.
Ég set fjandskap
milli þín og konunnar
og milli þinna niðja og hennar niðja.
Þeir skulu merja höfuð þitt
og þú skalt höggva þá í hælinn.
Við konuna sagði hann:
Mikla mun ég gera þjáningu þína
er þú verður barnshafandi.
Með þraut skaltu börn fæða,
samt skaltu hafa löngun til manns þíns
en hann skal drottna yfir þér.
Við Adam sagði hann:
Vegna þess að þú hlýddir röddu konu þinnar
og ást af trénu sem ég bannaði þér að eta af,
þá sé akurlendið bölvað þín vegna.
Með erfiði skaltu hafa viðurværi af því
alla þína ævidaga.
Þyrna og þistla skal landið gefa af sér
og þú skalt lifa á grösum merkurinnar.
Í sveita þíns andlitis skaltu brauðs þíns neyta
þar til þú hverfur aftur til jarðarinnar
því af henni ertu tekinn.
Því að mold ert þú og til moldar skaltu aftur hverfa.

Pistill:  2Kor 6.1-10
Sem samverkamaður Krists hvet ég ykkur einnig að þið látið ekki náð Guðs, sem þið hafið þegið, verða til einskis. Hann segir:
Á hagkvæmri tíð bænheyrði ég þig,
og á hjálpræðisdegi hjálpaði ég þér.
Nú er hagkvæm tíð, nú er hjálpræðisdagur. Í engu vil ég gefa neinum tilefni til ásteytingar, ég vil ekki að þjónusta mín sæti lasti. Í öllu læt ég sjást að ég er þjónn Guðs: Með miklu þolgæði í þrengingum, nauðum og andstreymi, þegar ég hef mátt þola barsmíðar, verið í fangelsi, orðið fyrir aðsúg, í erfiði mínu, andvökum og sulti, með grandvarleik, þekkingu, þolinmæði og mildi, með heilögum anda, með falslausum kærleika, með orði sannleikans, með krafti Guðs, með vopnum réttlætisins til sóknar og varnar, í heiðri og vanheiðri, lasti og lofi. Þótt talinn sé villumaður segi ég sannleikann, sagður óþekktur en er alþekktur, kominn í dauðann og samt lifi ég, tyftaður og þó ekki deyddur, hryggur en þó ávallt glaður, fátækur en auðga þó marga, öreigi en á þó allt.

Guðspjall:  Matt 4.1-11
Þá leiddi andinn Jesú út í óbyggðina til þess að djöfullinn gæti freistað hans. Þar fastaði Jesús fjörutíu daga og fjörutíu nætur og var þá orðinn hungraður. Þá kom djöfullinn og sagði við hann: „Ef þú ert sonur Guðs þá bjóð þú að steinar þessir verði að brauðum.“
Jesús svaraði: „Ritað er: Eigi lifir maðurinn á einu saman brauði heldur á hverju því orði sem fram gengur af Guðs munni.“
Þá tekur djöfullinn Jesú með sér í borgina helgu, setur hann á brún musterisins og segir við hann: „Ef þú ert sonur Guðs þá kasta þér ofan því að ritað er:
Hann mun fela þig englum sínum
og þeir munu bera þig á höndum sér
að þú steytir ekki fót þinn við steini.“
Jesús svaraði honum: „Aftur er ritað: Þú skalt ekki freista Drottins, Guðs þíns.“
Enn tekur djöfullinn hann með sér upp á ofurhátt fjall, sýnir honum öll ríki heims og dýrð þeirra og segir: „Allt þetta mun ég gefa þér ef þú fellur fram og tilbiður mig.“
En Jesús sagði við hann: „Vík brott, Satan! Ritað er: Drottin, Guð þinn, skalt þú tilbiðja og þjóna honum einum.“
Þá fór djöfullinn frá Jesú. Og englar komu og þjónuðu honum.

Minningarorð
Aðalheiður Rósa Benediktsdóttir
1917-2010

Útför frá Neskirkju
föstudaginn 12. febrúar 2010 kl. 13

Ritningartextar sem lesnir voru við athöfnina eru neðanmáls.

Ræðuna geturðu lesið hér fyrir neðan
og einnig hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn.

[Upphaf ræðunnar var flutt blaðalaust en er á hljóðupptökunni. Tilefnið var almennur söngur í kirkjunni og því var fjallað um það að syngja Guði lofsöng].

Hjálp mín kemur frá Drottni, skapara himins og jarðar.

Þessi orð voru von og vissa sálmaskáldsins sem ritaði 121. sálm sem er hluti hins mikla sálmasafns sem kennt er við Davíð konung. Þessi orð voru rituð fyrir u.þ.b. 2500 árum og hafa talað kjark í fólk og gefið því von um aldir. Sannindi þessara orða þekkti Aðalheiður Rósa sem við kveðjum hér í dag. Hún vissi það í erli daganna að hún gat treyst á hjálp hins hæsta Guðs.

Í þessum sama sálmi sem við heyrðu fyrr í athöfninni eru ennfremur orð sem flutt eru við hverja skírn:

Drottinn mun varðveita útgöngu þína
og inngöngu
héðan í frá og að eilífu.

Þessi orð eru játning, fullvissa, um að Guð sé með okkur í öllu lífi, varðveiti okkur þegar við yfirgefum heimili og förum til vinnu eða annarra verka og komum svo aftur heim. Orðin útganga og innganga vísa ennfremur til fæðingar og dauða. Guð er með okkur og Kristur sagði við lærisveina sína þegar hann kvaddi þá:

Sjá, ég er með ykkur alla daga, allt til enda veraldar.

Aðalheiður Rósa Benediktsdóttir fæddist þann 9. júni 1917 á Mosfelli í Svínavatnshreppi, A-Húnavatnssýslu. Hún lést þann 1. febrúar 2010 á 93. aldursári.

Foreldrar Aðalheiðar voru Benedikt Helgason og Friðrikka Guðrún Þorláksdóttir. Þau eignuðust 13 börn og lifa nú aðeins tvö af þessum stóra hópi, þau Margrét og Steingrímur. Aðalheiður var alla tíð stolt af systkinum sínum og mat þau mikils. Hún var ætt- og frændrækin.

Um tvítugt eignaðist Aðalheiður Guðrúnu Ásu (f. 31. maí 1937). Hún fór í fóstur til Helgu, systur Aðalheiðar og Jóhanns manns hennar á Seljateigi við Reyðarfjörð. Börn Ásu hafa verið í góðu sambandi við ömmu sína sem líkaði það vel.

Þann 22. apríl, 1943 giftist Aðalheiður, Páli Ágústi Finnbogasyni, prentmyndasmíðameistara.
Börn þeirra eru:

Unnur fædd (f. 16. nóvember 1946).
Börn hennar eru Aðalheiður Rós, Ágústa Þóra, Páll Sæþór og Jóhann Guðberg.

Rúnar (f. 8. febrúar 1950). Börn hans eru Einar Óli, Ása Heiður og Arna Rún.

Sævar (f. 10. ágúst 1954). Börn hans eru Loftur og Særún Heiða.

Barnabörnin þeirra Aðalheiðar og Páls eru 15.

Aðalheiður og Páll skildu fyrir mörgum árum.

Ættin er nánar talin upp í Morgunblaðinu í dag og þar getið þið skoðað hana betur.

Aðalheiður bjó fyrstu ár ævi sinnar á Mosfelli, síðan á Skinnastöðum og flutti til Blönduóss 8 ára gömul. 9 ára fór hún að Beinakeldu, A- Húnavatnssýslu og var þar að mestu til 14 ára aldurs. Þá fór hún til Maríu systur sinnar að Þorkelshóli í Húnavatnssýslu og síðan austur á Reyðarfjörð. 16 ára kom hún til Reykjavíkur og starfaði sem vinnukona og síðar ráðskona. Eftir 1942 bjó hún sér og sínum heimili í Reykjavík. Hún starfaði mestan sinn starfsaldur við sauma m.a. hjá Belgjagerðinni við góðan orðstír. Einnig vann hún ýmis önnur störf, þar til hún fór á eftirlaun. Hún hafði gaman að ferðast og fór m.a. að heimsækja frændgarð sinn í Kanada. Hún flutti að Naustahlein 4 í Garðabæ fyrir nokkrum árum og bjó þar þangað til hún flutti á Hrafnistu í Hafnarfirði þar sem hún naut góðrar aðhlynningar síðustu árin.

Og nú er hún horfin frá okkur eftir langa ævi. Hún var orðin máttfarin og þreytt og hafði litla heilsu síðustu fjögur árin eða svo og var því án efa hvíldinni fegin. Stundum er dauðinn líkn og lausn.

Hún var vinnusöm kona og dugleg. Hún var myndarleg á svo margan hátt, í verkum sínum og útliti – hún var glæsileg kona og hún vakti athygli hvar sem hún fór. Hún lagði upp úr því að vera jafnan vel til höfð og að heimilið væri snyrtilegt. Hún var myndar húsmóðir, eldaði góðan mat. Hún vildi eignast góða hluti og vandaða enda þótt efnin væru aldrei mikil.

Hún ólst upp við þröngan kost, var fædd inn í stóran systkinahóp og var send í fóstur til annarra til að létta á heimilinu. Hún lærði þá að til að standa sig varð hún að vera sterk og dugleg, kjörkuð og áræðin. Hún þurfti að berjast fyrir sínu og seinna fyrir fjölskyldu sinni þegar hún var sjálf komin með aukna ábyrgð.

Hún starfaði víða um land, sem matráðskona, við verslunarstörf og svo árum saman við saumaskap. Hún var vandvirk í störfum sínu og eftirsótt til starfa. Hún var ekkert að slóra í lífinu og þegar hún tók strætisvagninn í vinnuna var hún horfin um leið og vagninn nam staðar og tók strikið á saumastofuna. Samferðafólk sá hana bara gufa upp.

Hún var greiðvikin og hjálpsöm, gestrisin og góð heima að sækja. Hún hafði ágætan húmor en lífið hafði nú samt kennt henni að taka því fremur alvarlega en glettist og gantaðist við fólk þegar henni leið vel. Hún var stolt og stóð fyrir sínu, eins og sagt er, var ósérhlífin og iðin og lét engann eiga neitt inni hjá sér. Þegar hún var barn að aldri og komin í fóstur var henni tilkynnt að systir hennar á þriðja ári hefði dáið. Um leið sagði sá er andlátsfregnina flutti að það væri nú ekki svo mikið til að hafa áhyggjur af því hún ætti svo mörg önnur systkini. Þetta þótt henni alla tíð fremur grimmdarleg afstaða til lífsins og litlu systur.

Aðalheiður kom börnum sínum til manns og barðist fyrir því að eignast eigið húsnæði. Hún kenndi þeim bænir og vers, guðsótta og góða siði. Aðalheiður var jafnan eftirsótt sem frænka og henni jafnan boðið í afmæli systkinabarna sinna. Sama gilti um barnabörn hennar.

Hingað hefur borist kveðja frá Ómari Jónssyni, bróðursyni, Aðalheiðar og fjölskylda hans sem biður að heilsa. Ennfremur frá Ragnheiði Valdimarsdóttur, en Aðalheiður var ömmusystir hennar og frá Örnu Rún Rúnarsdóttur, barnabarni hennar, sem er í Englandi.

Aðalheiður hefur lokið sínu dagsverki. Hún þræddi marga nálina um ævina, hóf mörg verk og lauk þeim með sóma.

Hvað varðar hinar andlegu hannyrðir þá þræddi Guð sína andlegu nál þegar Aðalheiður var honum færð í heilagri skírn. Sá sem þræðir nál hefur hafið verk og verki Guðs er ekki lokið þegar dauðinn kveður dyra. Guð hefur ætlað okkur stað í himni sínum og hann mun ljúka verkinu sem hann hóf með heilagri skírn. Einhver líkti lífi okkar mannanna einhverju sinni við vefnað sem við sjáum aðeins bakhliðina á. Þar eru lausir endar og óskýr mynd sem við okkur blasir. Við erum undir vefnum, sjáum bakhlið hans, en Guð sér vefinn ofan frá, sér myndina sem er í mótun, skýrt og greinilega og hann veit alveg nákvæmlega hvað hann er að gera. Líf okkar er eins og vefur í öruggum höndum meistara. Guð geymir lífsþráðinn og þræðina alla sem mynda okkar lífsvefnað og lagar það sem trosnað og slitið er, eins og segir í sálmi sr. Helga Hálfdánarsonar:

Þá er jarðnesk bresta böndin,

blítt við hjörtu sorgum þjáð

vonin segir: Heilög höndin

hnýtir aftur slitinn þráð.
(Sb 404.5)

Við erum í hendi Guðs í lífi og í dauð. Hann varðveitir útgöngu okkar og inngöngu, héðan í frá og að eilífu.

Guð blessi minningu Aðalheiðar Benediktsdóttur og Guð blessi þig.

Amen.

- – -
Ritningarlestrar:
Sl 121
Ég hef augu mín til fjallanna,
hvaðan kemur mér hjálp?
Hjálp mín kemur frá Drottni,
skapara himins og jarðar.
Hann mun ekki láta fót þinn skriðna,
vörður þinn blundar ekki.
Nei, hann blundar ekki og sefur ekki,
hann, vörður Ísraels.
Drottinn er vörður þinn,
Drottinn skýlir þér,
hann er þér til hægri handar.
Um daga mun sólarhitinn ekki vinna þér mein
né heldur tunglið um nætur.
Drottinn mun vernda þig fyrir öllu illu,
hann mun vernda sál þína.
Drottinn mun varðveita útgöngu þína og inngöngu
héðan í frá og að eilífu.

Þess 4.13-14
Ekki vil ég, systkin, láta ykkur vera ókunnugt um þau sem sofnuð eru, til þess að þið séuð ekki hrygg eins og hin sem ekki eiga von. 1Því að ef við trúum því að Jesús sé dáinn og upprisinn, þá mun Guð fyrir Jesú leiða ásamt honum fram þau sem sofnuð eru.

