örnbárður.annáll.is

Alltaf er ég jafn undrandi á frásögn Nýja testamentisins á tilurð kirkjunnar, þessa fjölmiðils sem hóf störf með því að skapari orðanna og sjálfs ljósvakans, bjartra sumarnátta og norðurljósa á vetrarhimni, hann sem var Orðið holdi klætt, viska himinsins í dauðlegu, mannlegu holdi, fól 12 fréttamönnum að segja fréttir allra tíma: Guð er sestur að völdum, Guð hefur gengið á hólm við illskuna, Guð hefur sigrað dauðann, kærleikurinn er siguraflið, Kristur er upprisinn og er með fólki sínu um eilífð fyrir anda sinn!

Tilvist kirkjunnar og líf í tvö þúsund ár er algjört kraftaverk. Hvernig má það vera að fámennur hópur, fátæks fólks, fengi áorkað svo miklu, sem raun ber vitni? Svarið liggur í honum sem stofnsetti kirkjuna; ól hana af starfi sínu og hugsjónum; fylgdi henni úr hlaði með nærveru anda síns; studdi við fylgjendur sína í árdaga kristni í ofsóknum, þrengingum og neyð – og er enn nálægur kirkju sinni fyrir orð sitt, anda og fyrirheit. Kirkjan er fjölmiðill, fréttastofa hinna góðu tíðinda um nýtt samhengi hlutanna, nýja tilveru, nýjan himinn og nýja jörð. Og í tímans rás hefur oft verið reynt að þagga niður í þessari fréttastofu fagnaðarerindisins. Kristin kirkja hefur sætt ofsóknum en hún lifir, kirkjan varir að eilífu vegna þess að Kristur situr þar í forsæti og stjórnar í mildi og miskunn, kærleika og visku.

Ómögulegur möguleiki
Kraftaverk! Hvernig get ég dauðlegur maður útskýrt kraftaverk? Og hvernig er yfir höfuð hægt að útskýra líf og starf Jesú Krists? Er það ekki vonlaust og það eftir tvö þúsund ár? Er það kannski jafnvonlaust og „að leggja drög að ferð til tunglsins á reiðhjóli, að borða slátur með röri“ eins og flugfimur pistlahöfundur Ríkisútvarpsins í lofthelgi orðanna segir í bók sinni. Er það ekki ómögulegt? Jú, ómögulegt er það. En fyrir kraft Guðs er það um leið ómögulegur möguleiki. Mótsagnarkennt verkefni sem verður að veruleika, nánast eins og sköpun úr engu; eða eins og mettun þúsunda af fimm brauðum og tveim fiskum. Allt er það mögulegt fyrir trú á anda Guðs og innblástur. Í höndum hans verður hið smáa stórt, hið fyrirlitlega mikilfenglegt, hið hallærislega stórkostlegt. Guð snýr öllu á hvolf. Mættum við jafnan muna það í upphafningu hégómleikans að flest það sem við sækjumst eftir er innantómt hjóm.

Frestun jóla og færsla uppstigningardags
Uppstigningardagur. Jesús er á förum, hann hverfur sjónum fylgjenda sinna sem hann hafði birst upprisinn í 40 gleðidaga. Og við tók nýtt tímabil í sögu kirkjunnar, þessarar mestu umbótahreyfingar sögunnar, kröfugöngu sem enn varir og biður um réttlæti og frið í heiminum og vill stuðla að heill og hamingju einstaklinga, hópa og þjóða.

