örnbárður.annáll.is

Hugvekja flutt í Neskirkju á jólanótt 2011.
Guðsþjónusta á jólanótt
var haldin skv. hinni anglikönsku
Carlos-hefð sem samanstendur
af sálmasöng og lestrum spádómstexta
úr GT og textum um fæðingu Jesú úr NT.
Í hugvekjunni er leitast við að ganga
inn í kyrrð jólanætur og skynja
það hvernig hin mesta firð verðu
algjörlega nálæg.

Nótt, niðdimm nótt, undarleg stemming. Bjarmi frá gullnum stjörnum á himinfestingunni. Foreldrar með barn. Nýfætt barn í jötu. Varir bærast, augu tindra, hendur fálma. Smæð í óendanlegri stærð alheimsins. Og yfir öllu stjörnur á himni sem augun greina. Augað sér ekki lengra. En veröldin er stærri en augað nemur. Handan stjarnanna taka við óravíddir, takmarkalaus firrð, alheimur Guðs. Auga barnsins horfir spyrjandi út í óendanleikann og hornhimnan ein skilur að milljónir ljósára himingeimsins annars vegar og hins vegar óravíddir sálarinnar að baki augum barnsins. Hið ytra og innra. Hvort tveggja svo stórt og stórfenglegt að við fáum aldrei komist til botns í því.

Og hér erum við. Hvert og eitt búin því sama og barnið forðum, eigum það sameiginlegt að hafa fæðst bjargarlaus inn í stóra og flókna veröld. Við erum sjálf börn í alheimi Guðs og hornhimna augans skilur að heimana og sálargeimana.

Lífið er undur.

Lífið er leyndardómur.

Og jólin, þau eru undur og leyndardómur. Jólasagan svo einföld sem hún er hefur verið þjóðunum íhugunarefni í tvö þúsund ár og enn er þessi saga ótæmandi uppspretta. Hvað veldur? Hvað gerir þessa sögu af barninu í Betlehem svo ómótstæðilega? Er það samsemdin, hið sammannlega, sú staðreynd að við erum öll börn, fædd af móður, sem umvafði okkur elsku og umhyggju? Hún skapar mikla samkennd þessi fagra saga. Barnið sem María hafði hugboð um að væri einstakt og ætti sér himneskan uppruna beið ekki eftir uppbúnu rúmi og þjónustufólki á dýru hóteli. Það bara kom þegar tíminn fullnaðist, kom inn í ömurlegar aðstæður að okkur finnst og andstæður. Fjárhús, fénaður, fnykur, fólk, fagrar stjörnur, fjárhirðar og fögnuður engla. Eru til meiri andstæður? Og sálmaskáldin hafa keppst við það um aldir að lýsa þessu undri í meitluðum hendingum ljóða sinna: Fjármenn hrepptu fögnuð þann, þeir fundu bæði Guð og mann (72); Hvert fátækt hreysi höll nú er, því Guð er sjálfur gestur hér (73); Sá, Guð, er ræður himni háum, hann hvílir nú í dýrastalli lágum (78); Sjá, konungur englanna fæddur er (81). Og loks í sálminum góða Heims um ból segir að mærin hafi fætt son Guðs sem er frumglæðir ljóssins, sá sem skapaði lífið og ljósið. Hann er kominn til manna. Þetta er undur sem ég ætla mér ekki að reyna að útskýra eða sannfæra nokkurn mann um. Það er mér um megn. En undrið sannar sig sjálft í jólahátíðinni sem haldin er um veröld víða af fólki sem fagnar með englum himinsins vegna þess að jólin eru trúarreynsla, upplifun á djúpum sannindum sem eigi verða útskýrð nema með mynd- og táknmáli sem vísar til æðri veruleika og stærða sem mannshugurinn ræður ekki við.

Jólin eru gjöf, ljós í myrkum heimi. „Sú þjóð er í myrkri gengur sér mikið ljós“ er sungið á jólum. Ljósið frá Betlehem er einstakt. Það hefur lýst okkur í þúsund ár. Því verður eigi á móti mælt að hugsjónir barnsins frá Betlehem taka öllu öðru fram, þær eru það fegursta og besta sem flutt hefur verið á foldu. Ef okkur tækist að fara eftir orðum hans væri öðruvísi umhorfs í heiminum.