Jóh 6.37-40
Allt sem faðirinn gefur mér mun koma til mín og þann sem til mín kemur mun ég alls eigi brott reka. Ég er stiginn niður af himni, ekki til að gera vilja minn heldur vilja þess er sendi mig. En sá er vilji þess sem sendi mig að ég glati engu af öllu því sem hann hefur gefið mér heldur reisi það upp á efsta degi. Því sá er vilji föður míns að hver sem sér soninn og trúir á hann hafi eilíft líf og ég mun reisa hann upp á efsta degi.“

Minningarorð
Sigurlaug Kristinsdóttir
1930-2010
Útför frá Langholtskirkju
fimmtudaginn 11. febrúar 2010 kl. 13
Ritningarlestrar við athöfnina:
Sálmur 126.5
Matt 5.1-16

Ræðuna geturðu lesið hér fyrir neðan
og einnig hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn.

Hann sá hana fyrst þar sem hún rólaði sér á garðshliði norður á Akureyri en þangað var hann kominn með föður sínum sem var að sækja um læknisembætti. Þau voru bæði 11 ára þá og gleymdu aldrei hvort öðru. Hún mundi myndarlega strákinn í flottustu buxum sem hún hafði séð, pokabuxum og hann fallegu stelpuna sem gerði það sem hann mátt aldrei gera, að róla sér á garðshliðinu. Og nú mörgum, mörgum árum síðar er hún farin í gegnum hið stóra hlið, sem skilur á milli þessa lífs og hins komandi, horfin frá okkur inn í eilífð Guðs.
Í Opinberunarbókinni birtir Jóhannes guðspjallamaður okkur sýn á hina himnesku borg þar sem Guð er allt í öllu og mælir í orðastað Guðs sjálfs sem segir:

Ég er Alfa og Ómega, hinn fyrsti og hinn síðasti, upphafið og endirinn. Sælir eru þeir sem þvo skikkjur sínar. Þeir fá aðgang að lífsins tré og mega ganga um hliðin inn í borgina. (Op 22.13n)

Já, borgin hefur múra og hlið og þau sem eru klædd laugaðri skikkju réttlætisins mega ganga inn. Hver er þessi skikkja sem um er rætt í helgri bók? Hún er í huga okkar kristinna manna sú gjöf sem Kristur færði okkur í skírninni. Skírnarkjóllinn vísar til þessarar skikkju og sama má segja um fermingarkyrtilinn. Við erum sveipuð hvítum klæðum á stórum stundum lífsins og þegar við erum dáin erum við klædd í hvít líkklæði. Páll postuli segir á einum stað:

Með því að trúa á Krist Jesú eruð þið öll Guðs börn. Þið öll, sem eruð skírð til samfélags við Krist, hafið íklæðst Kristi. (Gal 3.26n).

Við erum íklædd Kristi. Og mér verður hugsað til skrúðans sem ég er í. Þessi hvítu klæði sem ég er sveipaður og hulinn með vegna þess að ég kem ekki fram í mínu nafni heldur Krists, ég er íklæddur Kristi.

Við höfum verið undir það búin í þessu lífi að komast til hans sem opnaði okkur leiðina um hlið himinsins, til Krists, sem dó á krossi, reis upp frá dauðum og ríkir að eilífu. Við erum í hendi hans alla daga, í þessu lífi og hinu komandi.

Sigurlaug sem við kveðjum hér í dag og syrgjum var trúuð kona. Hún hélt í heiðri kristnar hefðir og hélt því til að mynda að börnum sínum að þau kynnu skil á helgum dögum og hátíðum, vissu hvað hver dagur táknaði í sögu Krists og lærðu að tala við hann í bæn. Hátíðisdagar kirkjuársins eru okkur eins og vörður sem liggja meðfram lífsins vegi og hjálpa okkur að rata heim til Guðs í himni hans.

Sigurlaug fæddist á Akureyri 5. september 1930 og lést á Landspítalanum við Hringbraut 2. febrúar s.l.
Hún var Norðlendingur í húð og hár. Fólkið hennar úr nærsveitum höfuðstaðar Norðurlands. Foreldrar hennar voru Unnur Guðmundsdóttir, húsmóðir, frá Dæli í Fnjóskadal og Jón Kristinn Árnason, verkamaður, frá Skeiði í Svarfaðardal.

Systkini hennar eru: Jórunn, sem lifir systur sína, en Hugrún og Auður Lillý eru látnar og að auki var ónefndur bróðir sem lést í frumbernsku.

Sigurlaug hlaut gott uppeldi á Akureyri. Þar bjó stór frændgarður hennar og hún var í miklu og góðu sambandi við frændfólk sitt alla tíð. Hún gekk í skóla fyrir Norðan, lauk prófum frá Barnaskóla og Gagnfræðaskóla Akureyrar.

Akureyri hefur löngum verið myndarlegur bær og menntir og menning verið þar með blóma. Náttúrufegurð er þar mikil og mannlíf gott. Hún minntist ávallt með gleði æskuáranna fyrir Norðan en hún hafði tekið virkan þátt í starfi skátafélagsins, sótt kirkju sem barn og unglingur en lokið var við byggingu hinnar fögru Akureyrarkirkju þegar hún var 10 ára. Hún mundi sólbjört sumur og fagra vetrardaga þegar fólk lék sér á skautum á ísilögðum Pollinum. Öskudagur var henni jafnan minnisstæður þegar kötturinn var sleginn úr tunnunni og börnin klæddust grímubúningum, heimsóttu bakarí bæjarins og knúðu dyra á heimilum og báðu um góðgæti. Lífið á Akureyri var fagurt í minningunni. Hún vann m.a. við framleiðslustörf í sælgætisgerð fyrir Norðan þegar hún var yngri og árið 1952 flutti hún með foreldrum sínum til Reykjavíkur.

Þau sáust fyrst fyrir utan símstöðina þegar þau voru 11 ára eins og fyrr sagði. Aftur hittust þau þegar Einar var í MA um tíma og svo aftur síðar þegar hann var orðinn skipverji á varðskipinu Ægi og skipstjórinn tók vélastopp á Akureyri eins og það var kallað. Þá var hún hætt að róla sér á garðshliðum og hann farinn að ganga í hefðbundnum síðbuxum. Eftir þessi kynni varð ekki aftur snúið.

Sigurlaug giftist Einari Eggertssyni, skipstjóra, 6. ágúst 1955. Einar fæddist 18. júní 1930 á Þórshöfn á Langanesi.

Foreldrar hans voru Magnea Jónsdóttir, húsmóðir, fædd í Stykkishólmi og Eggert Ólafur Briem Einarsson, héraðslæknir, fæddur að Hálsi í Fnjóskadal.

Einar og Sigurlaug eignuðust fjögur myndarleg börn,

Eggert Ólaf,
Magneu,
Unni og
Áslaugu.

Barnabörnin eru sjö og barnabarnabörnin fimm.

Sigurlaug stundaði nám við Húsmæðraskóla Reykjavíkur 1952-1953 og bjó að því góða námi alla tíð. Skólasysturnar stofnuðu saumaklúbb eftir útskrift sem enn er starfandi. Þær voru margar og héldu fundi hver á sínu heimili til skiptis, u.þ.b. annað hvert ár á hverjum stað. Börn Sigurlaugar muna aðdraganda saumaklúbbsfundanna heima. Um margra vikna skeið var mamma að undirbúa fundinn í huga sér. Svo þurfti að ákveða veitingar og umbúnað allan. Og mikil var tilhlökkun mömmu að fá stelpurnar heim.
Einar var löngum á sjó og sinnti hún heimilisstörfunum á meðan. Þegar börnin eltust fór Sigurlaug aftur á vinnumarkað og starfaði hún lengi við afgreiðslu á hárgreiðslustofunni Salon Veh. Undanfarin ár tók hún virkan þátt í starfi Kvenfélags Hringsins.

Fyrr í vikunni hitti ég nánustu fjölskylduna, eiginmann, börn, tengdabörn og barnabörn. Öll voru þau tárvot um augun af sorg yfir því að missa Sigurlaugu en um leið var brosað og hlegið af góðum minningum. Þannig er það þegar kærleikurinn leikur stórt hlutverk í lífi einnar fjölskyldu. Kærleikurinn og sorgin fylgjast að, söknuðurinn og elskan haldast í hendur. Þau rifjuðu upp hvað hún var mikil móðir og amma. Hún var félagslynd og fórnfús. Barnabörnin komu oft til afa og ömmu, fengu gott í gogginn og svo var það keppikefli að fá að gista. Þau sem voru til að mynda í skóla nærri heimili afa og ömmu fengu lykil til að komast inn ef enginn var heima og amma vissi upp á hár hver hafði komið meðan hún var í burtu því hún var svo næm á umgengni og ummerki sem þau skildu eftir sig. Hún var kattþrifin, segja þau og bæta við orðunum: vægast sagt! Þau nutu þess að horfa á sjónvarp með ömmu og spjalla um lífið og tilveruna. Og ekki leiddist henni Sigurlaugu að fara í Kringluna með helst þrjá eða fjóra ættliði með sér að skoða eitthvað „skvísulegt“ eins og stelpurnar sögðu. Rifjað var upp þegar hún fór í búðir í Kaupmannahöfn 78 ára og keypti sér „pæjustígvél“, eins og dæturnar orðuðu það og afgreiðslufólki varð starsýnt á þessa flottu konu. Hún lagði alla tíð ríkt á við börnin að vanda mál sitt og forðast málvillur og slettur og kannski voru orðin skvísa og pæja utan landamæra í hennar málheimi?

Fjölskyldan man margt, hún man jólaboðin og að Sigurlaug bað alltaf um fjölskyldumyndatöku. Langan tíma tók að stilla öllum hópnum rétt upp. Þessar myndir kalla nú fram góðar og fagrar minningar.

Sigurlaug var hógvær manneskja og hávaðalaus, lét ekki mikið á sér bera en vann sín störf af alúð og naut sín best í faðmi fjölskyldu og vina. Hún var ættrækin og hélt alla tíð góðu sambandi við frændfólk sitt. Frændfólkið utan af landi gisti gjarnan í stofunni hjá þeim hjónum sem voru alla tíð gestrisin og góð heim að sækja. Hún var fagurkeri, naut þess að vera upp á klædd og vel snyrt. Hún var alltaf „átján“, segja börnin og hlægja og bæta við að hún hafi vart farið út úr húsi án þess að vera vel til höfð og máluð enda starfaði hún árum saman á einni flottustu hársnyrtistofu landsins og lærði þar margt. Svo gaf hún tengdasonunum til að mynda góð ráð um bestu efnin í hárið hverju sinni!

Hún var einkar notaleg manneskja. Ég kynntist henni og þeim hjónum í Neskirkju þar sem ég þjóna en þau sóttu oft á tíðum messur þar sér til uppbyggingar. En þegar þau bjuggu hér í Langholtshverfinu stunduðu þau þessa kirkju og börnin muna skemmtilegar stundir í sunnudagaskólanum og æskulýðsstarfinu.

Sigurlaug var góð manneskja. Hún var systrum sínum stoð og stytta í gegnum tíðina og sá lengi um Áslaugu, móðursystur sína hér syðra og svo bjó faðir hennar í nokkur ár á heimili þeirra hjóna en hann lést í hárri elli.
Hún er kvödd hér í Langholtskirkju í dag af þakklátu fólki. Lagið sem sungið var fyrr, „Þú munt alltaf eiga stað í hjarta mér“, var umbeðið af barnabörnum og er hugsað sem sérstök kveðja til ömmu Diddu.

Sigurlaug átti æskuvinkonu, Hrafnhildi Tryggvadóttur, sem flutti til Svíþjóðar fyrir nokkrum árum en þær héldu alltaf sambandi. Hrafnhildur og fjölskylda hennar sendir innilegar kveðjur til ykkar. Einnig er kveðja frá bræðrum Einars í Ameríku, Eggerti og Halldóri og fjölskyldum þeirra.

Komið er að leiðarlokum. Stúlkan sem forðum rólaði sér á garðshliðinu er nú horfin inn um hliðið sem skilur að þessa jarðvist og hinn komandi heim.

Við munum öll þurfa að fara um þetta hlið í fyllingu tímans. Vonandi verðum við þá kvödd af þakklátu fólki sem mun sakna okkar. Við ráðum miklu um það með hvaða hætti við verðum kvödd. Sigurlaug lifði þannig að hún skildi eftir sig góðar minningar um góð verk og hlýja nærveru. Hún átti góðan mann og þau komu upp myndarlegum barnahópi og afkomendum. Hér kveðja hana ástvinir með tárum og söknuði en um leið með miklu þakklæti. Þessi athöfn er ekki bara sorgarstund. Hún er jafnframt þakkarhátíð fyrir góða konu sem lifði góðu og heilu lífi.

[Innskot, sjá hljóðupptöku].

Guð blessi minningu Sigurlaugar Kristinsdóttur og góður Guð blessi þig.

Amen.

Takið postullegri kveðju:

Friður Guðs, sem er æðri öllum skilningi, mun varðveita hjörtu ykkar og hugsanir ykkar í Kristi Jesú.

Amen.

Minningarorð
Hörður Ísfjeld Magnússon
1934-2010
Suðurgötu 15
Keflavík

Bálför í kyrrþey frá Fossvogskapellu,
þriðjudaginn 9. febrúar 2010 kl. 13
Ritningarlestur: Sálmur 139.1-12
Guðspjall: Jóh 6.37-40


Ræðuna geturðu lesið hér fyrir neðan
og einnig hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn.

Hugvekja – flutt blaðalaust þar sem fjallað var um að ekkert geti gert okkur viðskila við kærleika Guðs í Jesú Kristi.

- – -

Hörður Ísfjeld fæddist í Vesturbæ Reykjavíkur. Foreldrar hans voru hjónin Guðmundur Magnús Höskuldsson, skipstjóri, frá Mjóanesi í Þingvallasveit og Jóhanna Vilhelmína Jónatansdóttir, frá Sigluvík á Svalbarðsströnd.

Hörður var elstur fjögurra systkina. Þau eru: Erling Ísfjeld, Magnús Ísfjeld og Elísabet Kristjana sem öll lifa bróður sinn. Ég var beðinn að skila til ykkar kveðju frá Magnúsi og fjölskyldu hans sem dvelur á Spáni.

Hörður ólst upp í Vesturbænum til 14 ára aldurs en þá byggðu foreldrar hans hús að Nökkvavogi 50 í Vogahverfi.