Uppstigningardagur er hátíðisdagur í kirkjunni þegar minnst er atburðar í samskiptasögu Guðs og mannkyns. Þennan dag hefur verið sérstaklega höfðað til aldraðra á liðnum árum hér á landi. Sá var aldrei tilgangur þessa dags en hins vegar fer vel á því að eldri borgarar séu sýnilegri en ella í starfi kirkjunnar, þennan dag og reyndar alla daga. Og það gerist einmitt í þessari guðsþjónustu þar sem Litli-kórinn, kór eldri borgara í Neskirkju á í hlut. Kynslóð eldri borgara þessa lands hefur lifað tímana tvenna. Og ég fullyrði að þessi kynslóð veit upp á hár hvers vegna við höldum uppstigningardag heilagan. En hvað segja kynslóðirnar sem eiga að erfa landið? Erum við sem þjóð óðum að gleyma því hvaðan við komum? Og vitum við þá nokkuð hvert förinni er heitið? Og nú er talað um að færa þennan dag til vegna þess að það hentar betur atvinnulífi og launþegum. Munið þið eftir því þegar Kastró, byltingarforingi á Kúbu, vildi fresta jólunum? Þá var kalda stríðið í algleymingi og við hlógum mörg að fásinnu einræðisherrans. Hægt er að fresta því að halda upp á jól og uppstigningardag en þessar hátíðir verða hins vegar ekki færðar til á almanakinu. Atvinnurekendur og launþegasamtök geta samið um að færa til frítöku en uppstigningardagur er og verður ávallt haldinn hátíðlegur 40 dögum eftir páska og tíu dögum fyrir hvítasunnu. Því breyta engin lög, engar samþykktir.

Merkisdagar og mikil tíðindi
Kristið fólk heldur hátíðir kristninnar í heiðri. Í dag er minningardagur kirkjunnar um mikilvægan atburð í þeirri miklu sögu sem tjáir samskipti Guð við þennan heim. Uppstigningardagur tjáir ákveðin skil í samskiptum frelsarans Jesú Krists við mannlífið. Dagurinn er haldinn hátíðlegur í tilteknu samhengi sögunnar. Jólin boða þau undur og stórmerki að Guð vitjaði jarðar í Jesú Kristi; fæddist í þennan heim eins og hver önnur manneskja, sem ómálga barn, algjörlega háð umhyggju jarðneskra handa. Jólin marka skil í sögu manns og heims. Guð er orðinn einn af okkur. Guð gerðist maður og gekk í gegnum mannlegt líf með öllu sem því fylgir, gleði og hamingju, harmi og sorg. Og Guð fór ekki neinar sérleiðir í því sambandi. Hann slapp ekki undan erfiðleikum þessa lífs. Það sannar píslarganga hans og krossdauði. Og svo koma páskarnir, mesta hátíð kristninnar og sú er á sér lengsta hefð og sögu innan kristinnar kirkju, hátíð upprisunnar, hátíð sigurs kærleikans yfir afli illskunnar. Og nú lifum við gleðidagana, dagana frá páskum til uppstigningardags. Kristur var á meðal fylgjenda sinna, upprisinn frá dauðum. Aldrei hafði annað eins gerst. Um það vitna hundruð sjónarvotta sem „átu og drukku með honum eftir að hann var risinn upp frá dauðum.“ En svo lauk þessum gleðidögum, dögunum þegar hinn upprisni gekk um á meðal manna og kenndi þeim áfram um gildi lífsins, um kærleikann, um hið nýja samhengi tilverunnar, um hinn nýja veg, hinar nýju lausnir í samskiptum einstaklinga, hópa og þjóða. Uppstigningardagur er haldinn hátíðlegur 40 dögum eftir páska og tíu dögum síðar er þriðja stórhátíð kristninnar haldin hátíðleg, hvítasunnuhátíðin.

