örnbárður.annáll.is

Aðgerðarleysi er líka afstaða. Að vera passíf, hlutlaus, er afstaða – hættuleg afstaða! Og guðspjall dagsins minnir okkur óþyrmilega á . . .

Úr prédikun sunnudagsins 23. janúar 2005 sem lesa má alla hér að neðan:

Hnattvæðing

Gömul saga og ný
Kannastu við eitthvað af þessu?

-Íslenskir fjármálamenn náðu meirihluta í stóru fyrirtæki í útlöndum.
-Danir eru í öngum sínum yfir kaupum Íslendinga á þekktu fyrirtæki.
-Stjórn fyrirtækjakeðju í Bretlandi samþykkti í gær kauptilboð fjárfesta með Íslendinga í fararbroddi.

Og kannastu við eitthvað þessu líkt?

-forstjórum og framkvæmdastjórum sem þykja hafa náð árangri í starfi var veitt viðurkenningar – eða:
-í gær var þessum eða hinum forstjóranum sagt upp störfum og gerður við hann starfslokasamningur.

Hagfræði?
Verðbréfamarkaður á Íslandi er enn að slíta barnsskónum og er í raun ekki nema nokkurra ára gamall og nú árið 2005 heyrum við boðskap í guðspjalli dagsins, næstum jafngamlan ártalinu, sem er eins og hann hefði getað verið ritaður árla dags, nú í morgunsárið!

Ég treysti mér nú varla til að far mikið út í hagfræði með nemendur í þeim fræðum syngjandi í kórnum í dag og svo eina tvo doktora í hagfræði í kirkjunni auk annarra sem vita miklu meira um fjármálafræði en ég.

En er Jesús annars að tala um hagfræði?

Enn og aftur kemur Jesús Kristur okkur á óvart. Hann fjallar um fjárfestingar, um viðskipti og ávöxtun fjármuna, ávöxtunarkröfur. Leggur hann blessun sína yfir útrás fjármálamanna samtímans? Er hann á bandi frjálshyggju og hnattvæðingar? Eða fjallar dæmisaga hans um allt annað en peninga?

Hvaða lærdóm getum við dregið af þessum orðum hans? Ekki erum við sem hér komum saman í dag viðfang fjölmiðla vegna þess að við séum að kaupa upp þekkt fyrirtæki hér á landi, að maður tali nú ekki um úti í hinum stóra heimi, eins og gjarnan er sagt.

Hvaða veltufjármunir, hvaða kröfur?
En þrátt fyrir að svo sé ekki má spyrja hverjir séu veltufjármunir okkar, hverjar eru talenturnar? Hver eru viðfangsefnin? Ekkert okkar er tómhent, ekkert án talenta eða hæfileika.

Sérhver kristinn maður, kona og karl, er ráðsmaður, umsjónarmaður, framkvæmdastjóri.

Honum er falinn ábyrgð, trúnaðarstörf:

-að lifa sem Guðs barn.
-að hafa Jesú að bróður og leiðtoga.
-að nýta allar góðar gjafir/gáfur skaparans til gleði og blessunar, öðrum til handa og sjálfum sér um leið.

Gjafirnar eða gáfurnar eru ólíkar en þær geta allar vaxið og gefið ávöxt. Alltaf er hægt að láta gott af sér leiða. Og þegar Kristur kemur aftur til þess að halda dóm, eins og segir í trúarjátningunni, fer fram uppgjör á því hvernig við höfum ávaxtað okkar talentur. Það uppgjör er óhjáikvæmilegt. Það mun allavega eiga sér stað í okkar eigin samvisku.

Verkaréttlæting?
Þýðir þetta þá að við verðum dæmd af verkum okkar? Snýst þetta um hversu mikið við höfum áorkað? Er þetta spurning um dugnað og áræði, áhættu og framsækni? Og ég sem hélt að þetta snerist um náð en ekki verkaréttlætingu.