Hann lauk prófi frá Miðbæjarskóla og fór ungur til sjós. Magnús faðir hans var skipstjóri og sigldi lengi skipum Eimskipafélagsins. Um tíma sigldi Hörður á farskipum með föður sínum og var árum saman á sjó, m.a. á sanddæluskipinu Sandi, en vann einnig á ýmsum stöðum í landi, í byggingarvinnu og fleiru.
Ungur kynntist hann Mörtu Kristínu Eggertsdóttur sem var jafnaldra hans, fædd 1934 en hún lést 1991. Þau bjuggu fyrstu árin í kjallaranum í Nökkvavogi 50 en fluttu 1963 í Álftamýri 16.
Þau eignuðust 7 börn.

Magnús Jóhann,
Aðalheiði Emmu,
Jónas Karl,
Albert Ísfjeld,
Jóhönnu Vilhelmínu,
Guðnýju Kristveigu og
Margréti Elísabetu,

en hún býr í Main í Bandaríkjunum og sendir hingað kveðju sína. Þá flyt ég ykkur ennfremur kveðju frá Jóni Karel Leóssyni sem er í Tælandi.

Hörður og Marta Kristín eða Didda eins og hún var oftast kölluð, skildu árið 1970 eða þar um bil. Hjónabandið var oft á tíðum erfitt, börnin mörg. Þetta var skapmikið fólk og lundin stundum erfið en Hörður var sagður hafa verið sagnamaður góður. Hann kunni ógrynni af sögum og hafði yndi af að segja frá. Hann átti auðvitað sínar góðu stundir.

Þegar hann var u.þ.b. 2ja ára lamaðist hann í andliti og það háði honum alla tíð. Honum var strítt af þeim sökum í barnaskóla og hann lagður í einelti. Á þeim tíma var fátt gert í slíkum efnum og kunnátta fólks minn í sálfræðilegum málum en nú er.

Börnin hans Harðar muna dagana í Nökkvavogi þar sem afi og amma réðu ríkjum. Afi kom færandi hendi úr hverjum túr og á borðum þeirra var matur sem almennt var ekki á borðum fólks í þá daga, amerískir kjúklingar og ávextir, konfekt og fleira og svo hafði fullorðna fólkið bjór sem þá var enn meiri munaðarvara en í dag. Stelpurnar muna silkikjólana og gullskóna sem afi kom með frá Ameríku og strákarnir matrósafötin og lakkslóna. Þetta voru gósendagar og sólskinsdagar margir a.m.k. í minningunni.

Hörður og fjölskylda nutu alls þessa og í vissum skilningi fór hann ekki að heiman fyrr en þau Didda fluttu í Álftamýrina. Og eins og fyrr var getið entist hjónabandið ekki lengi eftir það.

En Marta spjaraði sig með hópinn og gerði það sem í hennar valdi stóð til að koma þeim öllum til manns.

Hörður sigldi sinn sjó og kynntist fljótlega eftir skilnaðinn, Borgrúnu Öldu frá Eskifirði og þau eignuðust eina dóttur, Írisi, en samband þeirra varði ekki lengi. Íris ólst upp hjá móður sinni og hafði lítið af föður sínum að segja.

Þið heyrið að ég tala tæpitungulaust um Hörð. Útför er ekki bara stund til að breiða yfir allt og láta eins og allt hafi verið í stakasta lagi. Hún er ekki heldur stund til að sverta minningu látins manns. Öðru nær. En hér er leitast við að draga upp mynd af Herði og þegar mynd er gerð verða að vera bæði bjartir og dökkir litir, ljós og skuggar. Það er ykkur, börnum hans, sérstaklega mikilvægt, að um þetta sé rætt opinskátt. Gott er að muna orð Jesú: „ . . . sannleikurinn mun gera ykkur frjálsa.“ (Jh 8.32). Og í máltækinu segir: Sannleikurinn er sagna bestur.

En minningarnar eru ekki bara neikvæðar. Allir eiga sínar góðu hliðar og góðu daga. Börnin hafa margs að minnast. Strákarnir minnast til að mynda sérstaklega, góðrar ferðar, sem þeir fóru með honum fyrir nokkrum árum eða misserum um Borgarfjörð að sumarlagi og dæturnar eiga líka margar góðar minningar af samskiptum við pabba. Hann talaði alltaf vel um Diddu og börnin sín en gerði það hins vegar sjaldan eða aldrei beint við þau hvert og eitt, en þegar hann var til að mynda með einu þeirra þá talaði hann um að sér þætti vænt um þau öll og að hann mæti þau mikils. Hann hafði þennan háttinn á sínum einkunnagjöfum um börnin. Hann var svona og við því er ekkert að gera og engu verður breytt eftir að hann er horfinn frá ykkur.

Þið, börnin hans, kveðjið hann hins vegar með þökk því án hans og mömmu væruð þið ekki til og víst er að í hjörtum þeirra beggja bjó væntumþykja og elska til ykkar allra. Við skulum því biðja Guð um að blessa minningu hans og Mörtu Kristínar.

Kæru systkin, ættingjar og vinir Harðar. Lífið er gjöf Guðs og köllun okkar er að leitast við að lifa því eftir okkar besta skilningi og getu.

Biblían er mjög raunsæ á okkur mannfólkið. Við erum eins og Adam og Eva í Edensgarði. Fljótt kom í ljós að í þeim var brotalöm sem gerði það að verkum að þau kenndu hvort öðru um sínar röngu ákvarðanir. Eðli þeirra er okkur í blóð borið. Við erum breyskar manneskjur og ófullkomnar. Enginn hefur lifað þessu lífi af fullkomnum heilindum nema Jesús Kristur. Hinn fyrsti Adam brást en hinn síðari Adam, Jesús Kristur, brást ekki.

Við kveðjum látinn ástvin í nafni Hans og í trú á elsku Hans og miskunn, fyrirgefningu og náð.
Það er ekki okkar að dæma aðra. Þegar við bendum dæmandi á aðra með vísifingri, vísa a.m.k. þrír fingur á okkur sjálf, þ.e.a.s. fingurnir sem snúa inn í lófann.

Látum Guði eftir að dæma því Hann einn er fær um að dæma réttláta dóma. Hann er sá sem allt veit og allt skilur. Hann þekkir hjörtun, veit hvað býr innra með okkur, þekkir sárin á sálinni og veit hvers vegna við hegðum okkur eins og raun ber vitni.

Áskorun lífsins til okkar er að lifa á sem heilbrigðastan hátt og leitast við að gera það sem er kjarninn í boðskap kristinnar trúar: að elska Guð og náungann eins og okkur sjálf, að lifa þannig að kraftar okkar og gáfur verði öðrum til gleði og blessunar. Þannig getur líf okkar bent upp til Guðs og verið vitnisburður um að Guð er gjafari allra góðra hluta. Í því sambandi er gott að muna orð Jesú:

„Þér eruð ljós heimsins. . . Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna að þeir sjái góð verk yðar og vegsami föður yðar sem er á himnum. (Mt 5.14 og 16)

Kjarninn í boðskap Jesú var að Guð væri miskunnsamur og kærleiksríkur. Gleymum því aldrei. Enda þótt foreldrar bregðist að einhverju leyti og samferðafólk okkar valdi okkur stundum vonbrigðum þá bregst Guð aldrei. Enginn maður á fullkomna foreldra en flest eigum við foreldra sem reyndu að gera sitt besta og í flestum tilfellum nægði það okkur til að komast til manns. Foreldrar hverfa á braut. Við missum ástvini og felum þá Guði. Þannig er lífið. En Guð er með okkur í lífi og dauða. Við erum í hendi hans frá vöggu til grafar – og miklu lengur! Því Hann fylgir okkur inn í eilífðina sem Hann vígði okkur til í heilagri skírn. Við erum frátekin af Honum fyrir eilífðina. Þökkum það um leið og við þökkum fyrir að Guð gaf okkur Hörð Ísfjeld Magnússon. Guð blessi minningu hans – og Guð blessi þig.

Amen.

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan. Einnig geturðu hlustað á ræðuna með því að smella á þríhyrninginn:

Alla daga vikunnar eru vaktaskipti á sjúkrahúsum landsins um morgunn, miðjan dag og síðla kvölds. Læknar, hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar ásamt her af öðru starfsfólki, leggja sig fram í von um að geta læknað og líknað; vísindamenn ganga að verkum sínum á rannsóknarstofum og í háskólum í von um að leysa gátur, finna lausnir og uppgötva nýja hluti; bátar fara á sjó með línu eða net sem lögð eru í sjó í von um afla; mæður og feður vakna og sinna börnum sínum í von um að þau dafni og komist til manns; börn ganga í skóla til að læra að lesa og skrifa, unglingar til náms í framhaldsskólum eða vinnu í von og trú á framtíðina; prestar heimsækja sjúka, sinna syrgjendum, semja líkræður, skrifa prédikanir í von og trú um að fólk skynji að Guð hefur ekki yfirgefið sköpun sína, þeir þjóna fólki einnig á gleðistundum; fólk hittist í félögum, klúbbum og reglum til að efla sjálft sig og láta gott af sér leiða; fólk puðar við að rita bækur, æfa leikrit og tónlist til að efla anda landans; í bönkum er fólk við störf og í ráðuneytum og á Alþingi í von um betri hag og heim; bifreiðastjórar flytja vörur og menn og flugmenn þeyta fólki og vörum landshorna á milli svo að allir fái sitt daglega brauð og komist heim til sinna; bændur gefa fé sínu og mjólka kýrnar til að fæða okkur og klæða; þau sem eru í atvinnuleit sinna sínum verkefnum í von um vinnu og þau sem eru komin á eftirlaun huga að fjölskyldunni og eigin heilsu í von um að dagarnir verði góðir og margir. Um allt land er fólk að störfum, fólk sem lifir í trú, fer á fætur í þeirri trú að dagurinn muni gefa af sér eitthvað gott, að sáning góðra verka gefi uppskeru.

Svo lengi sem jörðin stendur
skal hvorki linna sáningu né uppskeru,
frosti né hita,
sumri né vetri,
degi né nóttu.

Svo mælti Drottinn í eftir að flóðið mikla hafði eytt nánast öllu og frá er sagt í 1. Mósebók (8.22).

Lífið heldur áfram.

Jesús talar til fylgjenda sinna og hann tekur dæmi af lífinu, hinu daglega lífi sem allir þekktu og þannig kom hann boðskap sínum til skila. Bóndinn sáir í von um uppskeru. Hann ræður ekki hverju fræi en hann gerir það sem í hans valdi stendur. Hann sáir. Sumt fellur á götuna, annað í grýtta jörð og enn annað meðal þyrna en sumt fellur í góða jörð. Þannig er lífið. Það heppnast ekki allt en sumt heppnast vel. Guð fylgir sínu starfi eftir. Hann leiðir það fram sem við þörfnumst. Þessi staðfasta trú á trúfesti Guðs er víða í Biblíunni og hún er mjög sterk í GT. Þar eru margir af fegurstu textum veraldar.

[Innskot: Sjá hljóðupptöku.]

Jesaja spámaður var mikið skáld, talsmaður Guðs, undursamlega hagur maður í orðsins iðju. Heyrum aftur orð úr lexíu dagsins:

Eins og regn og snjór fellur af himni
og hverfur ekki þangað aftur
fyrr en það hefur vökvað jörðina,
gert hana frjósama og gróandi,
gefið sáðkorn þeim sem sáir
og brauð þeim er eta,
eins er því farið með orð mitt sem kemur af munni mínum,
það hverfur ekki aftur til mín við svo búið
heldur kemur því til leiðar sem mér þóknast
og framkvæmir það sem ég fel því.

Mögnuð orð. Hér er fullyrt að orð Guðs vinnur sitt verk. Er ekki gott að heyra þessi orð? Er það ekki styrkjandi að fá fullvissu um að Guð gefst aldrei upp og að hann er í verki með okkur?

Nýlega skírði ég barn ungra foreldra. Móðir barnsins fermdist hér í Neskirkju fyrir örfáum árum og nú vildi hún færa barnið sitt Guði og himni hans, vígja það eilífðinni, biðja Guð að setja fingrafar sitt á brjóst þess og enni. Mér hlýnaði um um hjartarætur þegar ég skírði barnið og skynjaði að sáning foreldra foreldranna og ástvina, sáning kirkjunnar í barna- og unglingastarfi og í fermingarstarfinu hafði borið ávöxt. Guð er alltaf að gleðja mann og staðfesta það að hann er með í verki þegar unnið er í trú og von.

[Innskot og ávarp til fermingarbarna]

Boðskapurinn í textum dagsins er einfaldur: Ekki gefast upp, haltu áfram að sinna þínum góðu verkum og þú munt uppskera árangur! Guð hefur lofað því!

[Innskot um þau sem sá illgresi í akur mannlífsins. Sjá hljóðupptöku.]

Páll postuli trúir okkur fyrir því að hann, þessi öflugi boðberi trúarinnar, hafi verið hamlaður á einhvern hátt. Hann hafði flein í holdi sínu, sjúkdóm, ávana, eitthvað sem minnti hann stöðugt á að hann var ekki herra sjálfs síns, hann var ekki uppspretta trúarinnar heldur Guð á himnum sem sagði við hann:

„Náð mín nægir þér því að mátturinn fullkomnast í veikleika.“

[Innskot um það sem lífið kennir okkur. Sjá hljóðupptöku.]

Líf hans var stöðug barátta. Hann hafði upplifað ótrúlega hluti, verið hrifinn upp í himinhæðir, fengið opinberanir og djúpa andlega reynslu. En hann mátti ekki miklast af því heldur muna að Guð er uppspretta alls hins góða en ekki maðurinn.

Við erum öll mörkuð einhverri hömlun sem minnir okkur á ófullkomleika, vankunnáttu og takmarkaðan skilning okkar á lífinu og tilverunni. Við vitum svo fátt en það sem við vitum nægir okkur til góðra verka. Guð sér um afganginn. Við skiljum ekki kristna trú nema að örlitlu leyti en það sem við vitum er samt nóg. Þar með eigum við samt ekki að láta þekkingu okkar nægja heldur sækjast eftir meiri skilningi. Kristin trú er ekki flókin. Hún er fólgin í því að treysta Jesú Kristi og kærleika hans.