Til hvers eigum við frí?
Þetta leiðir hugann að hvíldar- og hátíðardögum sem slíkum, eðli þeirra og tilgangi. Mannlífið þarfnast tilbreytingar og þess vegna gerum við okkur dagamun. Helgidagalöggjöfin er hugsuð á þann veg að kristinni þjóð gefist tóm til þess að halda uppá hátíðir kristninnar og iðka trú sína hvern helgan dag. Frí á sunnudögum er ekki sjálfsögð réttindi handa hverju og einu okkar. Hvíldardagurinn er gjöf Guðs og þau gæði eru komin til okkar úr gyðingdómi. Í sköpunarsögu Biblíunnar er greint frá því að Guð hvíldist hinn sjöunda dag. Fyrsti dagur vikunnar er sunnudagur og hinn sjöundi laugardagur. Þess vegna halda Gyðingar enn hvíldardag á laugardögum og hefst hann við sólsetur á föstudegi og nær til sólarlags á laugardegi. Þá hefst fyrsti dagur vikunnar, sunnudagur. Og sá dagur varð snemma helgidagur kristninnar, upprisudagurinn, drottinsdagurinn, dagur upprisunnar. Strax í Postulasögunni er greint frá því að fólk koma saman á sunnudegi til guðsþjónustuhalds. Læknirinn Lúkas er ritaði Postulasöguna á 1. öld og var samferða Páli um skeið segir frá með þessum orðum: „Fyrsta dag vikunnar, er vér vorum saman komnir til að brjóta brauðið . . .“ (Post 20.7). Að fara til messu og meðtaka sakramentið, brauð og vín er liður í því að rækta og rækja trúna. Kristið fólk þarf að umgangast hið heilaga. Þegar barn er skírt segir prestur við foreldra, skírnarvotta og söfnuð: „Þér eruð vottar þess, að þetta barn er nú skírt í nafni föður, sonar og heilags anda. Með því er lögð sú ábyrgð á yður, átvini þess, að ala það upp í ljósi fyrirheitis skírnarinnar, kenna því að elska Guð, tilbiðja hann, varðveita orð hans og sakramenti og þjóna náunganum í kærleika.“ Og hvað er nú verið að segja með þessum orðum? Jú, það er verið að segja að kristinn maður er vígður inn í ákveðið samhengi, stórt samhengi tilverunnar. Og þetta samhengi þarf að rækta og rækja. Kristin geta þau ein talist sem viðhalda samfélaginu við Krists, umgangast hann í bæn og trú og með því að sækja guðsþjónustu safnaðarins og meðtaka gjafir Guðs í orði hans og helgri máltíð. Sama gildir til dæmis um hjónabandið. Enginn getur talist lifa í hjónabandi sem aldrei á samfélag við makann, sér hann aldrei né hittir. Kristin trú er nefnilega annað og meira en huglæg afstaða, óljós vitund um að vera skráður í eitthvert félag. Að vera kristinn er að lifa kristnu trúarlífi í samfélagi við hinn upprisna Drottinn. Lítum á aðra samlíkingu. Sönnum KR-ingum þykir ekki nóg að vera skráðir í félagið. Sannir KR-ingar mæta á völlinn, fylgjast með leikjum og hvetja sína menn. Þannig er það líka í kirkjunni. Hún er reyndar líka samfélag KR-inga, þar sem KR stendur fyrir Krist! Og þannig er það hér í Neskirkju. Þessir fyrstu stafir í heiðurstitli hins upprisna eru ritaðir með grísku letri á altari kirkjunnar: KR fyrir KRISTOS. Að trúa á Krist er að lifa og starfa undir merki Kristi, heyra orð hans og breyta eftir þeim. Og hvað segir Jesús við fylgjendur sína í guðspjalli dagsins? „Sá sem trúir og skírist, mun hólpinn verða, en sá sem trúir ekki, mun fyrirdæmdur verða.“ Þetta eru alvarleg orð. Trúin á Krist skilur á milli feigs og ófeigs. Að trúa á hann er val til lífs en höfnun leiðir til dóms. Að fylgja Kristi er að heyra orð Jesú og breyta eftir þeim, eins og vitur maður, sem byggir hús sitt á bjargi.