Barnið í jötunni, hið fagra og hreina, maðurinn Jesús Kristur í samskiptum við fólk af öllum stéttum, miskunnsamur, kærleiksríkur, vekur með okkur löngun til hins góða, vekur í brjóstum okkar söknuð eftir hinu saklausa og hreina. Hvers vegna? Vegna þess að í okkur öllum býr vitund um Paradís, um hið fagra og fullkomna, um hið horfna. Paradísarmissir heitir kvæðið góða eftir Milton sem séra Jón á Bægisá þýddi í lágreistu koti sínu í dalnum langa fyrir norðan. Kvæðið er um fall mannsins, um frumforeldra allra manna, Adam og Evu og brotthvarf þeirra úr Paradís. Sagan sú lifir v.þ.a. hún er saga mín og þín, saga um fólk sem skynjar að eitthvað er horfið úr lífinu, sakleysið og hin fullkomna fegurð er horfin, týnd og glötuð, Paradísarmissir. Þannig er líf okkar allra. Okkur fatast flugið og við náum ekki að lifa eins og við vildum lifa.

En þessa brotna heims hefur björgunarmaður vitjað, hann sem er án upphafs og endis, og býr í fegurðinni og fullkomnuninni, gerðist maður, varð eins og við, Jesús Kristur, sannur Guð og sannur maður. Hann bætti fyrir brotin okkar manna og kom aftur á fót sambandi við hina horfnu Paradís. Fyrir fulltingi hans heimtum við aftur það sem áður týndist og fáum fyrir hans fórn aðgang að nýju lífi. Þetta líf var okkur gefið í heilagri skírn. Skírnin er því hin raunverulega Paradísarheimt sem að vísu sést aðeins í skuggsjá í óljósri mynd hér í heimi tímans en í skýrri mynd við skil sem verða á efsta degi. Þá fáum við að sjá lífið í sinni tæru mynd og þá fyrst sjáum við hvað okkur skorti og hvað við skemmdum sjálf. Öll er þessi erfiða og bitra reynsla okkar manna umvafin skilningi, umhyggju og elsku Guðs sem vill að allir verði hólpnir og komist til þekkingar á sannleikanum. Hann þekkir okkur betur en við sjálf. Óravíddir sálarinnar og öll sólkerfi eru honum kunn í smáatriðum, ekkert er honum hulið, allt er bert augun hans. Í honum lifum, hrærumst og erum vér, sagði Páll postuli í rökræðum sínum við spekingana í Aþenu (Post 17.18). Hann ritar og í bréfi sínu til Rómverja og segir:

„ . . . ég er þess fullviss, að hvorki dauði né líf, englar né tignir, hvorki hið yfirstandandi né hið ókomna, hvorki kraftar, hæð né dýpt, né nokkuð annað skapað muni geta gjört oss viðskila við kærleika Guðs, sem birtist í Kristi Jesú Drottni vorum.” (Rm 8.38-39).

Í ljóði frá Afríku sem tjáir umhyggju og vöktun Drottins segir eitthvað á þessa leið:

Djúpt í svartasta skógmi
í myrkviðum Afríku
um miðja nótt
er kolsvartur steinn
á steininum
agnarsmár
biksvartur maur.
Guð sér hann!

Guð vakir yfir okkur í lífi jafnt sem dauða og hann geymir ástvini okkar sem horfnir eru á undan okkur á vit Paradísar. Ljós jólanna, auga Guðs vakir yfir sérhverri sál og augu hans hvíla á okkur full elsku og löngunar til samfélags í kærleika. Hann horfir í auga barnsins, í auga þitt og hann einn þekkir óravíddir sálar þinnar, dýpstu þrá hjarta þíns, erfiðustu reynslu lífs þíns, björtustu drauma þína.

Og hann játast þér.

Jólin eru ástarjátning Guðs til manna, til þín og mín. Geturðu hugsað þér nokkuð dásamlegra? Hann sem skapaði heimana og geimana, ljósið og lífið, elskar þig. Stjarnan sem lýsti vitringunum forðum lýsir enn og vísar veginn aftur til Paradísar.

Komum, sláumst í för með þeim sem fundið hafa aftur leiðina heim.

Dýrð sé Guði . . . .

Amen.