Jesús vill að við vinnum verk okkar af trúmennsku og í trú á að erfið okkar muni bera ávöxt.

En hann er ekki einungis að tala um venjulega vinnu, hann er að tala um það að við breiðum út orð Guðs. Hann er að uppörva boðbera fagnaðarerindisins v.þ.a. sæðið í sögunni er Guðs orð.

Guðs orð er við fyrstu sýn boðskapurinn um Guðs ríkið. Á þeim tíma sem Jesús flutti þessi orð var Biblían ekki til sem slík. Reyndar voru til bækur Gyðinga sem þeir höfðu ritað í gegnum aldirnar, handritavafningar úr pappír eða bókrollur. Nýja testamentið varð ekki til fyrr en löngu eftir daga Jesú. Hvað á hann þá við þegar hann segir að sæðið sé Guðs orð? Hann vitnar þar með í hina breiðu túlkun á Guðs orði sem er í raun allt ráð Guðs, öll sú opinberun, kenning og túlkun sem hann boðaði um verk Guðs á jörðu. Orðið hans er ekki bara bókstafur, frásagnir af samskiptum Guðs og mannfólks í gegnum aldirnar, fréttaflutningur af kraftaverkum Jesú og ræðum hans, heldur allt hið góða sem Guð boðar, hið góða líf sem byggir á boðorðum Guðs og speki aldanna, iðni og trúmennska, orðheldni, varúð, hófsemi og miskunnsemi, svo nokkur dyggða dæmi séu nefnd.

Trúin er ekki síður sýnd í verki en orði. Jakob postuli segir trúna ónýta og dauða án verkanna (Jak 2.20) . . .

[Innskot um námskeið sem hefst innan tíðar og fjallar um Jakobsbréf í NT]

. . . og sr. Hallgrímu segir sálina líflausa án bænar er hann yrkir (Pass 4.22-23):

Andvana lík til einskis neytt

er að sjón, heyrn og máli sneytt.

Svo er án bænar sálin snauð,

sjónlaus, köld, dauf og rétt steindauð.

Í dag er hvíldardagur kristinna manna, sunnudagur, Drottinsdagur, upprisudagur, sigurdagur og við erum lánsamt fólk því sjálfur herra himins og jarðar hefur leitt okkur í helgidóm sinn. Hann nærir okkur, hvetur og uppörvar. Við höfum öll verk að vinna. Ísland þarfnast okkar, heimurinn þarfnast verka okkar og framlags.

Í hverju getur framlag okkar verið fólgið?

Framlag okkar er það að sá í trú, sá með góðum verkum og ennfremur að sá orði Guðs, sannleikanum um lífið.
Við stöndum sem þjóð frammi fyrir stóru verkefni. Hvernig mun okkur reiða af?

Við náum marki ef við gerum öll það sem er rétt, hvert á okkar stað, í okkar stétt og stöðu, á heimili, vinnustað, í samskiptum við náungann, í bæn okkar til Guðs.

Við þurfum að endurreisa Ísland í anda réttlætis og sannleika, en um leið í anda kærleika og miskunnar.
Við erum öll breyskar manneskjur og skulum muna það að það er Guð sem kveður upp hinstu dóma. Um leið megum við vera viss um að hann dæmir réttláta dóma, er miskunnsamur og kærleiksríkur, fullur náðar og friðar.

Allt sem við vitum um kristna trú er komið af orði Guðs, úr hinni helgu bók, Biblíunni. Við getum ekki trúað án þess að vitnisburðurinn sé varðveittur af mönnum og fluttur áfram. Í frumkristni var boðskapurinn varðveittur í munnlegri geymd en svo kom að því að hann var skrifaður niður. Enginn getur trúað nema hann heyri eða lesi enda segir postulinn í 10. kafla Rómverjabréfsins:

„Trúin kemur þannig af því að heyra. Og það sem heyrt er byggist á orðum Krists.“ (Rm 10.17)

Heimurinn lifir ekki án þessa boðskapar, lifir ekki án Biblíunnar. Hið íslenska Biblíufélag er elsta félag landsins. Þar er unnið alla daga að því að tryggja landsmönnum aðgang að Orðinu og ennfremur að því að hjálpa öðrum þjóðum að búa til ritmál og eignast þannig Orðið á sinni tungu. Styrkjum þetta góða starf, þessa mikilvægu sáningu.

[Nefna samskot fyrir Biblíufélagið]

Biblían er orð Guðs. Hún er fræbanki okkar. Þaðan kemur boðskapurinn. Lesum þessa bók, tökum úr henni handfylli af fræjum á hverjum morgni og höfum með okkur út í daginn til sáningar í samtölum við samferðafólk okkar. En gerum að á þann hátt að fólk fari ekki í baklás. Boðum orðið af kænsku og í kærleika og virðingu fyrir þeim sem heyra.

[Ræðunni lauk með sögu af gömlum manni, Elzeard Bouffier, og iðju hans. Sjá hjóðuptöku]

- – -
Textar dagsins:

Lexía: Jes 55.6-13

Leitið Drottins meðan hann er að finna,
ákallið hann meðan hann er nálægur.
Hinn guðlausi láti af breytni sinni
og illmennið af vélráðum sínum
og snúi sér til Drottins svo að hann miskunni honum,
til Guðs vors því að hann fyrirgefur ríkulega.
Mínar hugsanir eru ekki yðar hugsanir
og yðar vegir ekki mínir vegir, segir Drottinn.
Eins og himinninn er hátt yfir jörðinni
eru mínir vegir hærri yðar vegum
og mínar hugsanir hærri yðar hugsunum.
Eins og regn og snjór fellur af himni
og hverfur ekki þangað aftur
fyrr en það hefur vökvað jörðina,
gert hana frjósama og gróandi,
gefið sáðkorn þeim sem sáir
og brauð þeim er eta,
eins er því farið með orð mitt sem kemur af munni mínum,
það hverfur ekki aftur til mín við svo búið
heldur kemur því til leiðar sem mér þóknast
og framkvæmir það sem ég fel því.
Já, þér skuluð fara burt fagnandi
og örugg verðið þér leidd af stað.
Fjöll og hæðir ljósta upp fagnaðarópi frammi fyrir yður
og öll tré á sléttunni klappa saman lófum.
Í stað þyrnirunna skal kýprusviður vaxa
og myrtusviður í staðinn fyrir netlur.
Þetta verður Drottni til dýrðar,
ævarandi tákn sem aldrei skal afmáð.

Pistill: 2Kor 12.2-9

Ég þekki kristinn mann. Fyrir fjórtán árum var hann hrifinn burt allt til þriðja himins. Hvort það var í líkamanum eða utan líkamans veit ég ekki. Guð veit það. Og mér er kunnugt um að þessi maður var hrifinn upp í Paradís og heyrði ósegjanleg orð sem engum manni er leyft að mæla. Hvort það var í líkamanum eða utan líkamans veit ég ekki. Guð veit það. Af slíku vil ég hrósa mér en af sjálfum mér vil ég ekki hrósa mér nema þá af veikleika mínum. Þótt ég vildi hrósa mér væri ég ekki frávita því að ég væri að segja sannleika. En ég veigra mér við því til þess að enginn skuli ætla mig meiri en hann sér mig eða heyrir.
Og til þess að ég skuli ekki ofmetnast af hinum miklu opinberunum er mér gefinn fleinn í holdið, Satans engill, sem slær mig til þess að ég skuli ekki líta of stórt á mig. Þrisvar hef ég beðið Drottin þess að láta hann fara frá mér. Og hann hefur svarað mér: „Náð mín nægir þér því að mátturinn fullkomnast í veikleika.“ Því vil ég helst hrósa mér af veikleika mínum til þess að kraftur Krists megi taka sér bústað í mér.

Guðspjall: Lúk 8.4-15

Nú var mikill fjöldi saman kominn og menn komu til Jesú úr hverri borg af annarri. Þá sagði hann þessa dæmisögu: „Sáðmaður gekk út að sá sæði sínu. Og þá er hann sáði féll sumt hjá götunni og varð fótum troðið og fuglar himins átu það upp. Sumt féll á klöpp. Það spratt en skrælnaði af því að það hafði ekki raka. Og sumt féll meðal þyrna og þyrnarnir spruttu einnig og kæfðu það. En sumt féll í góða jörð, óx upp og bar hundraðfaldan ávöxt.“ Að svo mæltu hrópaði Jesús: „Hver sem eyru hefur að heyra hann heyri.“
En lærisveinar hans spurðu Jesú hvað þessi dæmisaga þýddi. Hann sagði: „Ykkur er gefið að þekkja leynda dóma Guðs ríkis, hinir fá þá í dæmisögum að sjáandi sjái þeir ekki og heyrandi skilji þeir ekki.
En dæmisagan þýðir þetta: Sæðið er Guðs orð. Það er féll hjá götunni merkir þá sem heyra orðið en síðan kemur djöfullinn og tekur það burt úr hjarta þeirra til þess að þeir trúi ekki og verði hólpnir. Það er féll á klöppina merkir þá sem taka orðinu með fögnuði er þeir heyra það en hafa enga rótfestu. Þeir trúa um stund en falla frá á reynslutíma. Það er féll meðal þyrna merkir þá er heyra en kafna síðan undir áhyggjum, auðæfum og nautnum lífsins og bera ekki þroskaðan ávöxt. En það er féll í góða jörð merkir þá sem heyra orðið og geyma það í göfugu, góðu hjarta og bera ávöxt með stöðuglyndi.

Minningaroð
Jóhann Vilhjálmsson
1927-2010
fv. prentari

Ræðuna geturðu lesið hér fyrir neðan
og einnig hlustað á hana
með því að smella á þríhyrninginn.

Mig langar að byrja þessi minningarorð með því að deila með ykkur bernskuminningu. Fátt vissi ég skemmtilegra þegar ég var drengur en að sniglast í kringum prentsmiðjuna sem var í götunni minni heima. Sérstaklega var spennandi að sjá þegar karlarnir bræddu blýið og bjuggu til stangirnar sem fóru síðan í setjaravélina. Ekki var undrunin minni við að horfa á setjarann slá inn blindandi og sjá svo hvernig prentvélin malaði og skilað eftirmynd af prentmótinu í þúsundatali. Mögnuð tækni og sköpun.

Prent og afþrykk, mynd og eftirmynd.

Við erum eftirmynd.

Við erum sköpuð í mynd Guðs, við erum eins og hann, getum elskað og fundið til, hlegið og grátið, vonað og þráð. Við erum sköpuð í mynd Guðs.

Kristin trú staðhæfir að við eigum uppruna okkar í Guð. Biblían segir að við séum sköpuð í mynd Guðs. Við höfum það sem á latínu er kallað imago Dei sem merkir að vera í mynd Guðs, imago dei, eftirmynd Guðs. Stimpill hans og fingrafar er á allri okkar tilvist. Við erum og verður börn Guðs um alla eilífð. Hann hefur skapað okkur og við erum fólkið hans. Gott er að minna sig á þessa játningu trúarinnar þegar við kveðjum látinn ástvin. Allt er í hendi Guðs. Hann styður okkur og styrkir. Hann geymir okkur í hendi sér í lífi og dauða. Hann mun varðveita látinn ástvin.

Jóhann Vilhjálmsson hét hann. Hann fæddist á Akureyri 4. ágúst 1927. Hann lést á Landsspítalanum í Fossvogi þann 24. janúar 2010.

Foreldrar hans voru Jóhann Ferdinant og Sveinína Jónsdóttir. Börn þeirra hjóna voru auk Jóhanns, Sveinn, Ottó og Jón Egill. Hálfsystkini Jóhanns, samfeðra eru Ólafur og Gunnþóra Freyja.

Jóhann var tekinn í fóstur og ættleiddur af hjónunum Vilhjálmi Svan Jóhannssyni og Ólöfu Þórðardóttur. Jóhann var eina kjörbarn þeirra hjóna. Hann hlaut gott uppeldi og naut elsku og umhyggju í uppvextinum. Hann naut almennrar skólagöngu en fór síðan í iðnnám og lærði prentun.

Árið 1949 kvæntist hann eftirlifandi eiginkonu sinni Margréti Ólafsdóttur f. 22. júli 1929 á Akranesi.

[Innskot á upptökunni]

Foreldrar hennar voru Ólafína Ólafsdóttir og Ólafur Sigurðsson. Börn Jóhanns og Margrétar eru:

Vilhjálmur Svan, Valgerður, Ólafur, Laufey og Þráinn.

Jóhann ólst upp að mestu í Reykjavík og lauk námi í prentiðn og tók sveinsprófi 1948. Starfaði hann með föður sínum í 20 ár í Prentsmiðjunni Prentfelli og síðan nær alla tíð við iðn sína, ýmist sjálfstætt eða hjá öðrum. Einnig ráku þeir feðgar bókaútgáfuna Val.

Jóhann prentaði margt um ævina og þar á meðal margar bækur. Ég sagði hér áðan að við værum sköpuð í mynd Guðs, værum eftirmynd hans í vissum skilningi. Það sem úr prentvélinni er eftirmynd, eintak sem líkist frummyndinni. Við höfum eiginleika sem Guð hefur gefið okkur, eiginleika umhyggju og elsku. Þessum eiginleikum fylgir það með í kaupunum að við syrgjum og söknum. sorgin er hin hlið elskunnar.

Nú er Jóhann horfinn frá ykkur sem hann elskuðuð. Hann sem var svo miðlægur í lífi ykkar er ekki lengur á meðal ykkar á sama hátt og áður. En hann lifir með ykkur í góðum minningum. Hann setti mark sitt á líf ykkar og mun áfram lifa með ykkur í því sem þið geymið í hug og hjarta.

Þið munið nú alla hans góðu eiginleika. Jóhann var einstaklega hjálpsamur maður, glaðsinna og greiðvikinn. Hann var vandvirkur fagmaður, snyrtimenni fram í fingurgóma. Hann hafði gaman af að segja sögur og gantast við fólk. Skaplyndi hans var jafnan gott en hann var þó ekki skaplaus, gat rokið upp en var fljótur niður aftur. Hann fylgdist alla tíð vel með fréttum og atburðum í þjóðfélaginu. Þá fylgdist hann vel með börnum sínum, tengdabörnum og barnabörnum. Honum þótti mjög vænt um ykkur öll.