Kirkjan og Ísrael / kirkjan sem Ísrael
Nú á dögum er mikið rætt um Gyðinga og Ísrael. Sú umræða er ekki ný af nálinni. Í pistli dagsins er greint frá því er lærisveinar spyrja meistara sinn þessarar spurningar: „Herra, ætlar þú á þessum tíma að endurreisa ríkið handa Ísrael?“ Þetta var spurning sem brann á vörum manna fyrir tvö þúsund árum og nú á dögum spyr fólk hvort Ísraelríki sem nú er við lýði sé uppfylling fyrirheita Guðs. Og sumir menn eru svo ákafir í sínum bókstaflega skilningi á Biblíunni að þeir trúa á þetta ríki og ekkert má koma í veg fyrir að þetta ríki fái staðist, nánast með hvaða meðulum sem vera skal. Efnahags- og hernaðarlega yfirburði má miskunnarlaust nýta í þágu málstaðarins um hinn endurreista Ísrael. En skoðun nú hverju Jesús Kristur svarar spurningum lærisveina sinna um Ísraelsríki: „Hann [Jesús] svaraði: Ekki er það yðar að vita tíma eða tíðir, sem faðirinn setti af sjálfs sín valdi. En þér munuð öðlast kraft, er heilagur andi kemur yfir yður, og þér munuð verða vottar mínir í Jerúsalem og allri Júdeu, í Samaríu og allt til endimarka jarðarinnar.“ Hér er í engu svarað beinum orðum um Ísraelsríki en hins vegar vísar Kristur til þess að uppfylling fyrirheita Guðs um ríkið muni raungerast í útbreiðslu kristinnar trúar um allan heim. Með öðrum orðum er kirkjan hinn nýi Ísrael og ríki Gyðinga sem nú er við lýði fyrir botni Miðjarðarhafs hefur enga trúarlega merkingu sem slíkt. Kristnin ber mikla virðingu fyrir sögu Gyðinga og hlutverki þeirra í rás sögunnar, einkum hvað varðar það að færa okkur siðagrundvöll sem náði hámarki í túlkun Gyðingsins Jesú Krists sem negldur var á kross en reis upp frá dauðum og lifir.

Óleysanlegur hnútur?
Deilurnar fyrir botni Miðjarðarhafs eru flóknar og illleysanlegar. En eitt fullyrði ég: þær verða ekki leystar með ofbeldi eða vopnavaldi. Ofbeldi og dráp á saklausu fólki af beggja hálfu leyfi ég mér að fordæma. Um leið hafna ég því alfarið að kristnir menn geti með nokkrum rökum varið dráp Ísraelsmanna á Palestínskum borgurum nema einungis þegar þeir verjast árás óvinahers eða vopnaðra einstaklinga eða sveita Palestínumanna. Sama gildir um tilburði til að verja hryðjuverkaárásir Palestínumanna. Kristnir menn geta ekki að mínu áliti viðurkennt vopnaðar árásir einstaklinga eða herja á saklausa borgara en geta vissulega fært rök fyrir því að fólki sé jafnan heimilt að verja sig þegar á það er ráðist. Hefndarárásir með háþróuðum vopnum, eldflaugum sem skotið er úr tæknilega fullkomnum þyrlum sem kosta milljarða hver og greiddar af öflugast herveldi veraldar, verður ekki jafnað við örvæntingarfullar árásir einstaklinga eða hópa með sprengjur bundnara í beltisstað, jafnvel þótt um öfgafullar sjálfsmorðsárásir sé að ræða og jafnvel þótt fjárstuðningur voldugra olíuríkja sé að baki hryðjuverkum. Leikurinn er ójafn. Síðustu árásum Ísraelsmanna er jafnað við stríðsglæp af virtum lýðræðisríkjum. Og Sameinuðuþjóðirnar álykta nú sterkum orðum gegn hrottaskap Ísraelsmanna. Og aðskilnaðarstefna Sharons sem birtist í því að hann leggur heimili fólks í rúst, reisir múr og lokar Palestínumenn inni í gettói er kaldhæðnisleg í ljósi þess hvernig komið var fram við Gyðinga sjálfa í Evrópu á tímum síðari heimsstyrjaldarinnar. Helför nasista vekur enn hrylling og er fordæmd af öllu siðuðu fólki hvar í heimi sem er og hverrar trúar sem það er. Málefni deiluaðila fyrir botni Miðjarðarhafs eru í slæmum hnút sem eigi verður auðveldlega leystur og ég leyfi mér að fullyrða að hann verði aldrei leystur með þeim leiðum sem nú eru farnar undir gunnfána haturs og hefnda. Heimsbyggðin, með friðelskandi þjóðir í fararbroddi, þarf að grípa inn í þennan heimshluta með aðferð samræðu, sáttargjörðar og fyrirgefningar. Það er gerlegt, allt er hægt með hjálp Guð sem styrkir okkur.