Verður grátur og gnístran tanna hjá mörgum á efsta degi?

Tveir menn ræddu þessa dæmisögu og annar sem vildi afsanna Biblíuna spurði:
-Hvernig getur þetta staðist þar sem stór hluti Íslendinga á vissum aldri er tannlaus skv. fréttum liðinna daga? Hvernig geta þeir gníst tönnum?
Þá svaraði hinn sem vildi trúa á bókstafinn:
-Guð sér fyrir öllu, hann skaffar þeim bara tennur.

En að öllu gamni slepptu, þá dæmir sig hvert og eitt okkar sjálft. Við höfum öll vitundum sekt okkar og synd og því er okkur nauðsynlegt að heyra um fagnaðarerindið, um lausnina, um náðina.

Snýst lífið um verkaréttlætingu? Nei, það snýst allt um náð samkvæmt fagnaðarerindi kristinnar trúar. En náðin leyfir okkur ekki að vera aðgerðarlaus. Kærleikur Krists knýr okkur til verka. Gott tré ber góðan ávöxt. Af ávöxtunum þekkist tréð. Þannig bera verkin vott um samfélag okkar við Krist – um hið frelsandi samfélag við Krist. Þess vegna segir aftur og aftur í Nýja testamentinu að hvert og eitt okkar þurfi að koma fyrir dómstól Krists til þess að fá endurgoldin verkin á jörðu. En samt sem áður hvílir frelsunin á náð. Engin góðverk ná að frelsa okkur. Öll þörfnumst við fyrirgefningar. Og við fáum hana öll í trúnni á Jesú. En ef við trúum – eigum heila og lifandi trú – þá munum við ávaxta okkar talentur svo að þær vaxi. Ekki til þess að hlaða ofan á sæluna því hana höfum við þegar fengið í Kristi heldur vegna elskunnar til hans. Góðverkin eru þakkarfórn!

Þau eru til sem einungis hugsa um að komast af, gera lágmarkskröfur til sjáfra sín, gera sem allra minnst. En það kemur að reikningsskilum. Þannig var því farið með þriðja þjóninn sem gróf sína talentu í jörðu. Hann óttaðist að gera mistök og þorði ekki að gera neitt. Það sem skipti hann mestu máli var að vera stikkfrí, að þjóna hvorki né gefa af sér, með allri þeirri áhættu sem slíku fylgir óhjákvæmilega. Þannig lifir bölsýnismaðurinn. Hann þorir ekki að taka áhættu og tapar því dæmdur til að tapa.

Það verður uppgjör. Þess vegna er minnt á dóminn m.a. síðasta sunnudag kirkjuársins, dómssunnudaginn í nóvember hvert ár. En það varðar miklu að halda upp á þann dag á réttan hátt. Það sem máli skiptir er ekki hvort við höfum gert eitthvað rangt – í það minnsta ekki stór afbrot – heldur hitt hvort við elskum Drottinn Jesú Krist og lifum í trúnni á hann.

Íslenska þjóðin og telentur hennar
Undanfarna daga og vikur hefur komið ríkulega í ljós hvar hjarta íslensku þjóðarinnar er. Við höfum brugðist vel við neyð heimsins og lagt okkar af mörkum til að lina þjáningar fólks á hamfarasvæðunum. Sumir lögðu stórar upphæð í söfnunina aðrir minna. En hvert og eitt okkar lagði sitt af mörkum og á því sannaðist að margt smátt gerir eitt stórt. Sagan um eyri ekkjunnar er alltaf að gerast. Barnið sem tæmdi sparibaukinn gaf miklu meira en forstjórinn sem kleip af yfirfljótandi sjóðum fyrirtækis síns. Það hreif hug minn og hjarta að skynja hug fólks þegar ég stóð með baukinn í stórri verslunarmiðstöð og það kom og gaf. Það var prédikun um guðsríki, um eyri ekkjunnar, um þjóna húsbóndans, um lífið og tilveruna, um hjartalag, um náð og miskunn, trúmennsku og kærleika.