Og nú flyt ég ykkur þær fréttir og kveðju frá sonarsyni hans, Vilhjálmi Svan og Ingu, en þau eru uppi á fæðingardeild og fyrir 30 mín eða 40 fæddist þeim dóttir. Svona heldur lífið áfram. Enn eitt barna-barna-barnið komið. Guð er góður. Hann gefur okkur lífið og það er einstök gjöf. Þú átt þetta líf og bara þetta líf og þú færð aldrei annað tækifæri. Notaðu það vel. Guð hefur gefið þér lífið. Notaðu það í þjónustu við Guð og samferðafólkið og þá muntu finna hamingju í hjarta þínu.

Já, svo flyt ég ykkur líka kveðju frá henni Sirrý, barnabarni hans sem býr í New York. Hún sendir ykur kveðju sína og þakkar fyrir allt sem afi gaf og gerði.

Hann hafði yndi af að vera til staðar og hjálpa til þar sem hans var þörf. Barnabörnin nutu elsku hans og umhyggju – og fjölskyldan öll. Hann reyndist tengdafólki sínu einnig mjög vel og var góður við fólkið hennar Margrétar. Jói gat leyst allt enda stundum kallaður Jói „redd“. Hann var hörkuduglegur, ósérhlífinn og óeigingjarn maður.

Þau Margrét áttu saman mörg góð ár. Þau kynntust sem unglingar, hún fimmtán ára og hann sautján. Þau hafa reynt margt saman og elska þeirra og væntumþykja var djúp og einlæg. Lífið var þó ekki alltaf auðvelt hjá þeim. Fyrri hlutinn var góður, svo kom erfiður millikafli meðan Jói glímdi við sjálfan sig og átti í fangbrögðum við Bakkus, en svo kom þessi líka fíni lokakafli. Já, lífið er oft einmitt eins og þessi kaflaskipting. Allar bestu sögur heimsins byrja vel, eiga hnökróttan milli kafla og enda svo vel, eins og besta ævintýri. Þannig er Biblían sjálf. Hún byrjar á sköpun Guðs sem var fullkomin og frábær en svo fór ýmislegt úrskeiðis. En bókinni lýkur á sigri Krists sem leysir allt mannkyn úr viðjum syndar og dauða. Þegar Jóhannes postuli lauk við að skrifa guðspjall sitt voru þetta lokaorðin:

„En margt er það annað, sem Jesús gjörði, og yrði það hvað eina upp skrifað, ætla ég, að öll veröldin mundi ekki rúma þær bækur, sem þá yrðu ritaðar.“ (Jh 21.25)

Þá hefðu prentararnir unnið yfirvinnu!

Jesús Kristur breytti heiminum. Hann birti okkur að Guð er ekki fjarlægur Guð heldur nálægur í anda og elsku. Hann birtist til að mynda í góðum verkum okkar mannfólksins, í elsku okkar og umhyggju og líka í sorginni. Hann er hjá okkur. Við finnum fyrir honum þegar við stillum hugann inn á hið andlega eins og hér í Neskirkju í dag.

[Innskot á hljóðupptöku]

Guð er vinur þinn. Hann varðveitir þig í sorginni og söknuðinum og hann fylgir þér áfram á veginum, veginum sem liggur til eilífs lífs. Hann geymi Jóhann sem honum var helgaður með krossi á enni og brjóst þegar hann var ómálga barn, þegar hann var skírður og helgaður himni Guðs. Við erum merkt Guði á enni og brjósti.

Fingrafar Guðs er á okkur, þar er prentmerki hans eða vatnsmerki, svo vísað sé í fagið hans Jóhanns. Guð hefur sett mark sitt á okkur öll. Við erum hans í lífi og líka í dauða. Gleymdu því aldrei.

Treystum því og lifum samkvæmt því.

Guð blessi minningu Jóhanns Vilhjálmssonar og Guð blessi þig.

Amen.

Minningarorð
Ólafur Þorkell Jónsson
1931-2010
vélfræðingur
og
fv. starfsmaður Vegagerðar ríkisins

Textar við athöfnina:
Jes 57.14-21
Jóh 14.1-6

Ræðuna geturðu lesið hér fyrir neðan og einnig hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn.

„Ég er vegurinn“, sagði Jesús þegar Tómas skildi ekki tal hans um veginn.

Langur tími er liðinn frá því að menn hófu að leggja vegi. Upphaflega urðu til stígar þegar fótspor manna og skepna mörkuðu för í svörð. Löngu seinna urðu til borgir með steinlögðum strætum. Að og frá borgum lágu svo rykugir vegir um sveitir. Allt var unnið með höndum. Vélar eru nútíma fyrirbæri og svo nærri okkur í tíma er upphaf vélaaldar að forfeður okkar og mæður vissu ekki hvað vélar voru fyrir rúmum eitthundrað árum. Varla gátu langafi og langamma Ólafs Þorkels látið sér til hugar koma að afkomandi þeirra yrði vélstjóri. Þvílíkt undur. Og vélar úr málmum sem ganga fyrir eldsneyti og vinna störfin fyrir okkur. Undur! Og menn sem vinna við það að þjóna vélum og tækjum! Þvílík útópía, þvílíkt draumaland. Fyrir okkur sem nú lifum er vart hægt að hugsa sér líf án véla. Við komumst vart spönn frá rassi án hjálpar véla og tækja. En við erum á vissan hátt í sömu sporum og fólkið sem ég vitnaði í áðan. Við vitum ekkert hvernig lífið mun líta út eftir 150 ár.

Og svo eru það allir vegirnir sem þjóna vélunum og öllum þessum sjálf-renni-reiðum sem um þá fara. Ólafur Þorkell fór úr vélgæslu í vegagerð. Hann vann lengst af hjá Vegagerð ríkisins og nýtti þar kunnáttu sína og trúmennsku í þjónustu við land og lýð.

Vegir voru hans ær og kýr fyrir utan fjölskylduna sem auðvitað var í fyrsta sæti, fyrr og síðar.

Vegir.

„Vegir liggja til allra átta“.

Vegir og áttir.

Víða er hægt að fara í lífinu. Til eru margir vegir. En svo eru líka til andlegir vegir.

Jesús talaði um veg – ekki bara einhvern veg – heldur veginn með ákveðnum greini:

„Ég er vegurinn, sannleikurinn og lífið. Enginn kemur til föðurins nema fyrir mig.“ (Jh 14.6a)

Merkilegt hvernig Jesús talaði um lífið og tilveruna. Hann flutti ekki fyrirlestra, en talaði þess í stað í dæmisögum og líkingum. Og vegna þess að hann flutti mál sitt með þeim hætti, munum við boðskap hans.

Vegurinn.

Við erum kölluð til að fara veginn.

Við vorum flest ef ekki öll kölluð inn á þennan veg þegar við vorum vígð himninum, lokatakmarkinu, í heilagri skírn. Þá var klippt á borðann og vegurinn opnaður, vegurinn þinn sem liggur til himinsins heim.

Ólafur Þorkell Jónsson, fæddist í Reykjavík þann 7. júní 1931. Hann lést þann 25. janúar sl. á Líknardeild LHS í Kópavogi. Foreldrar hans voru Jón Stefánsson frá Fljótsbakka í Eiðaþinghá, f. 1903. Hann fórst með togaranum Gullfossi þann í febrúar 1941. Móðir Ólafs var Kristjana Þorsteinsdóttir frá Knútsborg á Seltjarnarnesi, f. 1912, d. 1997. Jón og Kristjana bjuggu ekki saman en fóru hvort sinn veg. Kristjana giftist þegar Ólafur var 5 ára, Valdimari Friðriki Gíslasyni. Börn þeirra og uppeldissystkini Ólafs eru Magnea Gíslína, Valdimar Þorsteinn og Þórkatla Margrét.

Jón, faðir Ólafs, giftist Ólafíu Ingibjörgu Sigríði Guðmundsdóttir nokkrum mánuðum eftir að Ólafur fæddist. Börn þeirra: Ólína og Guðmundur, bæði látin.

Ólafur ólst upp hjá mömmu sinni og stjúpa hér í Reykjavík og lærði vélfræði. Hann var á sjó um tíma m.a. á Goðafossi og Tröllafossi Eimskipafélagsins.

Ung kynntust þau Ólafur og Anna Margrét Ólafsdóttir sem fædd var á Hellissandi í Snæfellsnessýslu. Þau gengu í hjónaband 5. janúar 1956. Um vorið fæddist þeim sonur en þá var Ólafur í Bandaríkjunum. Anna sendi skeyti vestur um haf og í því stóð: „Fæddur sonur.“ Það var því stoltur faðir sem steig á land í Reykjavík um vorið að loknum vesturtúr. Og börnin urðu þrjú, öll myndarfólk og duglegt og hjónabandið farsælt og gott.

Þau eru:

Ólafur Kristófer, sýslumaður, f. 1956, kvæntur Láru Gunnarsdóttur, listakonu. Börn þeirra eru Georg Pétur, Anna Margrét, sem býr með Árna Ásgeirssyni og Jón Óskar sem er unnusti Kristinu Olsen.

Kristjana Þórkatla, hjúkrunarfræðingur, f. 1961, gift Stefáni Erni Stefánssyni, framleiðslustjóra. Börn þeirra eru Ólöf Inga sem býr með Kjartani Jóhannesi Karvelssyni. Sonur þeirra er Stefán Karvel, ársgamall, Þóra Björg, unnusta Andra Heiðars Ásgrímssonar og Ásthildur Lára.

Anna Valbjörg, lögfræðingur, f. 1970, gift Óskari Jónssyni, lækni. Börn þeirra eru Ólafur Már, Lára Sóllilja, Davíð Logi og Fanney Helga.

Ólafur lauk námi frá rafmagnsdeild Vélskólans í Reykjavík árið 1955. Áður hafði Ólafur lokið námi í járnsmíði og vann þá í vélsmiðjunni Hamri. Að námi loknu starfaði hann sem vélstjóri á skipum eins og fyrr sagði en réði sig svo til starfa hjá Vegagerð ríkisins. Þar starfaði hann allt til ársins 2000, lengst af sem rekstrarstjóri. Í starfi sínu var hann í daglegu sambandi við vegagerðarmenn um allt land og þekkti því vel landið og vegina bæði þá sem í byggingu voru og hina sem þurfti að laga og bæta. Á vetrum fylgdist hann grannt með færð og var í símasambandi við snjómokstursmenn. Hann var góður starfsmaður og traustur. Orð hans stóðu jafnan sem stafur á bók.

Árið 1964 reistu Ólafur og Anna sumarhús við Álftavatn í Grímsnesi. Allt til þess að heilsu Ólafs fór að hraka var sumarbústaðurinn hans líf og yndi. Hann var stöðugt að byggja við hann og endurnýja. Til eru myndir af bústaðnum frá fyrstu árum hans. Fátt er líkt með þeim myndum og sumarbústaðnum eins og hann er í dag. Á sama tíma og Ólafur sinnti bústaðnum hugsaði Anna, kona hans, um ræktum gróðurs með þeim góða árangri að nú er bústaðurinn að mestu umkringdur háum trjám og öðrum gróðri. Þá var annað stórt áhugamál Ólafs bílar.

Ólafur gekk í Oddfellowregluna árinu 1969 og var félagi í stúkunni Þormóði goða nr. 9 og hafði alla tíð mikla ánægju af því að starfa með góðum félögum að göfugum málefnum.

Ólafur var metnaðarfullur maður og lagði að börnum sínum að mennta sig vel og standa sig í lífinu. Hann studdi við þau á allan hátt og þau hjónin sköpuðu börnum sínum fagurt heimili þar sem þau nutu öryggis og bestu umhyggju. Anna hafði verið á Húsmæðraskólanum Ósk á Ísafirði sem ung kona og kunni því vel til verka í heimilishaldi og uppeldi eins og „Grautó“ stelpurnar hafa jafnan verið þekktar fyrir.

Þegar barnabörnin litu dagsins ljós nutu þau Ólafur og Anna þess að hafa þau hjá sér og börnin kepptust við að fá að koma í heimsókn og dýrasta hnossið var að fá að sofa upp í hjá afa og ömmu. Marga kossana fékk hann á kinnina frá barnabörnunum en þau gáfu honum jafnan þrjá kossa hverju sinni! Ólafur vildi ávallt vita hvernig gengi hjá sínu fólki og var vakinn og sofinn yfir velferð þeirra allra.

Ég flyt ykkur kveðju vinkonu barnabarns Ólafs, Söndru Sædal Andrésdóttur sem ekki gat verið við athöfnina.

Síðast kom Ólafur í sumarbústaðinn 31. október 2009. Ólafur skráði þetta í bókina:

„Komum í eftirlit, feðgarnir [. . . ]. Veðrið var logn og dumbungu[r] en þurrt. Allt var í fínasta lagi enginn leki og engin lykt. Stoppuðum stutt því ég var svo þreklítill [...]“

Síðustu mánuðina var þungt fyrir fæti og máttinn dró úr honum smátt og smátt. Vegamótin miklu nálguðust.
Og nú er vegferð hans lokið hér í þessu lífi.

Við erum á lífsins vegi og lífið á veginum snýst um þjónustuna við Guð og menn, snýst um að rækta garðinn sinn, fólkið sitt, njóta lífsins saman og standa vörðu um það sem er fagurt og gott. Þetta leitaðist Ólafur Þorkell við að gera á sinni góðu ævi.

Ég gluggaði í dagbókina sem fylgt hefur sumarbústað þeirra hjóna sem oft var kallaðu því hógværa nafni: Kofinn. Augljóst er af þeim lestri að þar var griðarstaður og sælureitur fjölskyldunnar. Minningarnar eru margar, minningar um veður og vinda, umstang og hirðu, eldamennsku og frágang, viðhald og endurbætur, grös og gróður, en fyrst og síðast um fólkið sem þar dvaldi og kom í heimsóknir. Álftavatn leikur þar stórt hlutverk, fiskur og fuglalíf og svo litlu hagamýsnar. Allt þetta líf sem fer sinn veg.