Friður sem ávöxtur réttlætis
Vísað er til upphafs kristinnar kirkju í textum dagsins. Kirkjan er mesta umbótahreyfing sögunnar, lengsta kröfuganga sem til er, ganga kynslóðanna í fótspor Krists undir merki kærleika, réttlætis og friðar. Friður er ávöxtur réttlætis. Þar sem óréttur ríkir fær friður eigi dafnað. Þetta á við um Íslands og allan umheiminn. fólkið sem fylgir Kristi, er öflug hreyfing en því miður hafa meintir fylgjendur Krists gert mörg og afdrifarík mistök í gegnum tíðina og dæmi úr samtíðinni virðast benda til að slíkt eigi sér enn stað. Þar á ég til dæmis við hinar hræðilegu fréttir af meðferð bandarískra yfirvalda á stríðsföngum í Írak. Og ég spyr: Hvað verður úr niðurlægðum föngum, sem snúa heim fullir haturs í garð kvalara sinna og skilja hvorki upp né niður í meðferð svo kallaðra „kristinna“ manna á sér og sínum? Eru þessar aðferðir ekki kjörnar til þess að ala af sér hryðjuverkamenn? Og hefur þá ekki tilgangur hinna svonefndu kristnu manna, að berjast gegn hryðjuverkamönnum, snúist upp í andhverfu sína og leitt til fjölgunar þeirra í stað útrýmingar? Svari nú hver fyrir sig. Nei, friður er ávöxtur réttlætis en óréttur útilokar friðinn. Og allt á þetta að vera gert í nafni kristinnar trúar! Vegfarandi kom auga á áletrun á bílstuðara í Bandaríkjunum. Þar stóð skrifað: Guð, verndaðu mig fyrir fylgjendum þínum!

Að hugsa sér!

Óflokksbundinn leiðtogi
Já, við erum mörg sem tölum í nafni Krists og ábyrgð okkar er mikil þegar við tökum afstöðu til málefna líðandi stundar. En það verðum við samt að gera því trúin varðar þetta líf; hún varðar náunga okkar; fólkið sem byggir með okkur þetta land og líka fólkið sem á sama eignarhluta í þessum heimi og við. Og margir vilja eigna sér Krist og innrita hann í eigin stjórnmálaflokk. Hermt er að þegar páfinn heimsótti Kúbu hafi Kastró sjálfur meira að segja gengið til altaris. Að messu lokinn áttu þeir fund með sér og Kastró á þá að hafa spurt páfann og sagt: Yðar heilagleiki, er það ekki rétt, sem margir halda fram, að Kristur hafi verið fyrsti kommúnistinn. Páfi hugsaði sig um nokkur andartök og sagði síðan tinandi og skjálfandi röddu: Jú, það kann að vera rétt, en hann var þá líka sá eini sem uppi hefur verið!

Kristur er einstakur og verður aldrei skráður í neinn stjórnmálaflokk. Hins vegar má greina vissa hluti í kenningum hans í stefnuskrá flestra stjórnmálaflokka í lýðræðisríkjum samtímans. En sjálfur sprengir hann alla ramma, öll mörk, allar tilraunir til þess að tjóðra hann við stefnumál flokka.

Nýtt samhengi
Ríki mitt er ekki af þessum heimi, sagði hann sjálfur. Hann boðar nýtt ríki, nýjan himinn og nýja jörð, nýjan veruleika sem eigi verðu komið á fyrir tilstilli manna. Guð leiðir ríki sitt fram hvort sem við biðjum, til komi þitt ríki, eða ekki. Hins vegar er það hlutverk kirkjunnar að endurspegla þennan nýja veruleika í þeim heimi sem kirkjan er kölluð til að starfa í. Kirkjunni er falið að benda á hina komandi tíma, hið nýja ríki, himinninn. En hins vegar má hún aldrei gerast sek um að horfa fram hjá órétti og mannvonsku og vísa til þess að þetta batni nú allt fyrir handan. Þá er hún orðin opíum fyrir fólkið, eins og sagt var af hörðustu andstæðingum hennar á síðari öldum. Henni er falið að skapa hér betri heim, heim réttlætis og friðar, með því að vera erindreki sáttargjörðar og fyrirgefningar; með því að lækna sjúka og vinna miskunnarverk og með því að boða frið um allan heim.