Í dag, 23. janúar fyrir réttum 32 árum hófst eldgos í Vestmannaeyjum. Þá brugðust landsmenn rétt við og lögðu sitt af mörkum til að hjálpa fólki sem varð fyrir búsifjum og sama gerðu margar þjóðir, ekki síst frændþjóðir okkar á Norðurlöndum. Þá voru telenturnar ávaxtaðar ríkulega.
Við erum kölluð til þess að kveikja ljós í dimmum heimi og við erum minnt á að sælla er að gefa en þiggja. Hún er góð líkingin af kertaloganum sem þú gefur öðrum til að kveikja ljós, ljós af ljósi. Loginn þinn minnkar ekki þótt hundrað aðrir kveiki af þínum loga.

Talentur okkar eru margar og við höfum öll einhverjar slíkar til að ávaxta. Þegar prestar þjóna fjölskyldum við dauðsfall ástvinar kemur beint og óbeint í ljós hvernig hin látna persóna lifði. Einstaklingar sem gáfu mikið af sér skilja eftir sig mikinn auð, kærleika sem birtist í þeim sem eftir lifa. Umhyggjan og ástin skín úr augum þeirra sem nutu elskunnar í ríkum mæli. Elskan kveikir elsku, ljós kveikir ljós, ljós af ljósi.

Hættuleg afstaða
Lifum þannig að við séum ljósberar, að við leggjum hinum góðu gildum lífsins lið og stuðlum að réttlæti og friði í heiminum. Sú viðleitni er áhættusöm og getur kostað mikið, getur jafnvel kostað átök og skilnað milli vina og samferðafólks – og sumir fórna janfvel lífi sínu fyrir hið góða og sanna. Og þannig verður það ætíð. Við komumst ekki hjá því að taka afstöðu. Aðgerðarleysi er líka afstaða. Að vera passíf, hlutlaus, er afstaða – hættuleg afstaða! Og guðspjall dagsins minnir okkur óþyrmilega á hvert aðgerðarleysið leiðir. Jesús boðaði aðgerðir en ekki aðgerðarleysi. Hann sagði ekki:

Allt sem þér viljið ekki að aðrir menn gjöri yður það skuluð þér ekki heldur gjöra þeim.

Nei, þessi regla er þekkt í sinni neikvæðu mynd en sú sem Jesús kenndi er enn þekktari og er svona:

Allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.

Ávöxtunarkrafa húsbóndans í guðspjallinu var í raun engin nema sú að allir gerðu sitt besta, aðhefðust eitthvað í stað þess að grafa talentuna í jörðu. Jesús er á bandi þeirra sem ávaxta sínar talentur. Hann stendur fyrir hnattvæðingu kærleikans. Peningar eru hlutlausir í sjálfu sér en afstaða okkar til fjármuna getur gert okkur annars vegar að verkfæri Guðs eða að handbendi hins illa.

Gerðu gott og heimurinn verður betri, þér líður betur og þú lifir lengur. Þannig elskar þú Guð. Þannig ávaxtar þú þína talentur í heimi sem Guð elskar. Og Guð elskar þig – þú ert þjónn hans sem hann hefur velþóknun á og treystir fyrir talentum og hæfileikum.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda.
Amen.

—

Prédikun við messu í Neskirkju 23. janúar 2005.

Textar 1. sunnudags í níuviknaföstu skv. B-röð:

Lexían; 5.Mós. 8. 7, 10 -11, 17-18

Drottinn Guð þinn leiðir þig inn í gott land, inn í land, þar sem nóg er af vatnslækjum, lindum og djúpum vötnum, sem spretta upp í dölum og á fjöllum. Og þegar þú hefir etið og ert orðinn mettur, þá skalt þú vegsama Drottin Guð þinn fyrir landið góða, sem hann gaf þér.