Vegurinn. Hver er þessi vegur? Er vegur Jesú bara bænir og blessunarorð í háum helgidómum? Nei, Jesús sýndi það með lífi sínu að vegur hans lá um lífsgarða fólks, um stofur og eldhús, vegi og torg, þar sem fólk var á ferð. Hann sýndi okkur að Guð lætur sér annt um lífið og vill að við njótum lífsins meðan dagur er, njótum þess með ástvinum og samferðafólki, í góðum félagsskap vina sem vinna að heill þessa heims. Í öllu þessu er Guð með okkur. Hann er hér. Hann er í okkur og við í honum. Kærleikur hans er hér og við umvafin þeim kærleika. Þetta er vegurinn, að lifa skv. vilja Guðs í þjónustu við náunga okkar, land og lýð, heim og himinn Guðs.

Við erum öll kölluð inn á þennan veg. En best njótum við hans þegar trúin umvefur allt líf og setur allt í rétt samhengi. Við Íslendingar erum gæfu fólk að eiga heima í kirkju Krists sem umfaðmar okkur sem nýfædd börn, blessar okkur sem unglinga við upphaf nýrrar vegferðar í heimi fullorðinna, helgar og blessar samlíf okkar í heilögu hjónabandi og kveður okkur síðan hinstu kveðju og tengir okkur enn og aftur hinu stóra samhengi alls sem er.

En vegurinn endar ekki þar. Hann er rétt að byrja. Við höfum við ævilok aðeins farið örstuttan spöl. Eftir er vegurinn eilífi sem aldrei tekur enda, vegur hamingju og eilífrar heilsu, gleði og gamans, vegur, sem bestu stundir þessa lífs endurspegla aðeins að örlitlu leyti, því það sem í vændum er er svo miklu stærra og meira, fegurra og farsælla en við getum gert okkur í hugarlund meðan við ferðumst veginn hér á jörð.

Guð leiði okkur og gæti á veginum hér, veginum sem liggur til eilífs lífs.

Og Guð blessi minningu Ólafs Þorkels Jónssonar og Guð blessi þig.

Amen.

Maður fór á fjall á Vestfjörðum og sá alla leið til Grænlands.
Löngu áður voru þrír lærisveinar með Jesú á fjalli og sáu nýja hluti. Sáu þeir líka til grænlands – hins stóra grænlands með litlum staf? Hvað sérð þú á Fjallinu helga?

Prédikun sunndagsins 24. janúar 2010 sem var síðasti sunnudagur eftir þrettánda en þá er litur messuskrúða hvítur og íhugunarefni dagsins Ummyndun Krists skv. Matt 17.1-9

Ræðan var flutt að mestu blaðalaust en hún var tekin upp á band og þú getur hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.

Í gamalli indverskri helgisögn segir af 12 ára dreng sem dó af biti snáks. Eitrið banaði honum og harmþrungnir foreldrarnir báru líkið að dyrum helgs manns. Þau sátu þrjú, lengi, lengi, sorgmædd yfir líkinu. Loks reis sorgmæddur faðirinn á fætur, gekk að líki sonar síns, rétti út hendur sínar yfir fætur hans og sagði: „Ég hef aldrei, á allri minni ævi, unnið fyrir fjölskyldu mína sem skyldi.“ Og eitrið hvarf úr fótum drengsins. Þá reis harmþrungin móðirin á fætur, rétti út hendur sínar yfir brjóst drengsins og sagði: „Ég hef aldrei, á allri minni ævi, elskað fjölskyldu mína sem skyldi.“ Og eitrið hvarf úr hjarta drengsins. Hinn helgi maður rétti þá út hendur sínar yfir höfuð drengsins og sagði: „Ég hef aldrei, á allri minni ævi, í raun og veru trúað því sem ég boðaði.“ Og eitrið hvarf úr höfði drengsins. Drengurinn reis upp og foreldrarnir risu á fætur ásamt hinum helga manni og allt þorpið dansaði af gleði fram á nótt.

Þetta er saga um heiðarleika, um að kannast við mistök sín, vanrækslu og syndir og um það hvernig sannleikurinn leysir, líknar og læknar.

Á liðnu ári var haldinn Þjóðfundur í Laugardalshöll og þar tjáði sig fjöldi fólks um Hrunið. Mörg hugtök voru þar sett fram og þau sem oftast voru nefnd í umræðunni voru þessi: heiðarleiki, virðing, réttlæti og jafnrétti. Hrunið hefur afhjúpað marg í þjóðlífinu. Svipt hefur verið hulunni af ýmsu sem falið var og nú blasir við okkur alveg ný sýn á þjóðfélagið og valdið, hagsmunatengslin og spillinguna, sjálftökuna og þjófnaðinn. Og þjóðin kallar eftir heiðarleika, virðingu, réttlæti og jafnrétti. Og hún verður að fá svör við spurningum sínum.

Það er samhengi milli orsaka og afleiðinga í tilverunni og þess vegna vill fólk fá hið sanna í ljós og að þau sem brugðust taki út sín málagjöld. Slíkt er hægt innan ramma réttar og laga, án haturs og hefndar – og meira að segja af kærleika og miskunnsemi, náð og fyrirgefningu. Ef Alþingi gerir lítið sem ekkert með niðurstöður Rannsóknarnefndar Alþingis, sem nú er beðið, og ef dómstólar megna ekki að leiða fram sannleikann, þá munu hin seku samt sitja sem fangar á Mikla-Hruni til æviloka vegna þess að þeirra eigin samviska mun dæma þau og þjóðin sömuleiðis. Mikið er í húfi að sannleikurinn komi fram.

Hvert höldum við núna?

Við höldum auðvitað áfram að lifa.

Við þurfum að ganga í okkur sem þjóð, vera heiðarleg eins og fólkið í indversku sögunni sem lærði í kjölfar áfalls og sorgar að segja satt. Og eins og þú manst þá var dansað og sungið í sögunni. Lífið er dásamlegt þrátt fyrir hrun og mótlæti, lífið er fullt af gleðiefnum. Væri ekki svo hefðum við auðvitað átt að fresta jólunum s.l. tvö ár vegna hrunsins, loka leikhúsum og tónleikasölum, rífa sviðin, slíta strengi strokhljóðfæra, stífla lúðra, skera skinn úr pákum, setja bann á skemmtanir. Nei, þannig er lífið ekki og verður vonandi aldrei.

Fólk sem orðið hefur fyrir áföllum þarf að hlæja og gleðjast, sjá hið skoplega í gegnum tárin og halda þannig áfram að lifa í heimi Guðs sem gengur með okkur og skilur mannlífið v.þ.a. hann hefur vitjað þessa heims í Kristi sem var og er enn boðberi réttlætis og sannleika.

- – -

Pistill ritaður fyrir Vesturbæjarblaðið í janúar 2010

Myndin var fengin að láni á Vefnum og er hér með þakkað fyrir lánið.

Minningarorð
Gunnlaugur Finnsson
fv. bóndi og alþingismaður,
kirkjuþings- og kirkjuráðsmaður

Minningarathöfn í Neskirkju í Reykjavík
þriðjudaginn 19. janúar 2010 kl. 15

Ritningarlestrar eru birtir neðanmáls.

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan og ennfremur geturðu hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.

Ég hef augu mín til fjallanna,
hvaðan kemur mér hjálp?

Þannig spurði Davíð konungur forðum og hann svaraði sjálfum sér með skírskotun til eigin heimsmyndar og trúarsannfæringar og sagði:

Hjálp mín kemur frá Drottni,
skapara himins og jarðar.

Fjöllin fyrir Vestan eru há og tignarleg, eins og risavaxnar dómkirkjur með hamraveggjum og klettaturnum – og hvilftum sem eru eins og hásæti Drottins í helgidómum landsins. Fjöllin hafa veitt skjól frá því menn settust að í fögrum fjörðum. En fjöllin eru ekki bara skjól og hagi kvikfjár, þau geta líka ógnað öllu lífi eins og Flateyringar reyndu í október 1995. Þegar náttúran talar með eins afgerandi hætti og í náttúruhamförum kallar það á eintal sálar og samtal sálar við Guð um hinar stóru spurningar. Íslendingurinn sem einn upplifði jarðskjálftann á Haiti sagði frá því í fréttum í gær hvernig tilvistargrunnur hans allur var skekinn við þessa hræðilegu reynslu. Hann fór úr rústunum ringlaður og skelkaður og þá varð hann fyrir annarri tilvistarlegri og trúarlegri reynslu. Hann heyrði fólk biðja og syngja, syngja sama sálm og við sungum áðan:

Hærra, minn Guð, til þín.

Hærra upp til fjalla og upp til Guðs leitar hugur bæði í hamingju og hrellingum. Fjöllin fyrir Vestan haggast vart enda grunnur þeirra þykkur og nær djúpt. Fjöllin eru hljóðlát en mæla þó með sínum hætti, stundum með ofsa en þó oftast blíðlega.

Skrítið er að skoða þetta land
er skín á mjallabreiður gullin sól
og grænir rindar líkt og band við band
boða líf sem vetrarklakinn fól
á blásvart lognið blikar undir kveld
björt í vestri kyndir sunna eld.

Þá er brjóst mitt fullt með fagran draum,
fjallabyggða geng ég þá á vit
borgarysinn yfirgef og glaum
einn í töfraveldi numinn sit
og endurnæri sinni mitt og sál
sæll ég skynja landsins tungumál.

Gunnlaugur Finnsson orti þetta ljóð einhverju sinni og gaf því hið einfalda og hógværa heiti: Rímað ljóð. Hann var náttúrubarn, með næman skilning á landinu og sinni sveit, Önfirðingur og Vestfirðingur að dýpstu hjartarótum, vakinn og sofinn yfir velferð sinnar byggðar, lands og lýðs.

Gunnlaugur kom víða við á lífsleiðinni. Það gustaði jafnan af honum Gunnlaugi. Hann var kvikur í hreyfingum og snar í snúningum, sterkur í höndum og kroppi, ákafur til allra verka og funheitur í umræðum. Þegar hann var á þingi fyrir Framsóknarflokkinn fór hann stundum í hendingskasti úr fjárhúsunum og beint upp í flugvél og var svo mættur samdægurs í ræðustól á Alþingi í jakkafötum með slifsi. Örlítil fjárhúsangan barst um þingsal þegar hann svifti sér í ræðustólinn með jakkann flaksandi og talaði af eldmóði og sannfæringarkrafti. Hann hafði gaman af umræðum og pólitískum skylmingum en naut sín best heima undir háum hlíðum í undurfögrum firði í samskiptum við menn og málleysingja – og í seinni tíð jafnvel í öfugri röð?

Gunnlaugur fæddist að Hvilft í Önundarfirði 11. maí 1928. Foreldar hans voru Finnur Finnsson (f. 29. des. 1876, d. 14. ágúst 1956) bóndi þar og k. h. Guðlaug Sveinsdóttir (f. 28. febr. 1885, d. 20. febr. 1981) húsmóðir. Gunnlaugur var yngstur ellefu systkina og eins fósturbróður og lifa tvær systur hann. Heimilið var mótað af anda ungmennafélaganna og hugsjónum bindindishreyfingarinnar. Húsið sem Finnur og Guðlaug byggðu var fyrsta steinsteypta húsið í Önundarfirði. Þar er hátt til lofts að amerískri fyrirmynd enda hafði Finnur komið undir sig fótunum í Ameríku. Önfirðingar hafa jafnan hugsað stórt og ekki síst á tímum hvalveiðanna og mikilla umsvifa útgerðarmanna, kaupmanna og bænda. Ráðherrabústaðurinn sem við þekkjum og stendur ekki fjarri Neskirkju er reisulegt hús sem áður var næsta hús við Hvilft, selt á eina krónu og flutt til Reykjavíkur, enda norskt katalóghús og hægt að hluta í sundur. Öll gengu systkinin frá Hvilft menntaveginn. Synirnir urðu allir stúdentar og luku háskólaprófi nema sá yngsti sem tók við búi foreldra sinna. Gunnlaugur upphóf nýbyggingar um leið, innreið traktora og annarra stórvirkari vinnuvéla var hafin. Ferill Gunnlaugs er ekki síður merkur en þeirra sem luku framhaldsnámi. Dæturnar lærðu allar hjúkrun utan ein sem varð kennari og önnur sem lærði sjúkraþjálfun. Í MA er fræg mynd af systkinahópnum öllum enn uppi til marks um menntunarvilja á íslensku alþýðuheimili. Myndin var reyndar víða á veggjum eins og til að mynda á Grenjaðarstað hjá hjá sr. Sigurði Guðmundssyni, vígslubiskupi, sem jarðsunginn var á Akureyri í gær.

Samstúdentar hans minnast hans með hlýhug og þökk. Sumir þeirra eru hér viðstaddir en aðrir fjarri sem senda ykkur samúðarkveðjur í þökk fyrir góð kynni af góðum dreng, heilsteyptum og eftirminnilegum.
Gunnlaugur var bóndi á Hvilft í tæp sextíu ár. Hann kenndi með hléum í 45 ár, var kaupfélagsstjóri, hreppsnefndarmaður og oddviti, formaður Fjórðungssambands Vestfjarða og Alþingismaður Vestfjarðakjördæmis. Þá var hann sóknarnefndarmaður, sat í stjórn Hjálparstofnunar kirkjunnar, var á Kirkjuþingi í hartnær þrjá áratugi og ennfremur sat hann í Kirkjuráði í 22 ár, lengst af sem varaformaður þess og var því trúnaðarmaður þriggja biskupa, – og allt þetta þótt ófermdur væri! Orðið ferming merkir að staðfesta og víst er það að trú Gunnlaugs og sannfæring fékk staðfestingu innan kristinnar kirkju þótt með öðrum hætti væri en algengast er.

Gunnlaugur kvæntist 14.6. 1952 Sigríði Jóhönnu Bjarnadóttur, f. 19.3. 1926 í Ögurnesi við Djúp, d. 4.10. 2005. Hún var dóttir Bjarna Einars Einarssonar, bátsformanns og fiskmatsmanns og Halldóru Sæmundsdóttur, húsfreyju.