Við erum kölluð til þess að vera erindrekar Krists í þessu mikilvæga verki. Og til þess að við getum rækt það hefur hann stofnsett heilaga kirkju. Hlutverk kirkjunnar er fyrst og síðast fólgið í því að boða orð hans og útleggja; að þjóna að sakramentum skírnar og heilagra kvöldmáltíðar og tryggja kristnu fólki þjónustu til uppörvunar, áminningar og huggunar. Og til þess að kristið fólk geti rækt þessar mikilvægu, trúarlegu skyldur eða eigum við að segja, fái notið þessara forréttinda, er sett löggjöf um helgidaga, beinlínis í því augnamiði að fólk fái tóm til þess að sækja kirkju til uppbyggingar og helgunar.

Kristur kvaddi lærisveina sína á uppstigningardag og hét þeim að senda þeim heilagan anda. Það fyrirheit rættist á hvítasunnudag. Og enn starfar kirkjan í krafti anda hans og kallar okkur öll sem játum kristna trú til að slást í för með hinum upprisna Drottni og vinna að hugsjónum hans þar til hann kemur á ný og heldur dóm yfir lifendum og dauðum. Kristur talaði til fylgjenda sinna og fól þeim hlutverk. Hann skildi þá ekki eftir munaðarlausa. Og enn er hann hjá okkur í anda sínum. Mættum við gera eins og hinir fyrstu vottar og uppskera hið sama: „Þeir fóru og prédikuðu hvarvetna, en Drottinn var í verki með þeim og staðfesti boðun þeirra með táknum, sem henni fylgdu.“

Stjórnarskrá himinsins
Stjórnmálastefnur rísa og hníga, valdsherrar koma og fara, ríki fæðast og leysast upp, en ríki Guðs varir að eilífu. Stjórnarskrá þess ríkis er fáorð. Segja má að hún innihaldi í kjarna sínum boðorðin tíu; hina gullnu reglu Krists: allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra; og tvíþætta kærleiksboðorðið: elskaðu Guð og náungann eins og sjálfan þig. Í hverju máli sem við stöndum frammi fyrir, hverri ákvörðun, þurfum við að spyrja okkur hvort afstaða okkar og gjörðir stangist á við stjórnarskrá himinsins. Allt of margt í samtíðinni og tíðarandanum stangast á við stjórnarskrá Guðs ríkis. Jesús hefur margt um mannlífið að segja, um samskipti fólks, um málefni borgaranna eða það sem stundum er kallað pólitík. Hann segir t.d. á einum stað: „Þér vitið, að þeir sem ráða fyrir þjóðum, drottna yfir þeim, og höfðingjar láta menn kenna á valdi sínu. En eigi sé svo meðal yðar, heldur sé sá, sem mikill vill verða meðal yðar, þjónn yðar. Og sá er vill fremstur vera meðal yðar, sé þræll yðar, eins og Mannssonurinn er ekki kominn til þess að láta þjóna sér, heldu til að þjóna og gefa líf sitt til lausnargjalds fyrir marga.“ (Mt 20.25-28)

Hér boðar hann nýtt samhengi, nýjar lausnir, lausnir himinsins. Hann er horfinn til himins, þar sem hásæti hans er. Þaðan stjórnar hann ríki sínu, ríki kærleikans. Nærveru hans er að finna í kirkjunni þar sem orð hans er boðað og sakramentunum veitt heilög þjónusta. Komum, göngum á fund hans, kjósum hann sem kosið hefur heiminn sem vettvang kærleiksverka sinna. Kjósum hann á sama hátt og íslensk þjóð hefur greitt honum þjóðaratkvæði í þúsund ár.

Kristur er upprisinn! Guð er sestur að völdum! Þetta eru hinar góðu fréttir frá fréttastofu himinsins sem er í eigu hans er skapaði dýrð himins og jarðar, ljósvaka og norðurljós, orð og frelsi!

Góðir áheyrendur. Þetta er guðsríkisútvarpið. Fréttatíma er lokið að sinni!

Takið postullegri kveðjur:

Friður Guðs sem er æðri öllum skilningi, varðveiti hjörtu yðar og hugsanir í Kristi Jesú. Amen.

Prédikun við guðsþjónustu sem útvarpað var uppstigningardag 20. maí 2004.