Gæt þín, að þú gleymir ekki Drottni Guði þínum og haldir svo eigi boðorð hans, ákvæði og lög, sem ég legg fyrir þig í dag.
Og seg þú ekki í hjarta þínu: Minn eigin kraftur og styrkur handar minnar hefir aflað mér þessara auðæfa. Minnstu heldur Drottins Guðs þíns, því að hann er sá, sem veitir þér kraft til að afla auðæfanna, til þess að hann fái haldið þann sáttmála, er hann sór feðrum þínum, eins og líka fram hefir komið til þessa.

Pistillinn: 1.Kor. 3. 10 -15

Eftir þeirri náð, sem Guð hefur veitt mér, hef ég eins og vitur húsameistari lagt grundvöll, er annar byggir ofan á. En sérhver athugi, hvernig hann byggir. Annan grundvöll getur enginn lagt en þann, sem lagður er, sem er Jesús Kristur. En ef einhver byggir ofan á grundvöllinn gull, silfur, dýra steina, tré, hey eða hálm, þá mun verk hvers um sig verða augljóst. Dagurinn mun leiða það í ljós, af því að hann opinberast með eldi og eldurinn mun prófa hvílíkt verk hvers og eins er. Ef nú verk einhvers fær staðist, það er hann byggði ofan á, mun hann taka laun. Ef verk einhvers brennur upp, mun hann bíða tjón. Sjálfur mun hann frelsaður verða, en þó eins og úr eldi.

Guðspjallið: Matt. 25. 14 -30

Svo er um himnaríki sem mann, er ætlaði úr landi. Hann kallaði þjóna sína og fól þeim eigur sínar. Einum fékk hann fimm talentur, öðrum tvær og þeim þriðja eina, hverjum eftir hæfni. Síðan fór hann úr landi. Sá sem fékk fimm talentur, fór þegar, ávaxtaði þær og græddi aðrar fimm. Eins gjörði sá er tvær fékk. Hann græddi aðrar tvær. En sá sem fékk eina, fór og gróf fé húsbónda síns í jörð og faldi það.

Löngu síðar kom húsbóndi þessara þjóna og lét þá gjöra skil. Sá með fimm talenturnar gekk þá fram, færði honum aðrar fimm og sagði: Herra, fimm talentur seldir þú mér í hendur, hér hef ég grætt aðrar fimm. Húsbóndi hans sagði við hann: Gott, þú góði og trúi þjónn. Yfir litlu varstu trúr, yfir mikið mun ég setja þig. Gakk inn í fögnuð herra þíns.

Þá gekk fram sá með tvær talenturnar og mælti: Herra, tvær talentur seldir þú mér í hendur, hér hef ég grætt aðrar tvær. Og húsbóndi hans sagði við hann: Gott, þú góði og trúi þjónn, yfir litlu varstu trúr, yfir mikið mun ég setja þig. Gakk inn í fögnuð herra þíns. Loks kom sá er fékk eina talentu, og sagði: Herra, ég vissi, að þú ert maður harður, sem uppsker þar, sem þú sáðir ekki, og safnar þar, sem þú stráðir ekki. Ég var hræddur og fól talentu þína í jörð. Hér hefur þú þitt.

Og húsbóndi hans sagði við hann: Illi og lati þjónn, þú vissir, að ég uppsker þar, sem ég sáði ekki, og safna þar, sem ég stráði ekki. Þú áttir því að leggja fé mitt í banka. Þá hefði ég fengið það með vöxtum, þegar ég kom heim. Takið af honum talentuna, og fáið þeim, sem hefur tíu talenturnar. Því að hverjum sem hefur, mun gefið verða, og hann mun hafa gnægð, en frá þeim, sem eigi hefur, mun tekið verða jafnvel það, sem hann hefur. Rekið þennan ónýta þjón út í ystu myrkur. Þar verður grátur og gnístran tanna.