Börn Gunnlaugs og Sigríðar Jóhönnu eru Sigurlaug, sagnfræðingur, maður hennar er Gylfi Páll Hersir og sonur Kári; Halldóra Valgerður, kennari og er dóttir hennar Helga Rakel Rafnsdóttir og dótturdóttir Franciska Una; María, hjúkrunarfræðingur og eru börn hennar Katrín Emma, látin, Hákon Einar, Sunneva Sigríður og sonarsonur Sigurður Einar; Finnur Magnús, leikhúsfræðingur og er sonur hans Arnaldur Máni og sonarsonur Jóakim Uni; Bergljót, upplýsinga- og stjórnsýslufræðingur og er maður hennar Alfreð Tulinius skipatæknifræðingur og börn þeirra Arnar Þór, Steinar Þorri og Karitas Lotta; Birna, menntunarfæðingur og eru börn hennar Regína Björk og Matthías Finnur; Einar Þór, leikstjóri og rithöfundur, dóttir hans er Hildur.

Þau Gunnlaugur og Sigríður skildu árið 1984 en bjuggu samt saman á Hvilft um tíma eftir skilnaðinn. Sigríður hafði séð um börn og bú og borið hita og þunga dagsins meðan Gunnlaugur var fjarverandi vegna starfa sinna. Hann mat hana alla tíð mikils, gáfur hennar og hæfileika. Þeim auðnaðist ekki að vinna úr vanköntum hjónabandsins en samskipti þeirra voru þó góð á margan hátt eftir skilnaðinn.

Hér er saman kominn fjöldi manns til að kveðja eftirminnilegan samferðamann en útför Gunnlaugs Finnssonar verður gerð frá Flateyrarkirkju n.k. laugardag.

Hann var um margt líkur sjálfum sér þegar ég sá hann í sjónvarpinu tveimur dögum fyrir andlátið en þá var hann tekinn tali ásamt fleirum á Öldrunarheimilinu Sólborg á Flateyri sem til stendur að loka. Gunnlaugur sýndi að hann var enn fastur fyrir og gantaðist með það að beita stafnum sínum ef reynt yrði að bera hann út. Ekki liður margir dagar uns hann var allur og þegar svo ber undir eru menn bornir út. Þannig verður það með okkur öll. Gott er því að festa sér í minni orð sálmsins sem fyrr var lesinn og höfð eru yfir hverju barni sem skírt er:

Drottinn varðveiti útgöngu þína og inngöngu héðan í frá og að eilífu.

Gunnlaugur var alþýðumaður, sem lét sér annt um lífið í víðtækum skilningi. Hann kenndi fjölda barna á Flateyri. Hann var eftirminnilegur kennari sem átti auðvelt með að hrífa nemendur sína. Hann kenndi eðlisfræði og stærðfræði, dönsku og átthagafræði sem börnin kölluðu Gulla-fræði því hann vissi allt sem máli skipti um Önundarfjörð, sögu sveitar og menningu. Hann var fljóthuga og stundum fljótfær og utan við sig eins og oft er með hugmenn. Einu sinni hringdi hann heim að Hvilft. Sonur hans svaraði í símann og Gunnlaugur spurði: Er hann pabbi þinn heima?

Gunnlaugur var kátur maður og léttur að eðlisfari. Hann vildi hafa líf í kringum sig. Börnin tóku virkan þátt í lífi og störfum heima á Hvilft og svo komu barnabörnin til að vera hjá afa og ömmu. Frændfólk kom líka til að vera í sveit á Hvilft. Heimilið var opið gestum og gangandi og þar var alltaf rúm handa þeim sem þurftu að gista. Þá var ekki til hugtakið bændagisting en margir gistu á Hvilft í gegnum tíðina án þess að nokkurs væri krafist fyrir veittan beina.

Barnabörnin muna afa sem var lifandi og áhugasamur um þeirra hagi. Þau muna tíðarandann á Flateyri þegar hann afi var kaupfélagsstjóri. Þau muna sjómannadaginn þegar þau sigldu á litla eikarbátnum, Sif og kepptu við flaggskip staðarins og Kaupfélagsins, sjálfan skuttogarann Gylli! Þau muna líka fordómaleysi afa, aðlögunarhæfni og grallaraskap sem grunnt var jafnan á og einlæga, barnslega forvitni um hagi annarra. Hann lék til gamans á munnhörpu til að ná athygli hinna allra yngstu og lagði börnunum drjúgt lið við að komast til manns. Þau lærðu margt um lífið og dauðann þegar þau voru með honum við sauðburðinn. Afi var umtalsgóður og þagði heldur þykkindalega en að tala illa um fólk sem honum þótti hafa breytt á einhvern hátt á ámælisverðan hátt. Hann efldi með þeim vitund fyrir sögu og eigin ætt og uppruna. Barnabörnin, börn á Flateyri, úr Breiðadal og víðar úr Önundarfirði eiga skemmtilegar minningar frá Hvilft, muna jónsmessubrennurnar og púkkið sem spilað var á jólum með kleinudeigskúlum.

Börnin hans muna ríka frásagnargáfu og leikhæfileika en pabbi lék mörg hlutverkin á fjölum á Flateyri í áranna rás.

Gunnlaugur hafði gott þrek á sínum yngri árum og reyndar fram eftir öllum aldri. Dóttir hans minnist þess að hann lék sér að því að stökkva jafnfætis upp á borð sem var tæpur metir á hæð allt fram að sextugu. Sonur hans sagði mér sögu sem Gunnlaugur sagði honum um nýliðin jól en hún gerðist um 1940. Þá fóru þeir frændur, Högni Jónsson og Gunnlaugur á gönguskíðum upp Garðadal, sem er á milli Hvilftardals og Kaldárdals. Gengu þeir upp undir Grímshjalla og renndu sér þaðan niður hlíðina að Hvilft. En þeir létu ekki staðar numið heima á bæ og héldu áfram för niður í fjöruborð. Þar rifu þeir af sér klæði og böðuðu sig í kröpuðum sjónum.

Fjöllin þekkti hann eins og lófana á sér enda hafði hann hlaupið um hlíðar og smalað fé frá barnsaldri. Hann var íþróttamaður á sínum yngri árum, lék blak og handbolta og keppti í frjálsum á héraðsmótum.

Gunnlaugur var að mestu laus við efnishyggju, segja barnabörnin, nýtinn vel og að sumra mati úr hófi fram! Hann kunni á allt sem þurfti að kunna á, hafði ríka sjálfbjargarviðleitni eins og bónda sæmir. Hann var jafnan æðrulaus og bjó yfir ríkri réttlætiskennd. Hann las í náttúruna, veður, þurrk og snjóalög, lagði saman vindátt, frost og úrkomu, hlustaði á fjöll og fjörð, himinn og haf. Og ef sú gáfa brást honum þá var hann í nánast yfirskilvitlegu sambandi við Ríkisútvarpið og virtist geta fundið á sér uppúr miðjum miðdegislúrnum hvenær veðurfréttirnar hófust og teygði sig í takkann og kveikti á réttum tíma – og meðtók veðrið – jafnvel þótt hann héldi áfram að sofa.

Hann skynjaði hrynjandi náttúrunnar í árstíðunum og svo sáu kýrnar um takt dagsins og héldu fólki við efnið frá morgni til kvölds.

Gunnlaugur orti þetta ljóð í tilefni vorkomu:

Nú skartar nóttin fegurð fersk og tær
hún fyllir kima hvern í brjósti mínu
en grösin ungu blunda blíð og vær
og bráðum flýgur ungi úr hreiðri sínu
sjá brúnir fjalla glóa gull í sól
það grætur dögg við stein um laut og bala
þá lifnar allt sem klakinn kaldur fól
og kátar raddir vorsins aftur hjala.

Gunnlaugur var marghamur maður sé litið til hæfileika hans og lífsstarfs. Hann lagði gjörva hönd á margt. Síðustu árin bjó hann einn á Hvilft, en þó ekki án umönnunar og samneytis við fjölskyldu sína því börnin voru hjá honum tíma og tíma. Þá komu þau systkinin, María og Hjálmar oft og dvöldu á Hvilft. Gunnlaugur vildi lifa sem lengst og á sama hátt og forðum. Hann studdi við margt gott í lífinu og styrkti allskonar félög og eitt var það félag sem hann var sérstaklega trúr og tryggur en það var Hjálparstarf kirkjunnar. Þegar sonur hans spurði hann fyrir 2 árum hvort hann þyrfti ekki að fara að grisja þessa styrki þá sagðist hann ætla að styrkja Hjálparstarfið til 2014 – eða í það minnsta meðan hann lifði!

Og nú er hann horfinn frá okkur. Hann verður ekki lengur á Hvilft eða á Sólborg en hann átti trú á ríki ljóssins, hina eilífu ljósborg þar sem Drottinn sjálfur lýsir um eilífð. Innganga hans og útganga var í hendi Guðs. Hann var vígður því samhengi í heilagri skírn og við kveðjum hann í dag með virðingu og mikilli þökk.

Gunnlaugur kenndi börnum í mörg ár og sá sem kennir börnum verður vitur, ekki aðeins af bókum sem hann les sem kennari, heldur ekki síst af samskiptum við börnin sem eru vitur og djúp í einlægni sinni og trú á lífið og hið stóra samhengi alls sem er. Það er gott að vera barn, barn í hendi Guðs.

Nú lokast himinhvolf yfir Hvilftarbónda, hvolf og hvilft leggjast saman eins og lófar Guðs um vegferð manns, gleði hans og sorgir, góð verk og góðan vilja, iðju og ávöxt.

Guð blessi minningu Gunnlaugs Finnssonar og Guð blessi þig.

Amen.

- – -

Ritningarlestrar

Sálmur 121

Ég hef augu mín til fjallanna,
hvaðan kemur mér hjálp?
2Hjálp mín kemur frá Drottni,
skapara himins og jarðar.
3Hann mun ekki láta fót þinn skriðna,
vörður þinn blundar ekki.
4Nei, hann blundar ekki og sefur ekki,
hann, vörður Ísraels.
5Drottinn er vörður þinn,
Drottinn skýlir þér,
hann er þér til hægri handar.
6Um daga mun sólarhitinn ekki vinna þér mein
né heldur tunglið um nætur.
7Drottinn mun vernda þig fyrir öllu illu,
hann mun vernda sál þína.
8Drottinn mun varðveita útgöngu þína og inngöngu
héðan í frá og að eilífu.

Mattheus 5.1-16

Fjallræðan
1Þegar Jesús sá mannfjöldann gekk hann upp á fjallið. Þar settist hann og lærisveinar hans komu til hans. 2Þá hóf hann að kenna þeim og sagði:
3„Sælir eru fátækir í anda
því að þeirra er himnaríki.
4Sælir eru syrgjendur
því að þeir munu huggaðir verða.
5Sælir eru hógværir
því að þeir munu jörðina erfa.
6Sælir eru þeir sem hungrar og þyrstir eftir réttlætinu
því að þeir munu saddir verða.
7Sælir eru miskunnsamir
því að þeim mun miskunnað verða.
8Sælir eru hjartahreinir
því að þeir munu Guð sjá.
9Sælir eru friðflytjendur
því að þeir munu Guðs börn kallaðir verða.
10Sælir eru þeir sem ofsóttir eru fyrir réttlætis sakir
því að þeirra er himnaríki.
11Sæl eruð þér þá er menn smána yður, ofsækja og ljúga á yður öllu illu mín vegna. 12Gleðjist og fagnið því að laun yðar eru mikil á himnum. Þannig ofsóttu þeir spámennina sem voru á undan yður.

Salt og ljós
13Þér eruð salt jarðar. Ef saltið dofnar, með hverju á að selta það? Það er þá til einskis nýtt, menn fleygja því og troða undir fótum.
14Þér eruð ljós heimsins. Borg, sem á fjalli stendur, fær ekki dulist. 15Ekki kveikja menn heldur ljós og setja undir mæliker heldur á ljósastiku og þá lýsir það öllum í húsinu. 16Þannig lýsi ljós yðar meðal mannanna að þeir sjái góð verk yðar og vegsami föður yðar sem er á himnum.

Stefán Sörensson
1926-2010
fv. háskólaritari
Útför frá Neskirkju 15. janúar 2010 kl. 15
Jarðsett í Gufuneskirkjugarði

Ræðuna er hægt að lesa hér fyrir neðan og ennfremur geturðu hlustað á hana með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir.

I.
Hann vaknaði að morgni andlátsdagsins, vaknaði af draumi. Hann var að syngja og stór hópur fólks hlýddi á fagran sönginn. Fáum stundum síðar var hann allur. Hann hafði sungið sinn svanasöng. Stefán Sörensson hafði alla tíð yndi af söng og við heyrðum hér fyrir athöfnina söng með Tónakvartettinum sem hann söng með um árabil. Söngur var honum hjarta nær og fátt gleður eins hjarta manns og söngur að ekki sé talað um tilbeiðslusöng til hins hæsta.

„Ég vil ljóða um Drottin meðan lifi,
lofsyngja Guði mínum meðan ég er til.“ (Slm 104.33)

Þannig kvað Davíð konungur sem á öðrum stað orti líka þetta.

„Syngið Drottni nýjan söng,
syngið Drottni, öll lönd,
syngið Drottni, lofið nafn hans,
kunngjörið hjálpráð hans dag eftir dag.“ (Slm 96.1-2)

Söngur hefur einkennt trúarlega tilbeiðslu um aldir og árþúsund. Manninum er eðlislægt að tjá sig í tónum, lyfta hug og rómi í hæðir og tigna hið stóra samhengi hvort sem það er í formi mansöngva, gamanvísna eða sálma. Allur söngur er tjáning á einhverju, tjáning tilfinninga eða geðslags, gleði eða sorgar, gamans eða alvöru. Og þegar dýpst er skyggnst varðar það allt tilvist og trú eða lífsafstöðu.

II.
Með hvaða hætti skilgreinir maður sjálfan sig og hver eru kennileiti ævinnar? Eitt er víst að Tónakvartettinn var meðal stóru kennileitanna í lífi Stefáns. Hann hafði mikið yndi af að syngja með félögunum. Tónakvartettinn skipuðu þeir Ingvar Þórarinsson, sem söng fyrsta tenór, Stefán bróðir Ingvars annan tenór. Eysteinn Sigurjónsson söng fyrsta bassa og Stefán Sörensson annan bassa.

Stefán Sörensson var fæddur 24. október 1926 á Kvíslarhóli í Tjörneshreppi, S- Þingeyjarsýslu. Hann lést á heimili sínu Kirkjusandi 3, fimmtudaginn 7. janúar. Foreldrar hans voru Sigþrúður Stefánsdóttir húsmóðir, fædd á Reyðarfirði og Sören Árnason, bóndi, fæddur í Reykjahreppi í S – Þingeyjarsýslu. Stefán var næst elstur 5 systkina. Systurnar eru látnar, Una Björg og Lára Dagmar en bræðurnir Árni og Sigurbjörn lifa. Hálfbróðir þeirra sammæðra var Jóhannes Þorsteinn Jóhannesson sem er látinn.

Stefán var staðráðinn í að mennta sig og fór til náms í Menntaskólann á Akureyri, að mestu fyrir eigin dugnað og staðfestu og lauk þaðan stúdentsprófi en las síðan lögfræði við HÍ. Hann var góður námsmaður, skipulagður og samviskusamur. Á námsárunum var hann á kafi í íþróttum.

Ungur eignaðist hann sitt fyrsta barn, Auði, með Hólmfríði Hólmgeirsdóttur, en ekkert varð frekar úr þeirra sambandi. Auður var gift Sæmundi Guðvinssyni sem er látinn. Seinni maður hennar er Herbert B. Jónsson.

Svo kom að því að hann festi ráð sitt.

Fyrri  eiginkona Stefáns var Ásta Ásmundsdóttir sem er látin. Sonur þeirra er Bragi Þór, kvæntur Svölu Karlsdóttur. Stefán og Ásta skildu eftir ríflega tveggja áratuga hjónaband.

Þá fann hann hana Perlu Kolka og gengu þau í hjónaband 1974. Börn hennar af fyrra hjónabandi eru Björg, Margrét, Ása, Elín og Páll.

III.
Ég talaði áðan um kennileiti ævinnar. Þau voru mörg í lífi Stefáns. Makar og börn, barnabörn og barnabarnabörn, vinnustaðir og samferðafólk voru stórir þættir í því landslagi. En líklega má þó fullyrða að stærsta kennileitið í lífi hans hafi verið móðurmissirinn. Aldrei komst hann í rauninni yfir þann harm. Hver getur náð sér af því að missa móður í bernsku? Slíkt inngrip í tilvistina hlýtur að marka persónuna fyrir lífstíð. Úrvinnsla sorgar skiptir miklu og þau sem Stefáni standa næst telja að þessi atburður hafi mótað afstöðu hans til lífsins og tilverunnar á mjög afgerandi hátt. Sumir eiga til að mynda erfitt með að trú á Guð eftir að hafa orðið fyrir ótímabærum ástvinamissi. Við erum svo gjörn á að álykta um Guð út frá forlagatrú eða misskilinni afstöðu til almættis Guðs. Almætti Guðs og frjáls vilji mannsins eru megin þættir í skilningi okkar á tilverunni. Guð tekur ekki móður frá börnum en sum börn missa móður og föður. Grundvallar kenning kristninnar er um það að Guð hafi gerst maður í Jesú Kristi, sem þjáðist á krossi og dó friðþægingardauða. Sonur Guðs fór ekki varhluta af þjáningu og mótlæti. Við lifum í heimi slysa og sjúkdóma og að baki þeim er enginn leikbrúðustjórnandi sem stýrir þessum eða hinum til sjúkleika eða slyss. Samband Guðs við sköpun sína er með öðrum hætti. Hann hefur skapað okkur með frjálsan vilja til skoðana og athafna í heimi sem er fallinn og ófullkominn, heimi þar sem slys og sjúkdómar setja mark sitt á mannlífið en einnig fegurð og dásemd, gleði og gaman.

IV.
Stefán var fremur hlédrægur maður. Hann var nákvæmur og heiðarlegu enda var hann kallaður til ábyrgðarstarfa. Hann var lögfræðingur að mennt og starfaði norður á Húsavík sem bankastjóri Samvinnubankans þar í bæ í ein 5 ár en þar á undan hafði hann verið fulltrúi hjá sýslumanni í 13 ár. Hann var varfærinn í fjármálum og kunni vel að fara með ábyrgð og því kallaði þáverandi háskólarektor, Ármann Snævarr, hinn trausta norðanmann suður í starf háskólaritara. Þetta var á þeim tíma þegar fundargerðir voru ritaðar beint í bækur á stað og stund og ekki spillti að rithönd Stefáns var fögur og skýr og auðvelt að lesa það sem máli skipti í gerðabókum Háskólans og kom úr penna hans. En ritarastarfið var fólgið í öðru og meiru en að rita fundargerðir. Hann gegndi lykilhlutverki í starfi skólans og sá til að mynda um allar fjárreiður Háskólans. Um hendur hans fóru stórar fúlgur fjár á ári hverju.

Stefán var ekki bara söngvinn, frábær skrifari og traustur fjárgæslumaður, hann var einnig á sínum yngri árum íþróttamaður góður, átti til að mynda Íslandsmet í þrístökki í nokkur ár þar til Vilhjálmur Einarsson, tók það af honum og vann silfur á Ólympíuleikunum í Melbourne. Stefán var liðlega vaxinn, léttur í spori og fjaðurmagnaður, laglegur maður og myndarlegur. Hann fór á Ólympíuleikana í London 1948 til að keppa en meiddist á hásin á æfingu og gat því ekki keppt. Heimsmetið þá í þrístökki var 16 metrar en Stefán hafði stokkið 15.45.

Stefán naut sín jafnan vel heima við bóklestur og að hlusta á tónlist, hann var stálminnugur alla tíð og fróður um margt. Hann var ekkert sólginn í mannfagnaði en varð oft að mæta á margskonar samkomur vegna starfa sinna eins og til að mynda hvítvínsboðin á vegum rektors sem oft voru haldin á laugardögum fyrir hinar ýmsu deildir skólans en Stefáni þótti verst að þau voru haldin á sama tíma og enski boltinn var í sjónvarpinu! En hann hafið auðvitað líka gaman af samkomum á vegum skólans og naut þess til að mynda að syngja glunta með Valdimari Örnólfssyni á Háskólahátíðinni.

Hann kunni ógrynni vísna og mundi þulur, kvæði og ljóð. Nóg var að kveikja í honum með einni hendingu og þá rann verkið allt upp úr honum fyrirhafnarlaust. Margt sagði hann um ævina sem fólkið hans vildi nú gjarnan eiga á bandi.

Stefán var hlýr maður og notalegur í viðkynningu. Hann var smekkmaður og heimili hans bar þess jafnan vott að þar bjó fagurkeri og listunnandi.

Perla og hann eignuðust fagurt heimili og líka sumarbústað í Hvalfirði og þar var mikið rótað í mold og puðað við ræktun með góðum árangri. Þau nutu þess að dvelja þar og fjölskyldan kom þangað oft. Barnabörnin nutu þess að fara með afa í fjöru en hann var alla tíð mikill náttúruunnandi en fannst Perla vera helst til mikið borgarbarn og stríddi henni með því að hún þekkti vart muninn á söng lóu og krumma. Á heimilinu var Stefán fjármálastjóri en Perla framkvæmdastjóri, heyrði ég sagt í gamansemi þegar ég hitti fólk til að undirbúa þessa athöfn. Þau voru góðir gestgjafar og fólki leið jafnan vel á fögru heimili þeirra í góðum og gefandi samræðum. Þau ferðuðust víða og fóru í einar 34 ferðir til Kanarí, oft til Ameríku og margra landa Evrópu. Stefán var mikið fyrir tölfræði og hélt bókhald yfir allar ferðir, gönguleiðir og gönguferðir, og hvað hann fann á hverjum stað. Allt var fært til bókar eins og vandvirkum háskólaritara sæmdi.

Stefán fylgdist alla tíð vel með íþróttum og þegar hann var á Húsavík þá náði hann sendingum frá BBC með sérstöku loftneti sem hann strengdi milli húsa yfir götuna til að geta fylgst með Manchester City sem var hans uppáhalds lið frá barnæsku. Þá var hann einnig góður bridge-spilari.

Hér kveður hann margmenni og þakkar fyrir góð kynni á langri og farsælli vegferð. Hingað senda kveðjur sínar þær, Björg Kolka Melkun frá Houston í Texas og Sara Kolka Courageux í Kaupmannahöfn.

V.

„Ég vil ljóða um Drottin meðan lifi,
lofsyngja Guði mínum meðan ég er til.“ (Slm 104.33)

Stefán var söngmaður og söngurinn var honum efst í huga til hinstu stundar. Upplifun hans í svefnrofunum á dánardegi var ef til vill á mærum tveggja heima. Hann heyrði söng. Söngurinn fylgir trúnni og trúin geymir margar myndir og líkingar um söng í þessu lífi og hinu komanda. Þegar menn reyna að gera sér í hugarlund hvernig lífið handan grafar lítur út þá koma gjarnan fram í hugann fagurfræðilegar myndir, svo sem um gleði og grænar grundir, nóttlausa voraldarveröld – svo gripið sé til kveðskapar manns sem þráði heimkynni sín úr fjarska – söngur og birta, heil heilsa og óbjagað líf. Við eigum okkur öll von um líf án þjáningar og erfiðleika. Sú von býr í öllum mönnum og hefur búið með mönnum á öllum tímum, á öllum stöðum og innan allra trúarbragða. Það eitt og sér segir kannski meira en margt annað um að lífið sé stærra og meira, dýpra og leyndardómsfyllra, en það sem blasir við okkur hér og nú. Í eilífðinni verður Guð allt í öllu, hann sem þerra mun öll tár og ljúka upp leyndardómum lífsins. Þá munum við skilja allt eins og postulinn Páll orðar það í von sinni í hinum þekkta kærleiksóði:

„Nú sjáum vér svo sem í skuggsjá, í ráðgátu,
en þá munum vér sjá augliti til auglitis.
Nú er þekking mín í molum
en þá mun ég gjörþekkja
eins og ég er sjálfur gjörþekktur orðinn.
En nú varir trú, von og kærleikur, þetta þrennt,
en þeirra er kærleikurinn mestur.“
(1. Korintubréf 13.12-13)

Við kveðjum Stefán Sörensson með kærleika í hug og hjarta. Við felum hann hinu stóra samhengi, himni Guðs og eilífð hans. Guð blessi minningu Stefáns Sörenssonar og Guð blessi þig.

Amen.

Prédikun flutt í Neskirkju 10. janúar 2010 kl. 11 í almennri messu. Félagar úr frímúrarastúkunni Glitni komu í heimsókn ásamt eiginkonum. Kór Neskirkju leiddi söng undir stjórn organistans Steingríms Þórhallsonar. Sigríður Ósk Kristjánsdóttir mezzosópran söng einsöng, Örnólfur Kristjánsson lék á selló. Kristján Jóhannsson forystumaður stúkunnar Glitnis fór með almenna kirkjubæn. Við altarisgöngu þjónuðu sr. Halldór Reynisson, Auður Styrkársdóttir og Droplaug Guðnadóttir ásam sóknarpresti. Meðhjálpari var Valdimar Tómasson. Þess má geta að Kristján, Halldór, Valdimar, Örn Bárður og Örnólfur eru allir Glitnisbræður.

Myndin f.v.: Örn Bárður, Sigríður Ósk ásamt foreldrum sínum Ingibjörgu Sigurðardóttur og Kristjáni Jóhannssyni.

Þú getur hlustað á ræðuna með því að smella á þríhyrninginn sem birtist hér á eftir en ræðan var flutt blaðalaust.

Ritningarlestrar dagsins
eru birtir neðanmáls.

Lexía: Slm 42.2-3
Eins og hindin þráir vatnslindir
þráir sál mín þig, ó Guð.
Sál mína þyrstir eftir Guði, hinum lifanda Guði,
hvenær mun ég fá að koma og sjá auglit Guðs?

Pistill: Róm 12.1-5
Því brýni ég ykkur, systkin, að þið vegna miskunnar Guðs bjóðið fram sjálf ykkur að lifandi, heilagri, Guði þóknanlegri fórn. Það er sönn guðsdýrkun af ykkar hendi. Fylgið ekki háttsemi þessa heims. Látið heldur umbreytast með hinu nýja hugarfari og lærið svo að skilja hver sé vilji Guðs, hið góða, fagra og fullkomna.
Fyrir þá náð sem mér er gefin segi ég ykkur öllum: Enginn hugsi hærra um sjálfan sig en hugsa ber heldur í réttu hófi, og hver og einn haldi sér við þann mæli trúar sem Guð hefur úthlutað honum.
Við höfum á einum líkama marga limi en limirnir hafa ekki allir sama starfa. 5Eins erum við, þótt mörg séum, einn líkami í Kristi en hvert um sig annars limir.

Guðspjall: Lúk 2.41-52
Foreldrar Jesú ferðuðust ár hvert til Jerúsalem á páskahátíðinni. Þegar hann var tólf ára fóru þau upp þangað eins og þau voru vön og tóku Jesú með sér. Þau voru þar út hátíðisdagana. En þegar þau sneru heimleiðis varð sveinninn Jesús eftir í Jerúsalem og vissu foreldrar hans það eigi. Þau hugðu að hann væri með samferðafólkinu og fóru eina dagleið og leituðu hans meðal frænda og kunningja. En þau fundu hann ekki og sneru þá aftur til Jerúsalem og leituðu hans.
Eftir þrjá daga fundu þau hann í helgidóminum. Þar sat hann mitt á meðal lærifeðranna, hlýddi á þá og spurði þá. En alla, sem heyrðu til hans, furðaði stórum á skilningi hans og andsvörum. Og er þau sáu hann þar brá þeim mjög og móðir hans sagði við hann: „Barn, hví gerðir þú okkur þetta? Við faðir þinn höfum leitað þín harmþrungin.“
Og hann sagði við þau: „Hvers vegna voruð þið að leita að mér? Vissuð þið ekki að mér ber að vera í húsi föður míns?“ En þau skildu ekki það er hann talaði við þau.
Og Jesús fór heim með þeim og kom til Nasaret og var þeim hlýðinn. En móðir hans geymdi allt þetta í hjarta sér. Og Jesús þroskaðist að visku og vexti og náð hjá Guði og mönnum.

Fleiri myndir úr messunni eru hér: Glitnisbræður og systur í messuheimsókn